Etiopia zestrzeliła kenijski samolot z pomocą humanitarną

W zeszłym tygodniu media informowały o rozbiciu się w Somalii kenijskiego samolotu African Express Airways, wiozącego dla Somalijczyków pomoc humanitarną w związku z walką z koronawirusem. Okazuje się jednak, że katastrofa samolotu nie była wypadkiem spowodowanym wadą maszyny lub błędem pilota, bowiem Etiopia przyznała się do przypadkowego zestrzelenia samolotu. 

Czy państwa Afrykańskie 30 maja utworzyły strefę wolnego handlu?

30 maja weszła w życie umowa o utworzeniu afrykańskiej kontynentalnej strefy wolnego handlu. Jest to umowa dotycząca liberalizacji gospodarczej o największej poza WTO liczbie stron, gdyż podpisało ją aż 52 państwa członkowskie Unii Afrykańskiej. Dzięki temu, że został ratyfikowana przez 24 państwa, już 14 miesięcy od jej podpisania na szczycie w Kigali w marcu 2018 r. umowa weszła w życie.

Zamach stanu w Zimbabwe?

Źródło: http://www.newsweek.pl/swiat/polityka/zamach-stanu-w-zimbabwe-prezydent-robert-mugabe-w-areszcie,artykuly,418982,1,1,3.html 

W tym tygodniu świat obiegła wiadomość o zamachu stanu w Zimbabwe. Wiadomo, że wojsko zajęło gmach państwowego radia i telewizji. Wczoraj nad ranem było słychać odgłosy co najmniej trzech wybuchów. Armia poinformowała, że jedyne zabezpiecza budynki rządowe i patroluje ulice Harare, stolicy Zimbabwe. Przedstawiciele sił zbrojnych zdementowali jakoby wojsko dokonało zamachu stanu. Podkreślili, że celem działań, jakie podjęła armia jest usunięcie "kryminalistów" z otoczenia prezydenta Mugabe, a on sam jest bezpieczny. Inaczej podaje Reuters, który pisze o blokowaniu budynków rządowych i sądów. Prezydent Mugabe wraz z żoną znajdują się w areszcie domowym. 

Maroko „nigdy nie uzna” Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej

Maroko, które w styczniu b.r. powróciło na forum Unii Afrykańskiej (UA) (BBC, Morocco to rejoin African Union despite Western Sahara dispute), za pośrednictwem ministra właściwego ds. zagranicznych, oświadczyło, że nie uznaje i nigdy nie uzna Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej (SARD). Maroko podwoi też wysiłki zmierzające do przekonania nielicznej grupy państw, przede wszystkim afrykańskich, które uznają owe „marionetkowe państwo”, do zmiany stanowisk adekwatnie do „wymogów legalności prawnomiędzynarodowej i realiów geopolitycznych” (Droit International, Le Maroc ne "reconnaîtra jamais" la République sahraouie). 

Powrót na forum UA w niczym nie zmienia przeświadczenia o „marokańskim charakterze Sahary". Maroko opuściło bowiem UA w 1984 r. właśnie w związku z przyjęciem w poczet członków SARD, po tym jak Front Polisario zdołał wyprzeć Maroko z Sahary Zachodniej.

Międzynarodowa sprawiedliwość karna - Gambia znów w grze

Tak, jak przewidywaliśmy w poście sprzed prawie miesiąca zobacz tu, nowy prezydent Gambii Adama Barrow postanowił jednak nie dopuścić aby Gambia wycofała się ze Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego. Barrow wyraził swoje głębokie poparcie dla działań Trybunału wysyłając jednocześnie sygnał, że międzynarodowa sprawiedliwość karna, prawa człowieka, walka o prawa ofiar zbrodni ciągle się liczą w Afryce (zob. Coalition for the ICC). To ważny głos jeśli dodamy do tego informację, że ostatnio z Afryki dochodzą bardzo niepokojące wieści, w szczególności w odniesieniu do działań Unii Afrykańskiej, która niejako wspiera masowe wystąpienia ze Statutu MTK, wydając w tej sprawie (niewiążącą - ale jednak) rezolucję (zobacz tu).

Gambia i międzynarodowa sprawiedliwość karna

Po 22 latach dyktatorskich rządów prezydent Gambii, jednego z najbiedniejszych krajów świata - Yahya Jammeh - udał się na emigrację do Gwinei Równikowej (podobno bezpośredni wpływ na jego decyzję miały modlitwy, ale chodzą też słuchy, że obiecano mu amnestię). Nieuznawany przez niego prezydent elekt Adama Barrow przebywający w Senegalu otrzymał wsparcie Unii Afrykańskiej, Zachodnioafrykańskiej Wspólnoty Gospodarczej ECOWAS (i jej sił ekspedycyjnych) oraz ONZ.

Rada Bezpieczeństwa NZ wydała rezolucję 2337 (2017) zobacz na stronie: ONZ w której uznała Barrowa jako prawowitego prezydenta i zwróciła się do byłego prezydenta o pokojowe ustąpienie, aby uszanować wolę narodu wyrażoną w czasie wyborów.

Unia afrykańskia stawia pierwszy krok ku Kontynentalnej strefie wolnego handlu

W dniach 7-15 czerwca w Johannesburgu odbył się 25. szczyt głów państw i rządów Unii Afrykańskiej (strona szczytu tutaj). Wśród wielu podjętych tematów szczególnie interesująca wydaje się decyzja Zgromadzenia UA o podjęciu negocjacji ws. utworzenia Kontynentalnej strefy wolnego handlu (Continental Free Trade Area, CFTA). 

Kryzys humanitarny w Burundi

Światowe media informują (zobacz np. Reuters) o tysiącach uchodźców z Burundi, którzy przed zbliżającymi się wyborami i narastającą w związku z tym przemocą, starają się znaleźć bezpieczne schronienie w sąsiednich państwach. Jak informowała ONZ w zeszłym tygodniu, zobacz tu, już ponad 50000 osób uciekło z Burundi do Tanzanii (która zresztą podczas jednego z takich kryzysów, w 1972 roku, przyjęła aż 200 000 obywateli Burundi oferując im obywatelstwo), Rwandy i Demokratycznej Republiki Konga. 

Kolejny szczyt Unii Afrykańskiej zakończony

W stolicy Etiopii dobiega właśnie końca 24 szczyt Unii Afrykańskiej. Nowym Przewodniczącym Unii Afrykańskiej został Robert Mugabe prezydent Zimbabwe (naruszający prawa człowieka satrapa brutalnie zwalczający opozycję), w swoim przemówieniu (zobacz tu) zwrócił uwagę na szereg kwestii: 

- konieczność rozwoju infrastruktury na kontynencie - jej brak powoduje, że Afryka nie rozwija się gospodarczo,

- konieczność kontroli wydobycia i sprzedaży surowców mineralnych, Mugabe podkreślił, że dalszy eksport tych surowców w nieprzetworzonej formie będzie utrzymywać wysokie bezrobocie i skraną biedę,

- Mugabe zauważył, że produkcja w sektorze tytoniowym przewyższyła już poziomy osiągane przez byłych białych farmerów,

- UA chce współpracować z Narodami Zjednoczonymi w kwestii zmian klimatycznych, podkreśla jednak znaczenie swoich własnych ekspertów,

-  Mugabe zwraca uwagę na zamęt w Libii, Południowym Sudanie, Demokratycznej Republice Konga, terror w Nigerii oraz Kamerunie, co ciekawe nie padają nazwy Boko Haram ani Państwo Islamskie,

- nowy przewodniczący UA przypomina, że należy walczyć z wirusem Ebola.

Rezolucje Zgromadzenia Państw Stron

Podczas 13 sesji Zgromadzenia Państw Stron, o której pisaliśmy kilka dni temu (zobacz tu), oprócz toczących się obrad i wyboru sędziów w drodze konsensusu przyjęto także kilka rezolucji. W rezolucjach Zgromadzenie formułuje swoje oczekiwania, założenia na następne lata, referuje też ewentualnie porozumienia i intencje państw wyrażone podczas Zgromadzenia. 

W tym roku przyjęto rezolucje:

-  dotyczącą budżetu (był to jeden z najgorętszych, obok Kenii, tematów, z tego względu, że od lat brakuje środków na nowe dochodzenia, dodatkowo ostatnia część rezolucji dotyczy nieprzekazania środków przez Radę Bezpieczeństwa i konieczności podjęcia dialogu z NZ w tej sprawie), zobacz rezolucję tu,

- dotyczącą stałej siedziby, która nadal pozostaje w budowie, a w rezolucji dookreślono kwestię m.in. przeniesienia i finansowania, własności, strategii audytowych, zobacz  tu,

- dotyczącą współpracy z państwami, nie tylko tymi będącymi stronami statutu, ale w wszystkimi, których taka współpraca może dotyczyć, np. w wykonaniu nakazu aresztowania, zobacz tu,

Banda przed MTK

Przedwczoraj Międzynarodowy Trybunał Karny wyznaczył datę rozpoczęcia procesu Abdullaha Banda Abakaer Nourain na 18 listopada 2014 r. Banda jest oskarżany o popełnienie zbrodni wojennych w związku z konfliktem w Darfurze.

Banda był głównodowodzącym Ruchu Sprawiedliwości i Równości, któremu przypisuje się odpowiedzialność za zaatakowanie sił pokojowych Unii Afrykańskiej w Sudanie (AMIS) i zabójstwo jej przedstawicieli podczas najazdów w miejscowości Haskanita w 2007 roku. 

Afrykańskie głowy państw bronią się przed odpowiedzialnością za masowe naruszenia praw człowieka

Wielokrotnie wspominaliśmy na blogu o problemach Międzynarodowego Trybunału Karnego w osądzeniu urzędujących głów państw. Obecnie kwestia dotyczy przede wszystkim Al-Baszira (prezydenta Sudanu, zobacz przykładowo nasz post tutaj) oraz Kenyatty (prezydenta Kenii, np. post tutaj). 

Okazuje się, że te dwie osobistości są kluczowymi graczami w ramach Unii Afrykańskiej, gdyż nie tylko doprowadziły do wojny pomiędzy UA a MTK (zobacz nasze posty tutaj i tutaj), ale również do przyjęcia zasady ochrony afrykańskich głów państw oraz wyższych urzędników przed prowadzeniem postępowania przeciwko nim w Afrykańskim Sądzie Sprawiedliwości oraz Praw Człowieka (jest to sąd powołany na podstawie protokołu o połączeniu Sądu Sprawiedliwości Unii Afrykańskiej oraz Afrykańskiego Sądu Praw Człowieka i Ludów z 2008 r, zobacz tekst protokołu). Decyzja ta wywołała szereg gorzkich komentarzy na temat promowania kultury bezkarności w Afryce (zobacz tu i tu).

Kolejny szczyt Unii Afrykańskiej, kolejne kontrowersje...

Właśnie zakończył się kolejny szczyt Unii Afrykańskiej. Oprócz obrad dotyczących żywności i rolnictwa odbyła się też zwyczajna sesja UA na której dyskutowano różne kwestie od Statystycznego Centrum Treningowego na Wybrzeżu Kości Słoniowej, po ustanowienie nagrody dla osób zajmujących się prewencyjnym zapobieganiem śmierci wśród noworodków (Mama Afrika Award). Ważna część obrad dotyczyła także Międzynarodowego Trybunału Karnego. 

Proces Kenyatty - na dwoje babka wróżyła...

Prokurator MTK Fatou Bensouda złożyła wniosek o odroczenie rozpoczęcia postępowania w sprawie Kenyatty. Pani Prokurator wskazuje, że zmienił się stan dowodów (część świadków się wycofała, Kenyatta odmawia składania zeznań, pojawił się też problem składania fałszywych zeznań) i obecnie nie ma możliwości zapewnienia wysokiego standardu postępowania w tej kwestii. 

Republika Środkowej Afryki - groźba ludobójstwa

Michel Djotodia - obecny prezydent Republiki Środkowej Afryki, ten sam, który dokonał zamachu w marcu (24) 2013 r. przeciwko ówczesnemu prezydentowi Francois Bozize - zaprzeczył jakoby jego państwo stało na krawędzi wojny domowej, w której z wysokim prawdopodobieństwem może dojść do ludobójstwa (zobacz tutaj czy tutaj).

O niebezpieczeństwie dopuszczenia się ludobójstwa na tle religijnym (chodzi o istniejące napięcia między chrześcijanami a rebeliantami Seleka, którym przewodził Djotodia) mówiła już Kristalina Georgieva - członek komisji europejskiej, odpowiedzialna za kwestie humanitarne oraz Francois Hollande - prezydent Francji, a także Eugene Richard Gasana -  ambasador Rwandy przy Narodach Zjednoczonych, który podkreślał, że sytuacja w CAR przypomina mu sytuację Rwandy z 1994 r. (zobacz tutaj, a także tutaj). CRA już od kilku lat wysoko plasuje się wśród państw, w których prawdopodobieństwo poważnych masowych naruszeń praw człowieka, w tym ludobójstwa jest oceniane jako znaczne (zobacz tutaj).

Francja już szykuje się do rozmieszczenia swoich sił zbrojnych, czeka jedynie na rezolucję RB w tej sprawie - rozważana jest opcja przekształcenia istniejącej w tamtym regionie operacji Unii Afrykańskiej MISCA (African-led International Support Mission in CAR) w operację Narodów Zjednoczonych, zapewne jednak nie pokojową, biorąc pod uwagę postawę obecnego prezydenta, który najwidoczniej niechętnie patrzy na zaangażowanie społeczności międzynarodowej w przywrócenie porządku w jego kraju, lecz o charakterze wymuszającym pokój.

Napięcie na linii Afryka-MTK

12 października 2013 r. zakończył się szczyt szefów państw Unii Afrykańskiej, w całości poświęcony Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu. Obecnie trybunał zajmuje się sądzeniem zbrodni wyłącznie w państwach afrykańskich (są to Uganda, Kongo (DRK), Sudan, Republika Środkowoeuropejska, Kenia, Libia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali), co pozwala przedstawicielom UA oraz poszczególnych afrykańskich państw oskarżać MTK o rasistowskie podejście czy wręcz o polowanie na czarownice (zobacz tutaj). Państwa afrykańskie są szczególnie zbulwersowane faktem, że MTK wystosował nakaz aresztowania na Bashira (prezydenta Sudanu) i bada sprawę zbrodni przypisywanych Kenyatta (prezydent Kenii).

Na szczycie nie zdecydowano się na przyjęcie rezolucji zachęcającej czy wręcz nakazującej wypowiedzenie statutu rzymskiego przez państwa afrykańskie (tę na poważnie dyskutowaną propozycję mocno skrytykował na łamach NYT Desmond Tutu, zobacz tutaj), ale przyjęto, że państwa afrykańskie nie będą wydawać MTK urzędującej głowy państwa, respektując tym samym w pełni przysługujący jej immunitet (zobacz doniesienia prasy na ten temat tutaj). Zgromadzeni poparli również Kenię w jej naciskach na Radę Bezpieczeństwa, aby Rada skorzystała z przysługującego jej prawa odroczenia sprawy Kenyatty (zobacz tutaj). 

Wyniki nadzwyczajnej sesji zgromadzenia państw UA mogą mieć duże znaczenie dla kształtowania się prawa zwyczajowego odnoszącego się do zakresu immunitetu przysługującego przedstawicielom państwa. Przypomnijmy, że wyrok MTS w sprawie Kongo przeciwko Belgii z 14 lutego 2002 r. potwierdził, że immunitet m.in. głowy państwa chroni ją przed odpowiedzialnością za zbrodnie międzynarodowe przed organami krajowymi. Trybunał nie wykluczył jednak, że wykształci się w przyszłości norma prawa zwyczajowego, która wpłynie na ograniczenie zakresu immunitetu za tego typu zbrodnie. W doktrynie (zobacz debatę na łamach EJIL) wspomniane orzeczenie MTSu zostało skrytykowane, m.in. ze względu na fakt, że w przypadku zbrodni naruszającej normę ius cogens (do których z pewnością należą choćby niektóre zbrodnie objęte jurysdykcją MTK) immunitet nigdy nie powinien chronić przed odpowiedzialnością karną. To jednak zdanie "tylko" doktryny, jak widać państwa są dość przywiązane do koncepcji bezwzględnej ochrony związanej z immunitetem przedstawicieli państwa, a art. 98 statutu rzymskiego, który mówi o konieczności respektowania przez MTK zobowiązań państw w odniesieniu do immunitetów, jest interpretowany w sposób rozszerzający. Moim zdaniem, w tak szeroki sposób, iż można zarzucić państwom (w szczególności afrykańskim) złamanie obowiązku interpretacji traktatu w dobrej wierze, gdyż ich interpretacja art. 98 niemal całkowicie podważa art. 27 statutu rzymskiego, w którym wyrażono zasadę, że żadne stanowisko nie chroni przed odpowiedzialnością.

Szczyt Unii Afrykańskiej a sprawa Kenyatty w MTK

W dniach 19 – 27 maja w Addis Abebie w Etiopii odbył się szczyt państw Unii Afrykańskiej, obejmującej  wszystkie państwa afrykańskie z wyjątkiem Maroka. Jest to ważny głos w regionie, z tego też powodu warto zwrócić uwagę na wydawane przez UA akty, choć nie są one wiążące dla MTK (strona AU tu).  

Podczas szczytu przyjęto między innymi petycję skierowaną do MTK o odrzucenie zarzutów przeciwko Kenyatcie i Ruto, oraz „zwrócenie” tych spraw z powrotem do Kenii (jedynie Botswana nie poparła treści petycji).

Sprawa jest o tyle poważna, że wszystkie sprawy przed MTK dotyczą jedynie państw afrykańskich (z wyjątkami w zakresie postępowań wstępnych) i UA uważa, że ma to podłoże rasowe (zobacz tu).

Warto wskazać, że aż 43 państwa afrykańskie podpisały Statut rzymski i 34 ratyfikowały go – stanowiąc tym samym największą reprezentację regionalną w MTK. Te same państwa są teraz przeciwne stawianiu Ruto i Kenyatty przed MTK i to jest bardzo ważny znak. Jest to bowiem kolejne wyzwanie dla trybunału, gdyż w kontekście tak wielkiego wsparcia ze strony państw afrykańskich rzeczywiście nie wiadomo, czy Kenyatta zdecyduje się stanąć przed MTK i czy „sprawa kenijska” znajdzie swój finał w Hadze (szerzej o sprawie Kenyatty pisaliśmy tu).

Sam trybunał stoi na stanowisku, że nie wiążą go polityczne decyzje i sam kieruje się tylko literą prawa. Ten stoicki spokój może jednak nie okazać się dobrą taktyką.

Komisja Unii Afrykańskiej i Centrum Badań Przemocy i Pojednania (CSVR) podpisały akt o porozumieniu

17 maja 2013 Komisja Unii Afrykańskiej (African Union Commission / AUC) i Centrum Badań Przemocy i Pojednania (The Centre for the Study of Violence and Reconciliation / CSVR) podpisały akt o porozumieniu (Memorandum of Understanding / MOU) w Addis Adeba. Akt ten umożliwia CSRV i AUC współpracę nad istotnymi sprawami, zgodnie z wymaganymi procedurami Unii Afrykańskiej, stanowiącymi krok w kierunku promocji i ochrony praw człowieka, praworządności, transitional justice i human security.  Współpraca ta będzie się opierać na wspólnym przeprowadzaniu badań, treningów i innych form capacity building w obrębie wzajemnie określonych przestrzeni zainteresowań. 

Podpisanie tego aktu było zwieńczeniem długotrwałego procesu pomiędzy Departamentem Spaw Politycznych i obywatelskimi organizacjami działającymi na kontynencie afrykańskim. W ramach tego aktu CSVR zobowiązuje się do kontynuacji ścisłej współpracy z organizacjami obywatelskimi promującymi prawa człowieka i demokrację na kontynencie afrykańskim i dążącymi do osiągnięcia trwałego pokoju, społecznej sprawiedliwość i transitional justice.

Wydarzenie spotkało się z bardzo pozytywnym odzewem i dużym poparciem również wśród innych organizacji obywatelskich i pozarządowych działających na kontynencie afrykańskim. Więcej na stronie CSVR.