Kolejny podejrzany o dokonanie zbrodni w Darfurze przed MTK

Wczoraj w Republice Centralnej Afryki aresztowano Ali Muhammada Ali Abd–Al-Rahmana (znanego jako Ali Kushayb), lidera sudańskiej milicji, dowódcę sił Janjaweed, który wspierał rząd Sudanu przeciwko grupom rebeliantów w Darfurze podczas prezydentury Omara Al-Bashira. 

Ali Kushayb jest oskarżony o popełnienie zbrodni wojennych oraz zbrodni przeciwko ludzkości. W nakazie aresztowania, który MTK wydał ponad 13 lat temu, sformułowano przeciwko niemu ponad 50 zarzutów wskazując, że popełnił ponad 20 przestępstw, które można zakwalifikować jako zbrodnie wojenne (są wśród nich morderstwa, zgwałcenia, tortury) jak i ponad 20 zbrodni wojennych, wśród których wymienić można również między innymi zabójstwo, tortury, grabieże, niszczenie własności cywilnej, etc. 

Podejrzany poddał się z własnej woli. Może to być spowodowane obaleniem Al-Bashira i utraconą przez Kushayba strefą wpływów, zwłaszcza teraz, gdy coraz głośniej mówi się o rychłym przekazaniu Al-Bashira do Hagi i jego procesie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym.

Więcej: na stronie MTK.

Czy Al-Bashir stanie w końcu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym?

Reuters poinformował właśnie, że obecny rząd Sudanu i grupy rebeliantów zgodziły się w czasie rozmów pokojowych w Dżubie na pojawienie się przed MTK tych, których wydania on żąda na podstawie wydanych nakazów aresztowania. Nie wskazano o kogo dokładnie chodzi, ani czy "pojawienie" się oznacza wydanie w rozumieniu Statutu Rzymskiego, natomiast w praktyce może to oznaczać przekazanie do Hagi byłego prezydenta Sudanu Al-Bashira, którego jeszcze niedawno chciano osądzić w Sudanie (pisaliśmy o tym na przykład tu). Nie jest to wykluczone, gdyż w Sudanie przedstawiono mu inne zarzuty niż te, które wymieniono w dwóch wydanych przez MTK nakazach aresztowania. W sprawie Al-Bashira mogą się więc toczyć równoległe procesy - przed sądem krajowym i międzynarodowym.

Informacje z Reuters tu. Więcej także tu.

Warto przypomnieć, że niezrealizowane "sudańskie" nakazy aresztowania wydane przez MTK obejmują jeszcze Abdela Raheema Muhammada Husseina (zobacz nasz wpis tu) oraz Ahmada Muhammada Haruna ("Ahmad Harun") i Alego Muhammada Ali Abd-Al-Rahmana.

Al Bashir obalony i co dalej....

Niektóre media od wczorajszego rana donoszą o obaleniu prezydenta Sudanu Omara al-Bashira przez obywateli Sudanu. Niektóre delikatniej opisują, że Bashir został zmuszony do ustąpienia i aresztowany. Niezależnie od retoryki, ważne że rządy autokraty po 30 latach nareszcie dobiegły końca.

Od dłuższego czasu w Sudanie działo się bardzo źle. Od lat pogłębiał się kryzys gospodarczy. od grudnia trwały niekończące się protesty. W styczniu przewidywaliśmy, że wobec niemocy społeczności międzynarodowej - jeśli ktoś ma zmieść  Bashira będą to obywatele Sudanu (zobacz tu ). Dziś już mamy taką pewność...

Sprawa Al Bashira - czy Południowa Afryka ma obowiązek aresztować osobę chronioną immunitetem?

Dwa lata temu Południowa Afryka nie wykonała nakazu aresztowania wydanego przez Międzynarodowy Trybunał Karny i nie aresztowała prezydenta Sudanu Omara Al- Bashira oskarżanego o popełnienie ciężkich zbrodni, gdy przebywał na jej terytorium (pisaliśmy o tym tu). 

Była do tego zobowiązana na podstawie Statutu MTK. W związku z tym, że nie wykonała wniosku o współpracę uniemożliwiając w ten sposób Trybunałowi wykonywanie jego funkcji Trybunał mógł na podstawie art. 87 ust. 7 Statutu przedstawić tę sprawę Zgromadzeniu Państw Stron lub Radzie Bezpieczeństwa.

Szczyt Ligi Arabskiej a aresztowanie Al-Bashira

Dużymi krokami zbliża się 28 szczyt Ligi Arabskiej, który rozpoczyna się 29 marca w Ammanie, stolicy Jordanii. W styczniu król Jordanii Abdullah II wysłał zaproszenie do udziału w szczycie do prezydenta Sudanu Omara Al-Bashira, wobec którego Międzynarodowy Trybunał Karny wydał już dwa nakazy aresztowania dotyczące między innymi popełnienia zbrodni ludobójstwa. Minister spraw zagranicznych Sudanu Ibrahim Gandhour potwierdził, że Bashir mimo natłoku obowiązków weźmie udział w szczycie.

Szczyt Unii Afrykańskiej a aresztowanie prezydenta Sudanu

1 czerwca rozpoczął się kolejny szczyt Unii Afrykańskiej. Dziś i jutro będzie miało miejsce zwyczajne zgromadzenie Unii. Spotkanie ma dotyczyć roku kobiet, wirusa ebola i kwestii bezpieczeństwa włączając w to terroryzm i radykalne ekstremizmy (szerzej zobacz tu).

W spotkaniu wezmą udział zapewne wszystkie urzędujące głowy państw stron Unii, na czele z prezydentem Republiki Południowej Afryki Jakobem Zumą, który jest gospodarzem szczytu; prezydentem Państwa Palestyńskiego Mahmoudem Abbasem; czy prezydentem Zimbabwe i jednocześnie przewodniczącym Unii Robertem Mugabe.

Obowiązek współpracy z MTK państwa niebędącego stroną Statutu Rzymskiego

Wczoraj Izba Przygotowawcza II MTK wydała, na prośbę Prokurator trybunału, decyzję stwierdzającą brak współpracy ze strony Republiki Sudanu (decyzja tu). Sudan nie jest stroną Statutu i nie uznaje Międzynarodowego Trybunału Karnego, konsekwentnie odmawia współpracy z jego Prokurator. Decyzja Izby o braku współpracy dotyczy między innymi niewywiązania się Sudanu z obowiązku wykonania nakazu aresztowania wydanego przez trybunał i dostarczenia Omara Al-Baszira, obecnego prezydenta Sudanu, do MTK.

Banda przed MTK

Przedwczoraj Międzynarodowy Trybunał Karny wyznaczył datę rozpoczęcia procesu Abdullaha Banda Abakaer Nourain na 18 listopada 2014 r. Banda jest oskarżany o popełnienie zbrodni wojennych w związku z konfliktem w Darfurze.

Banda był głównodowodzącym Ruchu Sprawiedliwości i Równości, któremu przypisuje się odpowiedzialność za zaatakowanie sił pokojowych Unii Afrykańskiej w Sudanie (AMIS) i zabójstwo jej przedstawicieli podczas najazdów w miejscowości Haskanita w 2007 roku. 

Afrykańskie głowy państw bronią się przed odpowiedzialnością za masowe naruszenia praw człowieka

Wielokrotnie wspominaliśmy na blogu o problemach Międzynarodowego Trybunału Karnego w osądzeniu urzędujących głów państw. Obecnie kwestia dotyczy przede wszystkim Al-Baszira (prezydenta Sudanu, zobacz przykładowo nasz post tutaj) oraz Kenyatty (prezydenta Kenii, np. post tutaj). 

Okazuje się, że te dwie osobistości są kluczowymi graczami w ramach Unii Afrykańskiej, gdyż nie tylko doprowadziły do wojny pomiędzy UA a MTK (zobacz nasze posty tutaj i tutaj), ale również do przyjęcia zasady ochrony afrykańskich głów państw oraz wyższych urzędników przed prowadzeniem postępowania przeciwko nim w Afrykańskim Sądzie Sprawiedliwości oraz Praw Człowieka (jest to sąd powołany na podstawie protokołu o połączeniu Sądu Sprawiedliwości Unii Afrykańskiej oraz Afrykańskiego Sądu Praw Człowieka i Ludów z 2008 r, zobacz tekst protokołu). Decyzja ta wywołała szereg gorzkich komentarzy na temat promowania kultury bezkarności w Afryce (zobacz tu i tu).

Kolejny szczyt Unii Afrykańskiej, kolejne kontrowersje...

Właśnie zakończył się kolejny szczyt Unii Afrykańskiej. Oprócz obrad dotyczących żywności i rolnictwa odbyła się też zwyczajna sesja UA na której dyskutowano różne kwestie od Statystycznego Centrum Treningowego na Wybrzeżu Kości Słoniowej, po ustanowienie nagrody dla osób zajmujących się prewencyjnym zapobieganiem śmierci wśród noworodków (Mama Afrika Award). Ważna część obrad dotyczyła także Międzynarodowego Trybunału Karnego. 

Napięcie na linii Afryka-MTK

12 października 2013 r. zakończył się szczyt szefów państw Unii Afrykańskiej, w całości poświęcony Międzynarodowemu Trybunałowi Karnemu. Obecnie trybunał zajmuje się sądzeniem zbrodni wyłącznie w państwach afrykańskich (są to Uganda, Kongo (DRK), Sudan, Republika Środkowoeuropejska, Kenia, Libia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Mali), co pozwala przedstawicielom UA oraz poszczególnych afrykańskich państw oskarżać MTK o rasistowskie podejście czy wręcz o polowanie na czarownice (zobacz tutaj). Państwa afrykańskie są szczególnie zbulwersowane faktem, że MTK wystosował nakaz aresztowania na Bashira (prezydenta Sudanu) i bada sprawę zbrodni przypisywanych Kenyatta (prezydent Kenii).

Na szczycie nie zdecydowano się na przyjęcie rezolucji zachęcającej czy wręcz nakazującej wypowiedzenie statutu rzymskiego przez państwa afrykańskie (tę na poważnie dyskutowaną propozycję mocno skrytykował na łamach NYT Desmond Tutu, zobacz tutaj), ale przyjęto, że państwa afrykańskie nie będą wydawać MTK urzędującej głowy państwa, respektując tym samym w pełni przysługujący jej immunitet (zobacz doniesienia prasy na ten temat tutaj). Zgromadzeni poparli również Kenię w jej naciskach na Radę Bezpieczeństwa, aby Rada skorzystała z przysługującego jej prawa odroczenia sprawy Kenyatty (zobacz tutaj). 

Wyniki nadzwyczajnej sesji zgromadzenia państw UA mogą mieć duże znaczenie dla kształtowania się prawa zwyczajowego odnoszącego się do zakresu immunitetu przysługującego przedstawicielom państwa. Przypomnijmy, że wyrok MTS w sprawie Kongo przeciwko Belgii z 14 lutego 2002 r. potwierdził, że immunitet m.in. głowy państwa chroni ją przed odpowiedzialnością za zbrodnie międzynarodowe przed organami krajowymi. Trybunał nie wykluczył jednak, że wykształci się w przyszłości norma prawa zwyczajowego, która wpłynie na ograniczenie zakresu immunitetu za tego typu zbrodnie. W doktrynie (zobacz debatę na łamach EJIL) wspomniane orzeczenie MTSu zostało skrytykowane, m.in. ze względu na fakt, że w przypadku zbrodni naruszającej normę ius cogens (do których z pewnością należą choćby niektóre zbrodnie objęte jurysdykcją MTK) immunitet nigdy nie powinien chronić przed odpowiedzialnością karną. To jednak zdanie "tylko" doktryny, jak widać państwa są dość przywiązane do koncepcji bezwzględnej ochrony związanej z immunitetem przedstawicieli państwa, a art. 98 statutu rzymskiego, który mówi o konieczności respektowania przez MTK zobowiązań państw w odniesieniu do immunitetów, jest interpretowany w sposób rozszerzający. Moim zdaniem, w tak szeroki sposób, iż można zarzucić państwom (w szczególności afrykańskim) złamanie obowiązku interpretacji traktatu w dobrej wierze, gdyż ich interpretacja art. 98 niemal całkowicie podważa art. 27 statutu rzymskiego, w którym wyrażono zasadę, że żadne stanowisko nie chroni przed odpowiedzialnością.

Wiza dla Al-Baszira?

Światowe media (np. tu)  donoszą, że prezydent Sudanu  Omar Al-Baszir, oskarżany przez MTK o popełnienie zbrodni międzynarodowych w Darfurze, stara się o amerykańską wizę, aby przybyć do USA na spotkanie Zgromadzenia Ogólnego ONZ w Nowym Jorku. MTK wydał przeciwko niemu nakazy aresztowania, do dziś zresztą nie wykonane (tu). MTK jednoznacznie nalega aby Al-Baszira aresztować, i dostarczyć do MTK, zobacz  tu i tu.

Ani Sudan ani Stany Zjednoczone nie są stronami Statutu Rzymskiego. W związku z tym te ostatnie nie muszą wykonywać nakazów aresztowania. Jednocześnie jednak Stany są stałym członkiem w Radzie Bezpieczeństwa, która wydała rezolucję 1593. Na podstawie tej rezolucji sprawa Darfuru została przedstawiona do MTK (rezolucja 1593 (2005) tu) .

Dodatkowo rozważyć należy kwestię immunitetów przysługujących głowom państw, a także immunitetów przysługujących członkom misji specjalnych. Mamy do czynienia z szeregiem self-contained regimes i debata dotycząca wizy może okazać się prawdziwą łamigłówką dla Stanów Zjednoczonych, z której może najrozsądniejszym wyjściem byłoby odmówienie wizy aby nie musieć stawiać czoła dylematowi czy akceptować obecność osoby oskarżanej przez MTK czy ją aresztować.

Współpraca państw stron z MTK. Kazus Chadu.

Niedawno (25-26 kwietnia 2013) odbyła się wizyta sudańskiego ministra obrony w Czadzie. Nie byłoby to nic niezwykłego, gdyby ministrem nie była osoba wobec której MTK wystawił nakaz aresztowania (Abdel Raheem Mohammed Hussein) i gdyby Chad nie był stroną Statutu MTK. Chad ma obowiązek współpracować z Trybunałem, a zatem i aresztować Husseina. Chad nie wykonał jednak tego zobowiązania, jak i już kilkakrotnie nie aresztował prezydenta Sudanu Al-Baszira (w czasie jego wizyt), wobec którego MTK również wydał nakaz.

Abdel Raheem Mohammed Hussein jest podejrzewany o popełnienie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości w okresie od sierpnia 2003 do marca 2004 (nakaz aresztowania wydany przez MTK) .

Sprawa Darfuru (Sudan) została przedstawiona Trybunałowi przez Radę Bezpieczeństwa, jednocześnie RB nie zapewniła żadnych środków do wykonania nakazów wydanych przez Trybunał, ani nie przymusiła państw do współpracy. Nie wiadomo również czy zamierza przyjąć rezolucję potępiającą państwa, które mimo istnienia takich obowiązków ignorują współpracę z MTK.

Swoje oburzenie zachowaniem Czadu wyraziła miedzy innymi Katherine Ashton (tutaj). UE, jak wiadomo, bardzo wspiera misję MTK.

MTK dowiedziawszy się o planowanej wizycie sformułował dla Czadu instrukcje dotyczące współpracy (tutaj).