Nowelizacja ustawy o IPN w świetle prawa międzynarodowego

W mediach od wielu dni wrze na temat zmian w ustawie o IPN z 1998 r. (zob. aktualny tekst tutaj). Projekt ustawy obecnie czeka na podpis prezydenta (zob. projekt tutaj). 

Warto przyjrzeć się z perspektywy prawa międzynarodowego przepisom, które budzą tak duże zainteresowanie. Ustawa o IPN wymaga konsultacji ze specjalistami z zakresu prawa międzynarodowego, których zabrakło zarówno w 1998 r., jak i w trakcie przygotowań nowelizacji.

Poprawki do Statutu MTK - agresja oraz trzy "nowe" zbrodnie wojenne objęte jurysdykcją MTK!

Zgromadzenie Państw Stron Statutu Rzymskiego na swojej 16. sesji przyjęło w drodze konsensusu i bez większych kontrowersji poprawki rozszerzające katalog zbrodni wojennych popełnianych zarówno w konfliktach międzynarodowych, jak i niemiędzynarodowych. 

Do zbrodni wojennych zaliczono w każdym konflikcie zbrojnym:

Guest post: Publikacja Raportu Chilcota o wojnie w Iraku

Choć wojna w Iraku, rozpoczęta od inwazji koalicji w 2003 r., oficjalnie uznawana jest za zakończoną, temat ten – zarówno w debacie publicznej jak i domenie prawa międzynarodowego – daleki jest od finału. Reperkusje tego wydarzenia są bowiem odczuwalne w regionie do dnia dzisiejszego (np. wojna domowa w Iraku, wzmożona aktywność grup terrorystycznych, takich jak ISIS), zaś jego ocena prawna pozostaje aktualnym tematem w dyskusjach polityków i specjalistów od prawa międzynarodowego. 

Rola najbliższego z koalicjantów USA - Wielkiej Brytanii - w działaniach przeciw Irakowi stała się przedmiotem szczegółowej analizy w ramach specjalnej Komisji Irackiej (tzw. Iraq Inquiry), powołanej przez premiera Gordona Browna w 2009 r. Jej zdaniem było zbadanie zdarzeń poprzedzających inwazję, w tym procesu decyzyjnego oraz przebiegu samej inwazji, oraz przedstawienie wniosków na przyszłość. W skład Komisji, obok przewodniczącego Johna Chilcota, weszli: Lawrence Freedman, Roderic Lyne, Martin Gilbert oraz Usga Prashar, zaś doradcami zostali gen. Roger Miller - w sprawach militarnych – oraz Rosalyn Higgins - w zakresie prawa międzynarodowego. 

Niemcy ratyfikowały poprawki dotyczące zbrodni agresji (to już szósta ratyfikacja)

3 czerwca 2013 r. Niemcy złożyły dokumenty ratyfikacyjne dotyczące poprawek do statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie zbrodni agresji. Symboliczne jest, że właśnie państwo, którego obywatele jako pierwsi odpowiadali za zbrodnię przeciwko pokojowi, znalazło się wśród pierwszych państw, które ratyfikowały poprawki z Kampali i tym samym zbliżają społeczność międzynarodową do stworzenia realnej możliwości sądzenia zbrodni agresji. Nie bez znaczenia jest również fakt, że jest to największe spośród sześciu państw, które dotychczas ratyfikowały poprawki (o poprzednich ratyfikacjach pisaliśmy na blogu), znaczący członek Unii Europejskiej i NATO, państwo aspirujące do stałego miejsca w Radzie Bezpieczeństwa. 

Przychylność Niemiec dla przyjęcia poprawek do statutu MTK w sprawie zbrodni agresji jest powszechnie znana (w niemieckim prawie krajowym kryminalizowane są "działania, które mogą zakłócić pokojowe współżycie narodów i są podejmowane w tym zamiarze, a w szczególności przygotowywanie prowadzenia wojny napastniczej", jednak do tej pory sądy traktowały sprawy w sprawie oceny użycia siły przez władze niemieckie jako sprawę czysto polityczną i tym samym nie podlegającą ocenie sądów), to m.in. negocjatorzy niemieccy byli najaktywniejsi podczas konferencji w Kampali i doprowadzili do osiągnięcia kompromisu (odpowiadali za negocjacje tzw. Understandings, które m.in. miały doprecyzować znaczenie samej definicji zbrodni agresji opracowanej przez Specjalną Grupę Roboczą).

Przypomnijmy, że do wejścia poprawek w życie potrzebna jest ich ratyfikacja przez co najmniej 30 państw...a do faktycznego objęcia zbrodni agresji jurysdykcją MTK konieczne jest jeszcze podjęcie decyzji przez Zgromadzenie Państwo Stron nie wcześniej niż w 2017 r.

Znany jest negatywny stosunek Chin, USA, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Rosji do faktycznego objęcia zbrodni agresji jurysdykcją MTK, ale w kontekście Niemiec fascynować może, jak zachowa się Japonia, drugie państwo, którego obywatele sądzeni byli za zbrodnie przeciwko pokojowi. Przypomnijmy, że ku zaskoczeniu wielu, to właśnie Japonia była najbliżej zerwania kompromisu w Kampali ze względu na rażące jej zdaniem naruszenie zasad statutu MTK dotyczących wprowadzania poprawek.