Kolejny krok w rozwoju odpowiedzialności jednostki za zbrodnie międzynarodowe? Ukraiński parlament ratyfikował Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego

15 sierpnia 2024 r. prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przedłożył ukraińskiemu parlamentowi pakiet ustaw mających na celu ratyfikację Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (dalej jako: Statut), który Ukraina podpisała w 2000 r., ale zwlekała z ratyfikacją aż do teraz, po inwazji Rosji w 2022 r[1]. Następnie 21 sierpnia 2024 r. ukraiński parlament ratyfikował Statut, za czym opowiedziało się 281 ustawodawców[2]. Statut wejdzie w życie 60 dni po otrzymaniu go przez sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych, choć będzie miał zastosowanie do obywateli Ukrainy za zbrodnie wojenne dopiero po siedmiu latach od jego oficjalnego przyjęcia. Wynika to ze skorzystania przez Ukrainę z art. 124 Statutu, w myśl którego możliwe jest zastosowanie go jako przepisu przejściowego. Działanie to pozwala na to, że Państwo-Strona Statutu może zadeklarować, że przez siedem lat po jego wejściu w życie dla danego państwa, nie ono zaakceptuje jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego (dalej jako: MTK) nad zbrodniami międzynarodowymi z art. 8 Statutu (dotyczy on zbrodni wojennych) popełnionymi przez jego obywateli lub na jego terytorium.

To właśnie kwestia skorzystania przez Ukrainę z art. 124 Statutu wzbudziła największe kontrowersje w całym dyskursie dotyczącym podejmowania decyzji w kwestii ratyfikacji przez nią Statutu[3]. Już przed samą ratyfikacją wskazywano, że skorzystanie z tego artykułu może być błędem prawnym i politycznym, który naraża wysiłek poczyniony przez Ukrainę w zakresie odpowiedzialności międzynarodowej jednostki[4]. Wynika to z tego, że przyjęcie takiego założenia powoduje ograniczenie skuteczności działalności MTK w zakresie ścigania i osądzania zbrodni międzynarodowych. Jednak jako kluczowe kwestie związane z tą problematyką przyjmuje się to, czy deklaracja z art. 124 Statutu wpłynie na wcześniejszą akceptację przez Ukrainę jurysdykcji MTK w odniesieniu do zbrodni międzynarodowych popełnionych od 2014 r. oraz czy Statut zezwala Ukrainie na wyłączenie jurysdykcji Trybunału w odniesieniu do zbrodni wojennych popełnionych przez jej obywateli, przy jednoczesnym utrzymaniu jej w odniesieniu do obywateli Rosji[5]. 

Na inne aspekty tej kwestii zwrócił uwagę jednak Andreas Zimmermann, twierdząc, że skorzystanie przez Ukrainę z art. 124 Statutu odnowiło dyskusję na temat tego przepisu, gdyż nie był on w ostatnich latach szeroko wykorzystywany w praktyce[6]. Jednocześnie Zimmermann zaznaczył, że skorzystanie z art. 124 Statutu może być małą ceną za wydarzenie tak wielkiej wagi, jakim jest ratyfikacja Statutu przez Ukrainę[7]. Warto przy tym odnotować, że w 2015 r. Zgromadzenie Państw-Stron MTK podjęło uchwałę o usunięciu art. 124 Statutu, jednakże na przestrzeni lat nie zbudowano odpowiedniej większości do wcielenia tej uchwały w życie[8].

Wszelkie kontrowersje związane z art. 124 Statutu nie mogą jednak przekreślić rangi wydarzenia, jakim jest ratyfikacja Statutu przez ukraiński parlament. Jest to niewątpliwie kolejny krok w rozwoju międzynarodowego sądownictwa karnego, który może wpłynąć pozytywnie na realizowanie odpowiedzialności jednostki za popełniane zbrodnie międzynarodowe. Wynika to z tego, że Ukraina jest już 125 Państwem-Stroną Statutu, a przy tym na jej terenie toczy się obecnie konflikt zbrojny, którego rozliczeniem, w zakresie odpowiedzialności jednostek, jest żywotnie zainteresowany MTK. Takie działanie podjęte przez Ukrainę wzmacnia więc starania w zakresie realizowania odpowiedzialności międzynarodowej jednostki i skuteczności działalności MTK. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę kontekst ostatnich lat, w ciągu których pozycja MTK była narażona na osłabienie[9]. Zatem, aby MTK był prawdziwie międzynarodowym trybunałem karnym[10], konieczny jest jego dalszy rozwój, który polega także na powiększaniu grona Państw-Stron Statutu.

Autor: mgr Kamil Sobański, doktorant w Centrum Digital Justice, działającym na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

 

---

[1] Zob. Kateryna Hodunova, Zelensky submits package of bills to parliament to ratify Rome Statute of ICC, The Kyiv Independent, <https://kyivindependent.com/zelensky-submits-package-of-bills-to-parliament-to-ratify-the-romestatuteoficc/#:~:text=Ukraine%20signed%20the%20Rome%20Statute,National%20Security%20and%20Defense%20Council>.

[2] Nate Ostiller i The Kyiv Independent news desk, Ukraine's parliament ratifies ICC's Rome Statute, The Kyiv Independent, <https://kyivindependent.com/parliament-ratifies-iccs-rome-statute/>.

[3] Zob, np. Amnesty International, Ukraine: Ratifying the Rome Statute a welcome step, but limitations must be addressed, <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/08/ukraine-ratifying-the-rome-statute-a-welcome-step-but-limitations-must-be-addressed/>. 

[4] Tom Dannenbaum, Unforced Error: Article 124 and the Regrettable Caveat to Ukraine’s Proposed Ratification of the ICC Statute, Just Security, <https://www.justsecurity.org/98733/ukraine-icc-ratification/>.

[5] Zob. obszerną analizę na ten temat: Kevin Jon Heller, Legal Issues Regarding Ukraine’s Potential Art. 124 Declaration, Opinio Juris, <http://opiniojuris.org/2024/08/17/legal-issues-regarding-ukraines-potential-art-124-declaration/>. 

[6] Andreas Zimmermann, ‘There’s life in the old dog yet …,’ or: the news of the death of Art. 124 Rome Statute were premature, EJIL: Talk! Blog of the European Journal of International Law, <https://www.ejiltalk.org/theres-life-in-the-old-dog-yet-or-the-news-of-the-death-of-art-124-rome-statute-were-premature/>.

[7] Tamże.

[8] Zob. więcej Andreas Motzfeldt Kravik, The Assembly of State Parties to the International Criminal Court Decides to Delete Article 124 of the Rome Statute, EJIL: Talk! Blog of the European Journal of International Law, <https://www.ejiltalk.org/the-assembly-of-state-parties-to-the-international-criminal-court-decides-to-delete-article-124-of-the-rome-statute-2/>.

[9] Zob. np. The Economist, Why does the International Criminal Court not have more support?, <https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/04/21/why-does-the-international-criminal-court-not-have-more-support?>.

[10] Obecnie pojawiają się głosy przeciwne, wynikające z tego, że światowe mocarstwa nie są w przeważającej części stronami Statutu, zob. Elies van Sliedregt, A New ICC Policy on Complementarity? Let’s Fast Forward to Universal Jurisdiction Allocation, Just Security, <https://www.justsecurity.org/98221/icc-policy-complementarity-universal-jurisdiction/>. 

Wniosek o upoważnienie do badania zbrodni popełnionych przeciwko Rohindżom

We wrześniu zeszłego roku Międzynarodowy Trybunał Karny wydał decyzję, w której uznał, że posiada jurysdykcję i może przebadać "deportację" mniejszości muzułmańskiej Rohindża z Mjanmy do Bangladeszu, pomimo, że Mjanma nie jest stroną Statutu Rzymskiego. Stało się tak, ponieważ zbrodnie, których dokonano przekraczały granice tego państwa. Zobacz informację tu.

W ślad za tą decyzją Prokurator Fatou Bensouda poprosiła wczoraj sędziów o upoważnienie do wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie  zbrodni przeciwko ludzkości tj. deportacji, oraz innych niehumanitarnych aktów oraz prześladowań popełnionych przeciwko Rohindżom z Mjanmy.

Ratyfikacja statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego przez Malezję - odwrócenie negatywnego trendu?

Stroną Statutu Rzymskiego właśnie została Malezja (zobacz informację tutaj) i tym samym liczba państw stron Statutu zwiększyła się do 124, ale nie na długo, gdyż 17 marca 2019 r. wywrze skutki wypowiedzenie statutu przez Filipiny. 

Przedstawiciel Malezji podkreślił, że ratyfikacja Statutu Rzymskiego jest dowodem na to, że Malezja jest odpowiedzialnym członkiem społeczności międzynarodowej wierzącym w rząd prawa i uznającym komplementarną rolę MTK w stosunku do prawa krajowego. Malezja chciała swą ratyfikacją podkreślić swe przywiązanie do walki z międzynarodowymi zbrodniami w celu budowy globalnego pokoju i bezpieczeństwa (zobacz tutaj).

Ta ratyfikacja jest o tyle budująca, że po serii powiadomień z jesieni 2016 r. o chęci wypowiedzenia statutu ze strony Burundi, Gambii, Południowej Afryki - z których tylko Burundi zrealizowała swą zapowiedź i z dniem 27.10.2017 r. przestała być stroną Statutu; oraz wypowiedzeniu statutu przez Filipiny w marcu ubiegłego roku, liczba państw stron choćby na chwilę zwiększyła się. Ratyfikacja ma również duże znaczenie, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielką liczbę ratyfikacji w regionie Azji i Pacyfiku (zob. tutaj).

Cieszmy się więc z liczby 124, gdyż za dwa tygodnie znów w oficjalnych statystykach pojawi się smętne 123.

Wśród potencjalnych nowych państw stron mogłyby się znaleźć Algieria, Angola, Armenia, Bahamy, Bahrajn, Egipt, Erytrea, Gwinea-Bissau, Haiti, Iran, Jamajka, Jemen, Kamerun, Kirgistan, Kuwejt, Maroko i Mozambik, Oman, Wyspy Św. Tomasza i Księżyca, Wyspy Salomona, Syria, Tajlandia, Ukraina, Uzbekistan, Zimbabwe i Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Statut podpisały również Izrael, Sudan, USA oraz Rosja, ale każde z tych państw powiadomiło Sekretarza Generalnego ONZ, że nie zamierza zostać stroną statutu.

Przy okazji przypomnijmy, że jeśli chodzi o liczbę ratyfikacji poprawek dotyczących zbrodni agresji, osiągnięto liczbę zaledwie 37 ratyfikacji. Taka sama liczba państw ratyfikowała poprawki dotyczące zbrodni wojennych, przewidujące kryminalizację użycia m.in. gazów czy pocisków rozpłaszczających się w ciele ludzkim w konfliktach wewnętrznych. Natomiast poprawki wprowadzające karalność użycia broni z czynnikiem biologicznym lub toksyn oraz broni niewykrywalnej przy użyciu promieni Rentgena oraz oślepiającej broni laserowej nie mają jeszcze żadnej ratyfikacji. Ta opieszałość w ratyfikacji poprawek do art. 8 dziwi, biorąc pod uwagę, że powyższe zakazy można wywieść z prawa zwyczajowego.

20 lat temu otwarto do podpisu Statut Rzymski!!!

Dwadzieścia lat temu, 17 lipca, po dekadach przygotowań i miesiącu intensywnych prac w Rzymie krajowych delegacji i międzynarodowych organizacji otwarto do podpisu Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego, pierwszego, stałego międzynarodowego sądu karnego. Trybunał zaczął działać dopiero cztery lata później, po uzyskaniu niezbędnej ilości ratyfikacji, ale to 17 lipca 1998 jest datą przełomową, wyznaczającą moment instytucjonalizacji międzynarodowego prawa karnego. Jest to data symboliczna także z innych względów - wyznacza kres bezkarności sprawców zbrodni międzynarodowych, bowiem Trybunał objął swoimi postępowaniami regiony, które do tej nie mogły liczyć na sprawiedliwość w żadnej formie, rejony w których państwa są albo niezdolne albo niechętne do podjęcia jurysdykcji w sprawach najcięższych zbrodni. Sprawcy najcięższych zbrodni mogą być osądzeni przez Trybunał nawet wiele lat po ich popełnieniu, nie mogą się już czuć bezkarnie. 

Wycofanie przez Rosję podpisu pod statutem Międzynarodowego Trybunału Karnego - konsekwencje prawne

Po fali informacji o zapowiedziach wypowiedzenia statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego przez szereg państw afrykańskich, w tym Gambię, z której pochodzi obecna prokurator MTK Fatou Bensouda, w mediach pojawiła się informacja i komentarze na temat wycofania przez Rosję podpisu pod statutem MTK (zob.dokumenty i oświadczenia tutaj i tutaj, komentarz również tutaj). 

Sprawa nie jest bez znaczenia prawnego, bo choć Rosja była jedynie sygnatariuszem (swój podpis pod statutem złożyła 13.09.2000 r.) i nic nie wskazywało, aby rzeczywiście zamierzała w przyszłości statut ratyfikować, "wycofanie podpisu" oznacza, iż:

1. Rosja nie jest już zobowiązania do nieudaremniania celu i przedmiotu traktatu rzymskiego (zob. art. 18 konwencji wiedeńskiej o prawie traktatów); co może mieć znaczenie przy ocenie zachowania Rosji w kontekście ewentualnej współpracy (a raczej jej braku) w postępowaniach dotyczących sytuacji przekazanych przez Ukrainę do MTK. Stwierdzenie bowiem, że Rosja nie zamierza być stroną traktatu zwalnia ją z wszelkich obowiązków nałożonych na sygnatariuszy.

2. Biorąc pod uwagę możliwość podjęcia przez Zgromadzenie Państw Stron decyzji o objęciu jurysdykcją MTK zbrodni agresji, stanowcza deklaracja nieprzystępowania do statutu złożona właśnie w tym a nie innym momencie może być dowodem dezaprobaty dla faktycznego rozszerzania jurysdykcji MTK i wyrazem przekonania, że nie ma normy zwyczajowej nakazującej sądzenie winnych agresji.

3. Obywatele rosyjscy mimo powyższego kroku władz rosyjskich nadal na takich samych zasadach jak dotychczas będą podlegać jurysdykcji MTK, a mianowicie w sytuacji, gdy dopuszczą się zbrodni na terytorium państwa strony statutu MTK, lub państwa, które uznało jurysdykcję MTK w drodze specjalnej deklaracji (o możliwości przekazania sytuacji przez Radę Bezpieczeństwa nie mówmy, bo biorąc pod uwagę stałe członkostwo Rosji W Radzie Bezpieczeństwa ONZ jest to czyste science fiction).

Państwa-strony Statutu mają obowiązek implementowania postanowień Statutu Rzymskiego

Wczoraj prezes MTK sędzia Sylvia Fernandez de Gurmendi wygłosiła mowę (zobacz tu) na seminarium, które odbyło się w Hadze, pt. From Ratification to Action: The Importance of Full Implementation of the Rome Statute. Mowa dotyczyła pełnego wdrożenia postanowień Statutu do prawa krajowego. Gurmendi zauważyła, że nawet połowa państw-stron nie implementowała Statutu właściwie, lub nie przyjęła Umowy o przywilejach i immunitetach MTK (Agreement on the Privileges and Immunities of the ICC). Wspomnienie przez Gurmendi o umowie jest jednak jedynie pretekstem by zająć się innymi kwestiami. Polska jest stroną tej umowy od 2009 roku, a w rzeczywistości państw, które jej nie przyjęły jest niewiele, m.in. Ghana, Gwinea czy Madagaskar. 

Mowa Gurmendi dotyczy czegoś innego. Obowiązków państw w zakresie stosowania Statutu. Gurmendi odwołuje się  do art. 88 statutu, który stanowi, że państwa strony mają zapewnić w swoich ustawodawstwach takie instytucje prawnoprocesowe, które umożliwią realizowanie wszystkich form współpracy przewidzianej w tej części Statutu. Chodzi o procedury dotyczące dostarczania trybunałowi osób, postępowania ze zbiegającymi się wnioskami, stosowania tymczasowego aresztowania, itd. Z tych postanowień Statutu Gurmendi wywodzi inny obowiązek dla państw, otóż obowiązek wdrożenia postanowień Statutu dotyczących zbrodni międzynarodowych.

Obowiązek współpracy z MTK państwa niebędącego stroną Statutu Rzymskiego

Wczoraj Izba Przygotowawcza II MTK wydała, na prośbę Prokurator trybunału, decyzję stwierdzającą brak współpracy ze strony Republiki Sudanu (decyzja tu). Sudan nie jest stroną Statutu i nie uznaje Międzynarodowego Trybunału Karnego, konsekwentnie odmawia współpracy z jego Prokurator. Decyzja Izby o braku współpracy dotyczy między innymi niewywiązania się Sudanu z obowiązku wykonania nakazu aresztowania wydanego przez trybunał i dostarczenia Omara Al-Baszira, obecnego prezydenta Sudanu, do MTK.

Dyrektor Generalny UNESCO wzywa do zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Bezpieczeństwa w sprawie dziedzictwa kultury Iraku

Źródło: Iraqinews.com

Źródło: Al-akhbar.com

W czwartek, 26 lutego, po opublikowaniu przez terrorystów z Państwa Islamskiego wstrząsającego nagrania dokumentującego zniszczenie zabytków archeologicznych w muzeum w Mosulu, Dyrektor Generalna UNESCO, Irina Bokova, zażądała zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Bezpieczeństwa ONZ. Podczas spotkania z przewodniczącym Rady, Wang Yi, oraz Sekretarzem Generalnym ONZ, Ban Ki-Moon, Bokova postulowała, iż sesja ta powinna być poświęcona ochronie dziedzictwa kultury jako kwestii fundamentalnej dla bezpieczeństwa Iraku. Jak bowiem stwierdziła „ten atak to znacznie bardziej złożony problem niż tylko niszczenie mienia kultury, to przykład sekciarskiego, brutalnego ekstremizmu konfliktującego Irak”. Zdaniem Bokovej stanowił on też pogwałcenie rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 2199, z 12 lutego 2015 r., potępiającej m.in. niszczenie dziedzictwa kultury.  

Wycofane zarzuty dotyczące prezydenta Kenii

Ostatnie dni były w Międzynarodowym Trybunale Karnym bardzo burzliwe. Przede wszystkim Trybunał odrzucił wniosek pani Prokurator o dalsze odroczenie sprawy obecnego prezydenta Kenii Uhuru Kenyatty (decyzja MTK z 3 grudnia 2014 roku tu). Przypomnijmy, ten wniosek był spowodowany problemami pani Prokurator dotyczącymi zgromadzenia i zabezpieczenia dowodów, niezbędnych aby osądzić Kenyattę przed Trybunałem (o Kenyatcie pisaliśmy wielokrotnie, ostatnio tu). Trybunał wskazał również, że właściwym trybem postępowania byłoby wycofanie zarzutów przez Prokurator. Nie będzie to stało na przeszkodzie ponownemu przedstawieniu zarzutów w przyszłości, jeśli zgromadzone dowody okazałyby się tym razem dostateczne. 

Wniosek Ukrainy o osądzenie Janukowycza przed MTK

Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o zwróceniu się do Międzynarodowego Trybunału Karnego o pociągnięcie do odpowiedzialności za zbrodnie przeciwko ludzkości byłego prezydenta W. Janukowycza oraz prokuratora generalnego W. Pszonki w związku z zabójstwami dokonanymi przez siły reżimu podczas demonstracji Euro Majdanu między 21 listopada 2013 a 22 lutego br.

Ponieważ Ukraina nie jest stroną MTK, o czym pisaliśmy tutaj, powinna złożyć deklarację Sekretarzowi trybunału o uznaniu jurysdykcji MTK (w myśl postanowień art. 12 ust. 3 Statutu Rzymskiego). W rezultacie MTK mógłby objąć swoją jurysdykcją Ukrainę. Pytanie tylko, czy zbrodnie na Ukrainie były wystarczająco poważne i dadzą się zakwalifikować jako zbrodnie objęte jurysdykcją MTK (o wątpliwościach dotyczących np. kwalifikacji zbrodni pisaliśmy tu), a ponadto czy sprawa taka byłaby dopuszczalna do rozpatrzenia przez MTK.

XII Sesja Zgromadzenia Państw Stron Statutu Rzymskiego

Do 28 listopada w Hadze trwa XII sesja Zgromadzenia Państw Stron Statutu Rzymskiego. Wiodącym tematem jest odpowiedzialność urzędujących głów państw za naruszenia prawa międzynarodowego (plan sesji i dokumenty tu). Z deklaracji złożonej przez naszego delegata, którym jest Artur Nowak-Far wynika, że Polska rozpoczęła procedurę ratyfikacji poprawek do statutu przyjętych na konferencji rewizyjnej w Kampali, w Ugandzie (poprawki dotyczą włączenia do statutu definicji zbrodni agresji a co za tym idzie objęcia zbrodni jurysdykcją MTK oraz poprawki do art. 8 statutu dot. zbrodni wojennych (więcej tu oraz tu) To znakomita wiadomość, Polska zasili silne (choć niewielkie na razie) grono państw, które już przyjęły poprawki.

Przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości przed MTK

Przed paroma dniami MTK ujawnił, wydany kilka miesięcy temu, nakaz aresztowania wobec obywatela Kenii Waltera Osapiri Barasy. Postępowanie wobec Barasy nie dotyczy popełnienia żadnej ze zbrodni objętych jurysdykcją trybunału, ale przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości (art. 70 Statutu Rzymskiego). Zarzuty wobec Barasy dotyczą korumpowania lub prób korumpowania świadków (dokument tu) i jest to pierwsze tego typu postępowanie przed MTK. Zapewne będzie ich więcej, ponieważ przy niektórych sprawach przed MTK występuje nawet po kilkuset świadków. 

Art. 70 Statutu stanowi, że w razie skazania Barasie może grozić kara do 5 lat pozbawienia wolności, grzywna, lub obie te kary łącznie.

Negocjacje izraelsko-palestyńskie

Od 14 sierpnia 2013 r. trwają pierwsze od 2008 r. (pomijając krótkie rozmowy w 2010 r.) negocjacje między Izraelem a przedstawicielami Palestyny, które jak podkreślają arabskie media są przykładem typowych negocjacji prowadzonych w złej wierze. Podkreśla się, iż Palestyńczycy dali się złapać w pułapkę, gdyż zgodzili się negocjować przez następne 9 miesięcy bez względu na to, co w tym czasie będą robić w terenie Izraelczycy, w zamian za zwolnienie przetrzymywanych od 20 lat palestyńskich bojowników/terrorystów (w zależności, która strona argumentuje). Izrael wykorzystując te ustalenia ogłosił wsparcie dla programu budowy osiedli osadników na terytoriach okupowanych (zobacz również tutaj), co z pewnością nie nastraja do efektywnych rozmów, a dodatkowo pierwsi Palestyńczycy zwolnieni z więzień to osoby, które i tak miały być wypuszczone w ciągu najbliższych miesięcy (na marginesie warto zaznaczyć, że zostali wypuszczeni w nocy, i zasłonięto okna w autobusie, aby nie mogli wykonać żadnych gestów zwycięstwa). Warto w tym kontekście przypomnieć, iż "przesiedlanie, bezpośrednio lub pośrednio, przez mocarstwo okupujące części własnej ludności cywilnej na terytorium okupowane lub deportacja albo przesiedlanie całości lub części ludności cywilnej zamieszkałej na terytorium okupowanym w ramach tego terytorium lub poza nie" stanowi w świetle statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego zbrodnię wojenną (jest to jeden z licznych powodów, dla których Izrael nie ratyfikuje statutu rzymskiego). 

Co charakterystyczne RB ONZ nie przyjęła żadnego oświadczenia czy to prezydialnego czy prasowego wspierającego obecny proces pokojowy, dając tym samym wyraźny sygnał, iż nie zamierza ingerować w proces, pozostawiając tę kwestię stronom. Nie bez znaczenia jest oczywiście fakt, że w ostatnim czasie wszelkie projekty rezolucji dotyczących stosunków izraelsko-palestyńskich, w których miano by się odnieść do praktyki budowania nowych osiedli, są wetowane przez Stany Zjednoczone.

Proces ratyfikacyjny poprawek z Kampali nabiera tempa!

Wczoraj pisaliśmy o ratyfikacji poprawek do statutu MTK dotyczących agresji przez Niemcy a już jest kolejna ratyfikacja tym razem ze strony Botswany. To pierwsza ratyfikacja poprawek przez państwo afrykańskie. Według informacji Globalnej Kampanii na rzecz ratyfikacji poprawek z Kampali dotyczących zbrodni agresji  w kolejnych 28 państwach proces ratyfikacyjny jest na zaawansowanym etapie. Nie ma wśród nich Polski, państwa, które jako jedno z nielicznych na świecie, kryminalizuje szeroko pojętą agresję w swoim kodeksie karnym (art. 117).

Jest więc coraz bardziej prawdopodobne, że wymagany poziom 30 ratyfikacji zostanie szybko osiągnięty (co akurat nie jest zaskoczeniem). Czy jednak determinacja kilkudziesięciu państw wystarczy, aby Zgromadzenie Państw Stron po 2017 r. zdecydowało faktycznie objąć zbrodnię agresji jurysdykcją MTK? Trudno przewidzieć, z pewnością jednak pozytywna decyzja nie przysporzy przyjaciół trybunałowi.

Dodajmy jeszcze, że w maju 2013 r. poprawki weszły w życie w stosunku do pierwszego państwa - Luksemburgu.

Niemcy ratyfikowały poprawki dotyczące zbrodni agresji (to już szósta ratyfikacja)

3 czerwca 2013 r. Niemcy złożyły dokumenty ratyfikacyjne dotyczące poprawek do statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie zbrodni agresji. Symboliczne jest, że właśnie państwo, którego obywatele jako pierwsi odpowiadali za zbrodnię przeciwko pokojowi, znalazło się wśród pierwszych państw, które ratyfikowały poprawki z Kampali i tym samym zbliżają społeczność międzynarodową do stworzenia realnej możliwości sądzenia zbrodni agresji. Nie bez znaczenia jest również fakt, że jest to największe spośród sześciu państw, które dotychczas ratyfikowały poprawki (o poprzednich ratyfikacjach pisaliśmy na blogu), znaczący członek Unii Europejskiej i NATO, państwo aspirujące do stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa. 

Przychylność Niemiec dla przyjęcia poprawek do statutu MTK w sprawie zbrodni agresji jest powszechnie znana (w niemieckim prawie krajowym kryminalizowane są "działania, które mogą zakłócić pokojowe współżycie narodów i są podejmowane w tym zamiarze, a w szczególności przygotowywanie prowadzenia wojny napastniczej", jednak do tej pory sądy traktowały sprawy w sprawie oceny użycia siły przez władze niemieckie jako sprawę czysto polityczną i tym samym nie podlegającą ocenie sądów), to m.in. negocjatorzy niemieccy byli najaktywniejsi podczas konferencji w Kampali i doprowadzili do osiągnięcia kompromisu (odpowiadali za negocjacje tzw. Understandings, które m.in. miały doprecyzować znaczenie samej definicji zbrodni agresji opracowanej przez Specjalną Grupę Roboczą).

Przypomnijmy, że do wejścia poprawek w życie potrzebna jest ich ratyfikacja przez co najmniej 30 państw...a do faktycznego objęcia zbrodni agresji jurysdykcją MTK konieczne jest jeszcze podjęcie decyzji przez Zgromadzenie Państwo Stron nie wcześniej niż w 2017 r.

Znany jest negatywny stosunek Chin, USA, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Rosji do faktycznego objęcia zbrodni agresji jurysdykcją MTK, ale w kontekście Niemiec fascynować może, jak zachowa się Japonia, drugie państwo, którego obywatele sądzeni byli za zbrodnie przeciwko pokojowi. Przypomnijmy, że ku zaskoczeniu wielu, to właśnie Japonia była najbliżej zerwania kompromisu w Kampali ze względu na rażące jej zdaniem naruszenie zasad statutu MTK dotyczących wprowadzania poprawek.

Sprawa Kenii w MTK i RB

Jak już wspominano (tu) przed MTK toczy się sprawa Uhuru Kenyatty, który został wybrany na prezydenta Kenii. Wokół tej sprawy wiele się dzieje (tu). Niektórzy nie mogą się pogodzić z tym, że prezydent państwa będzie musiał stawić się przed trybunałem. Między innymi kenijski ambasador przy ONZ Macharia Kamau zażądał w liście skierowanym do Rady Bezpieczeństwa natychmiastowego zakończenia przez MTK sprawy dotyczącej Kenyatty. Także do MTK kierowane są polityczne żądania o zakończenie postępowań wobec obecnego prezydenta i innych obywateli kenijskich przeciwko którym toczy się postępowanie (tu).

Wczoraj trybunał podjął decyzję o wymianie obu składów orzekających zajmujących się sprawą Kenii (szczegóły tu). Jako powody podano właściwe administrowanie wymiarem sprawiedliwości. A Kamau ma stawić się w Radzie Bezpieczeństwa i wyjaśnić stawiane żądania. Jakie są w tym wypadku możliwości wpływu RB na MTK jeszcze się okaże. Art.16 Statutu Rzymskiego pozwala Radzie odroczyć postępowanie przygotowawcze w trybie wniosku do MTK. Czy postępowanie które toczy się przed MTK jest jeszcze postępowaniem przygotowawczym zobaczymy, o ile Rada zwróci się z takim wnioskiem do trybunału. I jeśli tak się stanie, od efektów tej próby sił zależeć będzie wiarygodność trybunału.

Przedstawienie sprawy przez Komory do MTK

Na podstawie art. 13 Statutu Rzymskiego MTK wykonuje swoją jurysdykcję jeśli sprawa zostanie przedstawiona prokuratorowi przez państwo stronę statutu (referral). Państwo strona w trybie art. 14 statutu wskazuje na popełnienie zbrodni objętych jurysdykcją trybunału. Do tej pory państwa przedstawiały  sprawy, które dotyczyły wydarzeń mających miejsce na ich terytorium (self-referral) jak np. Uganda czy Kongo. Dnia 14 maja 2013 roku Komory zdecydowały się przedstawić do trybunału sprawę, która miała miejsce na wodach międzynarodowych, ale będącą w jurysdykcji Komorów (referral tutaj). Chodzi o incydent z 31 maja 2010 roku, podczas którego miał miejsce izraelski atak na flotyllę z pomocą humanitarną dla strefy Gazy. Komory są państwem stroną statutu i jednocześnie państwem bandery jednego ze statków pasażerskich MV Mavi Marmara, tworzących humanitarną flotyllę, na którym zginęło 9 osób. Komory zarzucają Izraelowi popełnienie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. Zdaniem Komorów sprawa powinna być podjęta przez MTK ponieważ nie można ufać, że Izrael przeprowadzi niezależne i bezstronne postępowanie wobec sprawców tych zbrodni. Komory nie podjęły postępowania ponieważ nie uznają państwa Izrael wobec tego uważają postępowanie wobec sprawców za niepraktyczne.

Konferencja przeglądowa konwencji w sprawie zakazu broni chemicznej/użycie broni chemicznej jako zbrodnia wojenna

9 kwietnia w Hadze rozpoczęła się konferencja przeglądowa o zakazie broni chemicznej. Warto ten fakt odnotować przynajmniej z dwóch powodów, po pierwsze konferencji przewodniczy Polska, po drugie na konferencji zapewne dyskutowana będzie sytuacja kontroli nad bronią chemiczną w Syrii, państwie które jako jedno z nielicznych jest poza reżimem konwencji.
Warto przypomnieć, że zgodnie ze statutem rzymskim  za zbrodnię wojenną uznaje się używanie trucizny lub zatrutej broni, używanie gazów duszących, trujących lub innych oraz wszelkich podobnych cieczy, materiałów i urządzeń. Jednak zakaz ten ma zastosowanie jedynie do konfliktów międzynarodowych. Dopiero na konferencji w Kampali w 2010 r. powyższy zakaz rozszerzono również na konflikty niemiędzynarodowe, jednak do tej pory stosowne poprawki ratyfikowało jedynie sześć państw (Estonia, Liechtenstein, Luksemburg, Samoa, San Marion, Trynidad i Tobago). Można więc argumentować, iż trudno stanowczo twierdzić, że prawo zwyczajowe zakazuje użycia broni chemicznej w konflikcie wewnętrznym, skoro tak niska jest liczba ratyfikacji odpowiedniej poprawki do statutu rzymskiego. Chyba że będziemy kierować się jedynie liczbą ratyfikacji konwencji w sprawie zakazu broni chemicznej (CWC).
http://www.msz.gov.pl/pl/p/msz_pl/aktualnosci/wiadomosci/polska_przewodniczy_konferencji_przegladowej_konwencji_o_zakazie_broni_chemicznej;jsessionid=06A637C1036DCFFB991FF831CB9E8E8A.cmsap1p

Piąta ratyfikacja poprawek do statutu rzymskiego dotyczacych zbrodni agresji

28 marca 2013 r. Estonia jako piąte w kolejności państwo (po Liechtensteinie,Samoa, Trynidad i Tobago, Luksemburgu) złożyła dokumenty ratyfikacyjne poprawek do statutu rzymskiego dotyczących zbrodni agresji. Aby poprawki weszły w życie konieczna jest ratyfikacja poprawek przez 30 państw oraz podjęcie ostatecznej decyzji przez państwa strony statutu w 2017 r. lub później. Pułap 30 ratyfikacji może być zdaniem wielu komentatorów dość szybko osiągnięty. Warto jednak zauważyć, że wśród ratyfikujących nie ma wielkich mocarstw - wiadomo, że zarówno Francja, jak i Wielka Brytania nie były zadowolone z rozwiązań przyjętych w czasie konferencji w Kampali, ale nie chciały złamać "historycznego konsensusu". Państwa te uważają kwestię wprowadzenia poprawek jako otwartą/nieprzesądzoną. Jeszcze większy sceptycyzm wyrażają pozostałe państwa wielkiej piątki, USA, Chiny, Rosja które nie są stronami statutu. Znaczące jest również, że państwa, które ratyfikowały poprawki nie należą także do grona państw zaangażowanych w prowadzenie interwencji zbrojnych na świecie. Nie ma więc co popadać w hurraoptymizm, iż MTK stanie się efektywnym narzędziem w zwalczaniu przypadków bezprawnego użycia siły w stosunkach międzynarodowych. 


http://www.icc-cpi.int/en_menus/icc/press%20and%20media/press%20releases/Pages/pr893.aspx