Postępowanie wobec Ruto i Sanga przed MTK zakończone

Dwa dni temu Międzynarodowy Trybunał Karny, jak przewidywano, zakończył decyzją postępowanie wobec zastępcy prezydenta Kenii Williama Ruto i prezentera radiowego Joshuy Arap Sanga (ostatnio pisaliśmy o ich sprawie tu). Decyzja sędziów (zobacz tu) zwalnia oskarżonych ze stawianych im zarzutów, ale pozostaje bez znaczenia dla ewentualnego prowadzenia wobec nich postępowania w przyszłości. 

Ruto i Sang byli oskarżani przez Trybunał o popełnienie zbrodni przeciwko ludzkości (morderstwa, tortury, akty prześladowań) popełnione podczas walk powyborczych w latach 2007-2008 w Kenii. W swojej decyzji sędziowie Eboje-Osuji oraz Fremr uznali, że Prokurator nie przedstawiła wystarczających dowodów, na podstawie których mogłoby dojść do skazania podsądnych.

Sprawa Ruto i Sang przed Izbą Odwoławczą MTK

Izba Odwoławcza (w składzie sędzia Hofmański jako przewodniczący, Kovács, Gurmendi, Van den Wyngaert, Morrison) jednogłośnie podjęła wczoraj decyzję o zmianie wyroku Izby Orzekającej, w której ta dopuszczała nagrane wcześniej zeznania do sprawy, zgodnie z regułą 68 Reguł procesowo dowodowych. Izba Odwoławcza uznała, że zastosowanie retroaktywne reguły szkodzi sprawie Ruto i Sanga  (np. nie mogą przesłuchać świadków samodzielnie). 

14 Zgromadzenie Państw Stron MTK dobiegło końca

Dobiegło właśnie końca doroczne Zgromadzenie Państw Stron Statutu MTK. Informowaliśmy już o tym wydarzeniu kilka dni temu. Odbyły się rozmowy o budżecie, o karaniu zbrodni opartych na gender, dyskutowano możliwość usunięcia art. 124 ze Statutu, odbyły się także rozmowy o aktywowaniu poprawek z Kampali*.

Echem odbiło się przede wszystkim zachowanie Kenii. Złożyła ona między innymi wniosek o zmianę reguły 68 zobacz tu. Chodzi o to, że Trybunał nie powinien używać zeznań od świadków, którzy nie mogą się stawić przed sądem lub zmienili swoje zeznania (przypomnijmy, o czym pisaliśmy kilkakrotnie w kontekście spraw Kenyatty i Ruto, że świadkowie w ich sprawach, którzy mieli stawać przed sądem zaczęli w „tajemniczy” sposób znikać lub ginąć – jak zabity Meshack Yebei, o czym informowaliśmy szerzej tu, zobacz także tu, szerzej o zakusach Kenii odnośnie reguły 68: tu.

Żyje czy nie żyje? Cyrk nad trumną...

Na początku stycznia media donosiły o zabiciu Meshacka Yebei, osoby uważanej przez obrońcę Williama Ruto (o sprawie Ruto pisaliśmy m.in. tu i tu) za kluczowego świadka obrony. Zaprzeczała temu prokurator MTK Fatou Bensouda, wskazując, że nie może on się znajdować na liście świadków, ponieważ próbował skorumpować świadków oskarżenia (zobacz tu). 

Tak czy inaczej, Yebei zaginął pod koniec grudnia, zaś na początku stycznia niedaleko jego domu odnaleziono niekompletny korpus - uznając, że to zapewne jego ciało. MTK złożył kondolencje i zaproponował pomoc lokalnym władzom w ich dochodzeniach, o ile będą takowej potrzebować (zobacz tu). Nie był to jednak koniec sprawy.

Kolejny szczyt Unii Afrykańskiej, kolejne kontrowersje...

Właśnie zakończył się kolejny szczyt Unii Afrykańskiej. Oprócz obrad dotyczących żywności i rolnictwa odbyła się też zwyczajna sesja UA na której dyskutowano różne kwestie od Statystycznego Centrum Treningowego na Wybrzeżu Kości Słoniowej, po ustanowienie nagrody dla osób zajmujących się prewencyjnym zapobieganiem śmierci wśród noworodków (Mama Afrika Award). Ważna część obrad dotyczyła także Międzynarodowego Trybunału Karnego. 

MTK - kolejny proces in absentia

Ostatnio pisaliśmy o możliwości przeprowadzenia procesu in absentia przed MTK (tu). Omawianą wówczas decyzję niejako (ponieważ w innej sprawie) potwierdziła (choć nie bezkrytycznie) Izba Apelacyjna Trybunału w sprawie obecności na procesie Williama Samoei Ruto (tu). 

Decyzja Izby Apelacyjnej jest odpowiedzią na odwołanie Ruto od decyzji pozwalającej na jego nieobecność na procesie, na warunkach powtórzonych potem w opisywanej tu decyzji w sprawie Kenyatty (tu,jak wyżej).

Izba Apelacyjna uznała, że dysponuje swobodą w ustalaniu zakresu obowiązywania art. 63 (1) Statutu, wskazując, że obowiązek obecności na procesie może być ograniczony pod pewnymi warunkami:

1. Nieobecność oskarżonego może mieć miejsce tylko w wyjątkowych okolicznościach i nie może stać się zasadą,

2. Należy rozważyć alternatywne środki jak zamiana planu rozpraw, czy odroczenie,

3. Nieobecność musi być ograniczona tylko do tego, co konieczne,

4. Oskarżony zrzekł się swego prawa do ciągłej obecności na procesie, 

5. Prawa oskarżonego muszą być zapewnione przez jego przedstawiciela, 

6. Decyzje o nieobecności muszą być podejmowane ze sprawy na sprawę, należy brać pod uwagę czego dotyczyć mają kolejne posiedzenia MTK.

Kenyatta w MTK, cd.

MTK w decyzji z 24 października 2013 (decyzja tu) odrzucił wniosek obrońców prezydenta Kenii, Kenyatty, o odroczenie sprawy do stycznia 2014. Zdaniem obrony potrzeba więcej czasu na przygotowanie dowodów. Trybunał nie uznał tego argumentu za wystarczający do odroczenia rozpoznania sprawy. Tak więc proces prawdopodobnie rozpocznie się 12 listopada.

Słowo "prawdopodobnie" pada w tym kontekście nieprzypadkowo. Warto bowiem wspomnieć o nierozpatrzonym jeszcze wniosku (tu) obrony z dnia 23 września o warunkowe zwolnienie z ciągłej obecności na procesie. Obrona Kenyatty wskazuje, że obecność Kenyatty można zapewnić przez transmisję internetową. Obrona wnosi o rozpatrzenie dwóch rozwiązań. Jedno zakłada, że Kenyatta pojawiłby się w Trybunale na rozpoczęciu i zakończeniu procesu oraz ogłoszeniu wyroku, a we wszystkich innych przypadkach obecny byłby przez połączenie video. Drugie rozwiązanie zakłada, że we wszystkich przypadkach, kiedy obecność Kenyatty byłaby wymagana użyto by połączenia video.

Zastępca Kenyatty, Ruto, również oskarżany przez MTK o popełnienie zbrodni (zobacz szczegóły sprawy tu), został zwolniony z procesu w związku z zamieszkami w Nairobi. Proces odroczono o tydzień. 

Wobec powyższego jedno jest pewne, nie wiadomo, jak będzie wyglądał proces Kenyatty dopóki się rzeczywiście nie rozpocznie. Powrót Ruto do Hagi uwiarygodni przybycie do Hagi Kenyatty. Sam Kenyatta pewnie także wolałby być postrzegany jako pełnoprawny partner dla MTK, współdecydujący o swoim losie, a nie jako zbrodniarz ukrywający się przed nakazami aresztowania, jak prezydent Sudanu Omar Al- Baszir.

Sprawa kenijska przed MTK - never ending story...

W zeszłym tygodniu MTK przełożył rozpoczęcie procesu Ruto i Sanga (sprawa kenijska) ze względu na konieczność uwzględnienia nowych dowodów i zeznań świadków (decyzja tu). Coraz częściej pojawiają się głosy, że proces powinien być przeniesiony do Kenii lub odroczony przez RB (w trybie art. 16 Statutu), szczegóły na blogu Kenya Monitor.

Niestety, choć jeszcze oficjalnie Prokurator MTK nie potwierdziła tej wiadomości, ze sprawy wycofują się kolejni świadkowie, szczegóły tu. Dla nich ta sytuacja jest niezwykle skomplikowana. W obu przypadkach (odroczenie/ przeniesienie procesu) nie będzie można zapewnić im właściwego poziomu bezpieczeństwa. „Ratunkiem” byłby jedynie szybki proces w Hadze, ale na to nie ma już perspektyw.

Szczyt Unii Afrykańskiej a sprawa Kenyatty w MTK

W dniach 19 – 27 maja w Addis Abebie w Etiopii odbył się szczyt państw Unii Afrykańskiej, obejmującej  wszystkie państwa afrykańskie z wyjątkiem Maroka. Jest to ważny głos w regionie, z tego też powodu warto zwrócić uwagę na wydawane przez UA akty, choć nie są one wiążące dla MTK (strona AU tu).  

Podczas szczytu przyjęto między innymi petycję skierowaną do MTK o odrzucenie zarzutów przeciwko Kenyatcie i Ruto, oraz „zwrócenie” tych spraw z powrotem do Kenii (jedynie Botswana nie poparła treści petycji).

Sprawa jest o tyle poważna, że wszystkie sprawy przed MTK dotyczą jedynie państw afrykańskich (z wyjątkami w zakresie postępowań wstępnych) i UA uważa, że ma to podłoże rasowe (zobacz tu).

Warto wskazać, że aż 43 państwa afrykańskie podpisały Statut rzymski i 34 ratyfikowały go – stanowiąc tym samym największą reprezentację regionalną w MTK. Te same państwa są teraz przeciwne stawianiu Ruto i Kenyatty przed MTK i to jest bardzo ważny znak. Jest to bowiem kolejne wyzwanie dla trybunału, gdyż w kontekście tak wielkiego wsparcia ze strony państw afrykańskich rzeczywiście nie wiadomo, czy Kenyatta zdecyduje się stanąć przed MTK i czy „sprawa kenijska” znajdzie swój finał w Hadze (szerzej o sprawie Kenyatty pisaliśmy tu).

Sam trybunał stoi na stanowisku, że nie wiążą go polityczne decyzje i sam kieruje się tylko literą prawa. Ten stoicki spokój może jednak nie okazać się dobrą taktyką.