Koniec ISIS: co to oznacza dla sprawiedliwości

W ciągu ostatnich kilku tygodni ISIS systematycznie traci terytorium. Jego ostatnia twierdza w Iraku, miasto Hawija, zostało wyzwolone na początku października. Kilka tygodni później stolica de facto ISIS, Raqqa w Syrii, została odbita przez siły wspierane przez Stany Zjednoczone. ISIS nie kontroluje już żadnego większego miasta w regionie.

Co teraz? Czy przyszedł już czas, aby zacząć się zastanawiać nad tym jak doprowadzić ISIS do sprawiedliwości za popełnione zbrodnie?

Już w ubiegłym roku Parlament Europejski jednogłośnie przyjął rezolucję, w której systematyczne zabijanie i prześladowanie mniejszości religijnych na Bliskim Wschodzie przez grupę bojowników Państwa Islamskiego uznał za ludobójstwo. Nic wiec dziwnego, że społeczność międzynarodowa zaczyna się zastanawiać nad możliwościami – a także kluczowymi przeszkodami – dla wymierzenia sprawiedliwości, tym którzy dopuścili się okrucieństw w Iraku i Syrii.  Możliwości działania w Iraku i Syrii są różne i tylko czas pokaże, czy i które zostaną zrealizowane.

Daesz sprzedaje zabytki, które podobno wcześniej zniszczyło

Źródło: Associated Press; http://www.haaretz.com/jewish/archaeology/.premium-1.741730

Izraelskie źródła podają, że wiele z zabytków archeologicznych w Syrii, zniszczonych rzekomo przez Daesz (ISIS) pojawia się na międzynarodowym rynku antykwarycznym. Na blogu pisaliśmy już wielokrotnie o niszczycielskich i ikonoklastycznych praktykach terrorystów. Wyjaśnialiśmy jednocześnie, że nielegalny obrót dobrami kultury, w tym zabytkami archeologicznymi stanowi jedno z ważnych źródeł finansowania Daesz (zob. tu). Warto przypomnieć, że w rezolucji 2199 (2015) z 12 lutego 2015 r. Rada Bezpieczeństwa ONZ zakazała handlu z terrorystami, podkreślając również konieczność walki z przemytem dóbr kultury z Syrii i Iraku. Ocenia się, że wartość obrotu tymi przedmiotami rocznie wynosi ok. 200 mln dolarów. Okazuje się bowiem, że spektakularne obrazy zniszczeń zabytków (np. zob. tu) na terenach kontrolowanych przez bojowników Daesz służą również ukryciu działań rabunkowych. Wzmocnienie międzynarodowej współpracy w zakresie przeciwdziałania obrotowi syryjskimi i irackimi zabytkami archeologicznymi wydaje się zatem konieczne, zarówno ze względu na ochronę bezcennego dziedzictwa kulturowego, jak i odcięcie terrorystów od części nielegalnych dochodów.

Więcej informacji m.in. tu.

Irak żąda zmiany ambasadora Arabii Saudyjskiej

O sunnicko-szyickiej rywalizacji mieliśmy mieliśmy okazję pisać w styczniu b.r., kiedy to, w reakcji na podpalenie ambasady w Teheranie, Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem. Po tym jak w grudniu 2016 r., dwadzieścia pięć lat od irackiej inwazji na Kuwejt,  Rijad otworzył ambasadę w Bagdadzie, wydawało się, że przynajmniej w relacjach z szyickim Irakiem dojdzie do przełomu (Reuters, Saudi Arabia reopens embassy in Baghdad: Arabiya TV). Również ta perspektywa obecnie wydaje się wątpliwa.

Bezpośrednią przyczyną ponownego zaognienia stosunków stała się krytyka - pierwszego od ćwierć wieku irańskiego ambasadora w Iraku - Thamera al-Sabhan. Ambasador stwierdził, że wspierane przez Iran szyickie grupy paramilitarne, uczestniczące w kampanii przeciwko Daeshowi, przyczyniają się do wzrostu napięć z sunnicką ludnością Iraku (Al Jazeera, Iraq asks Saudi Arabia to replace ambassador).

Międzynarodowe siły pokojowe ONZ będą chronić obiekty Światowego Dziedzictwa UNESCO w Syrii

Żołnierz "Błękitnych Hełmów" stojący przez Meczetem Djinguereber w Timbuktu, Mali.

Źródło: Joe Penney (Reuters) 

Eksplozje ładunków wybuchowych w starożytnej Palmyrze.

Źródło: http://www.abc.net.au/news/2015-08-25/palmyra-destruction-gallery/6724930

17 października, włoski minister kultury, Dario Franceschini, oświadczył, że 53  państwa członkowskie UNESCO, w tym wszyscy stali członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ, poparły propozycję jego rządu dotyczącą objęcia obiektów Światowego Dziedzictwa, zagrożonych atakami bojowników Państwa Islamskiego, ochroną międzynarodowych sił pokojowych ONZ. Bezpośrednią impulsem dla inicjatywy Włoch były zniszczenia zabytków starożytnej Palmyry. Ochroną miałyby objęte nie tylko obiekty wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa na terytorium Syrii, ale również te położone w innych regionach zagrożonych działaniami terrorystów islamskich (np. w Mali). Jak podkreślił Franceschini, chodzi o ochronę „ważnych obiektów zagrożonych atakami terrorystycznymi lub położonych w strefach konfliktów zbrojnych czy klęsk żywiołowych". Wyspecjalizowane jednostki błękitnych hełmów będą wysyłane w te obszary, aby „chronić takie obiekty (...) przed zniszczeniem". Minister zaapelował do Rady Bezpieczeństwa ONZ o "natychmiastowe ustalenie operacyjnych tych międzynarodowych sił”. 

9 z 10 obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO w Iraku i Syrii grozi całkowita zagłada

Obrazy satelitarne przedstawione przez ONZ w ostatni poniedziałek (31 sierpnia 2015 r.) potwierdzają informacje o zniszczeniu przez bojowników ISIL jednego z najcenniejszych zabytków starożytnej Palmyry: świątyni Szamin-Baala z I w n.e. Wcześniej w ruinach tego miasta dokonali zbiorowych mordów. W sierpniu przeprowadzili tam też egzekucję jednego z najważniejszych archeologów syryjskich, Chalida al-Asada - wieloletniego dyrektora starożytności i muzeów Palmyry.

USA gotowe do operacji powietrznej przeciwko reżimowi al-Assada

Zaledwie kilka dni temu zastanawialiśmy się tutaj nad prawnymi aspektami amerykańskiego zaangażowania w "wojnę z Państwem Islamskim". W szczególności zadane zostało pytanie o ewentualną odpowiedzialność prawną z tytułu sprzecznych z prawem działań syryjskich rebeliantów - szkolonych i dozbrajanych przez Stany Zjednoczone. Moment na podniesienie owych wątpliwości okazał się wyjątkowo trafny.

Jak donosi The Wall Street Journal, Prezydent Barack Obama miał bowiem autoryzować użycie amerykańskich sił powietrznych w przypadku ataku jednostek syryjskich rebeliantów przez siły zbrojne al-Assada lub innych grup (U.S. to Defend New Syria Force From Assad Regime). 

Wojna z "Państwem Islamskim" (i przy okazji z reżimem Assada?) - wszystkie chwyty dozwolone

Już od ponad roku  trwają walki z tzw. Państwem Islamskim (ISIL, ISIS), które mimo działań podjętych przez różne państwa i organizacje (o czym pisaliśmy choćby  tu i tutaj), stwarza bezpośrednie zagrożenie dla coraz większej grupy państw.

Ta sytuacja prowokuje wiele pytań z zakresu prawa międzynarodowego, jak choćby:

• czy zbrodnie popełniane przez bojowników Państwa Islamskiego mogą stać się przedmiotem postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym, o czym pisaliśmy tutaj, a która to opcja nadal jest rozważana przez niektórych członków RB?

• czy Państwo Islamskie to jedynie grupa zbrojna, czy może ruch narodowowyzwoleńczy korzystający z prawa do samostanowienia, a może już państwo w świetle prawa międzynarodowego - co wpływałoby także na kwalifikację prawna konfliktu i jego uczestników?

• jakie jest uzasadnienie prawne użycia siły przez poszczególne państwa (o czym pisaliśmy m.in. tutaj)?

Ta ostatnia kwestia jest szczególnie interesująca ze względu na to, że ataki przeciwko bojownikom ISIL/ISIS dokonywane są na terytorium Iraku oraz Syrii. W przypadku Iraku uzasadnieniem może być zgoda Iraku, choć pojawiają się niekiedy wątpliwości, co do obowiązywania zasady nieudzielania pomocy żadnej ze stron w przypadku konfliktu wewnętrznego.

Zbrodnie Państwa Islamskiego przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym? - Mało prawdopodobne.

Prokurator MTK wydała oświadczenie, w którym odniosła się do możliwości osądzenia zbrodni, jakich dopuszcza się Państwo Islamskie (ISIS), przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym (zobacz informację tutaj),

Choć nie ulega wątpliwości, że zbrodnie popełniane przez członków Państwa Islamskiego można by zakwalifikować jako zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości, czy ludobójstwo, to niestety MTK nie ma w większości przypadków jurysdykcji nad zbrodniami ISIS. Zbrodnie bowiem są popełniane na terenie Syrii i Iraku, a oba państwa nie są stroną statutu MTK. Choć po stronie ISIS walczy sporo bojowników pochodzących z państw, które są stroną statutu (prokurator wymienia Tunezję, Jordanię, UK, Niemcy, Belgię, Holandię, Australię), co oznacza, że zbrodnie popełnione przez nich są objęte jurysdykcją MTK, to jednak dowództwo ISIS składa się głównie z Syryjczyków i Irakijczyków. Stąd też prokurator nie widzi na razie podstaw jurysdykcyjnych, aby zająć się zbrodniami ISIS.

Liga Państw Arabskich tworzy wspólne siły zbrojne - prawne uzasadnienie interwencji militarnych przeciwko grupom terrorystycznym

Kilka dni temu (29.03.2015 r.) Liga Państw Arabskich zdecydowała o utworzeniu wspólnych sił zbrojnych, które mają służyć do przeprowadzania szybkich operacji zbrojnych (zobacz informację tutaj oraz tutaj). W ciągu miesiąca państwa mają zadecydować o składzie i zasadach funkcjonowania tychże sił. Pojawiają się opinie, że może to oznaczać więcej interwencji zbrojnych w regionie, co oczywiście rodzi pytania o ich podstawy prawne.

Impulsem była działalność terrorystów w regionie, w szczególności członków tzw. Państwa Islamskiego w Iraku i Syrii, ale terroryści destabilizują sytuację również w Jemenie, Libii czy Tunezji. Działalność ta budzi niepokój również RB, która przyjmowała odpowiednie rezolucje dot. sytuacji w wymienionych państwach (zob. rez. dot. Libii 2213 i 2214; rez. dot. Jemenu 2201, 2204, rez. dot. działalności tzw. Państwa Islamskiego w Syrii i Iraku 2170, 2178, w przypadku Tunezji było to oświadczenie jedynie prasowe SC/11823, gdyż sytuacja w Tunezji nie znajduje się w programie działań RB). Le Monde jednak podkreśla, że głównym powodem tworzenia wspólnych sił jest chęć przeciwstawienia się coraz silniejszym wpływom Iranu (Szyitom) m.in. właśnie w Jemenie.

Dyrektor Generalny UNESCO wzywa do zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Bezpieczeństwa w sprawie dziedzictwa kultury Iraku

Źródło: Iraqinews.com

Źródło: Al-akhbar.com

W czwartek, 26 lutego, po opublikowaniu przez terrorystów z Państwa Islamskiego wstrząsającego nagrania dokumentującego zniszczenie zabytków archeologicznych w muzeum w Mosulu, Dyrektor Generalna UNESCO, Irina Bokova, zażądała zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Bezpieczeństwa ONZ. Podczas spotkania z przewodniczącym Rady, Wang Yi, oraz Sekretarzem Generalnym ONZ, Ban Ki-Moon, Bokova postulowała, iż sesja ta powinna być poświęcona ochronie dziedzictwa kultury jako kwestii fundamentalnej dla bezpieczeństwa Iraku. Jak bowiem stwierdziła „ten atak to znacznie bardziej złożony problem niż tylko niszczenie mienia kultury, to przykład sekciarskiego, brutalnego ekstremizmu konfliktującego Irak”. Zdaniem Bokovej stanowił on też pogwałcenie rezolucji Rady Bezpieczeństwa nr 2199, z 12 lutego 2015 r., potępiającej m.in. niszczenie dziedzictwa kultury.  

Rezolucja Rady Bezpieczeństwa 2199 (2015) potępiająca handel z ISIL oraz niszczenie dziedzictwa kulturowego

 Źródło: Antiquities Coalition

W dniu 12 lutego 2015 r., na podstawie rozdziału VII KNZ, Rada Bezpieczeństwa jednogłośnie przyjęła rezolucję 2199 (2015) potępiającą handel z ISIL. Państwom członkowskim ONZ nakazano podjęcie kroków w celu uniemożliwienia grupom terrorystycznym w Iraku i Syrii pozyskiwania funduszy z darowizn, handlu ropą naftową, zabytkami oraz zakładnikami. Potępiając niszczenie oraz grabież dziedzictwa kulturowego w Iraku i Syrii, Rada nakazała państwom podjęcie, we współpracy z Interpolem, UNESCO oraz innymi organizacjami międzynarodowymi, odpowiednich środków mających na celu przeciwdziałanie handlowi przedmiotami o wartości kulturowej, naukowej i religijnej wywiezionymi z Iraku po 6 sierpnia 1990 r. oraz z Syrii po 15 marca 2011 r. - jedno z ważnych źródeł finansowania ISIL stanowi bowiem nielegalny obrót dobrami kultury, w tym zabytkami archeologicznymi. Członkowie ONZ zostali zatem zobowiązani do zakazania międzynarodowego obrotu takimi obiektami oraz umożliwienia ich bezpiecznego powrotu do narodów Iraku i Syrii. Ponadto, Rada wezwała państwa członkowskie do niepłacenia okupów za zakładników, w celu odcięcia ISIL od finansowego wsparcia i zniechęcenia do dalszych porwań. Potwierdzone zastały również obowiązki państw w zakresie uniemożliwienia grupom terrorystycznym dostępu do instytucji finansowych oraz zapobiegania zakupom przez nie broni i sprzętu wojskowego.