Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego: Kilka uwag na temat zmian do ustawy o IPN-ie

Na tle dyskusji o zmianach do ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, które po kryzysie międzynarodowym zostały częściowo wycofane, oraz po ostatnim wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niekonstytucyjność niektórych z wprowadzonych zmian, polecamy Państwa lekturze dwugłos naszych redakcyjnych koleżanek, który niedawno ukazał się na łamach Polish Yearbook of International Law. 

Pierwszy artykuł - autorstwa Karoliny Wierczyńskiej - traktuje o samej ustawie, wskazując między innymi na błędy w zakresie przyjętej definicji zbrodni międzynarodowej oraz niezgodność określonych rozwiązań przyjętych w ustawie z zasadą nullum crimen sine lege certa (z artykułem w pełnej wersji można zapoznać się tu). Natomiast drugi artykuł - którego autorką jest Patrycja Grzebyk - wyjaśnia na czym polegają wątpliwości związane z wprowadzonymi zmianami, wskazując w tym kontekście między innymi na użycie sformułowań niezgodnych z prawem międzynarodowym (tekst jest dostępny tu). Oba artykuły oczywiście w języku angielskim.

Dlaczego nowelizacja nowelizacji ustawy o IPN wszystkiego nie naprawiła

Pisaliśmy na blogu o głównych wątpliwościach związanych z nowelizacją ustawy o IPN z lutego 2018 r. (zobacz tutaj).

Kilka dni temu obie izby parlamentu przegłosowały kolejną nowelizację, która miała naprawić błędy poprzedniej (zobacz tekst tutaj). Uchylono art. 55 a i 55 b, które budziły największe kontrowersje, gdyż m.in. wprowadzały odpowiedzialność karną za nieumyślne przypisywanie odpowiedzialności RP i polskiemu narodowi za zbrodnie III Rzeszy. Dobrze, że te przepisy w tej formie wkrótce znikną z porządku prawnego, jednak niestety nie usunięto wszystkich budzących wątpliwości przepisów. Można podać trzy przykłady.

Amerykańskie sankcje dyplomatyczne wobec Polski

W miniony wtorek portal Onet.pl poinformował o ultimatum przedstawionym polskim dyplomatom przez wysokich funkcjonariuszy Departamentu Stanu USA w zw. z ustawą o IPN (zob. ostatni post). Do czasu nowelizacji ustawy i rozwiązania kryzysu w relacjach z Izraelem, prezydent i premier Polski nie będą mieli szans na spotkanie z prezydentem ani w-ce prezydentem Stanów Zjednoczonych. Zagrożone miałoby być również finansowanie przez Kongres polsko-amerykańskiej współpracy wojskowej. Wreszcie skutki ścigania na podstawie ustawy jakiegokolwiek obywatela USA - w szczególności historyka Jana Grossa - miałyby być "dramatyczne" (Onet.pl, Amerykańskie sankcje wobecpolskich władz).

Zaskakujące wątki w uzasadnieniu decyzji Prezydenta RP w sprawie nowelizacji ustawy o IPN

O nowelizacji ustawy o IPN z perspektywy prawa międzynarodowego pisaliśmy tutaj, a zredagowana wersja naszego postu pojawiła się również w Archiwum Osiatyńskiego.

Prezydent kilka godzin temu ogłosił swoją decyzję o podpisaniu ustawy i jednoczesnym skierowaniu jej do Trybunału Konstytucyjnego. 

Bez względu na wyrok Trybunału, ustawodawca powinien rozważyć, czy przepisów ustawy nie poprawić, gdyż w obecnym kształcie są po prostu nieprecyzyjne i wątpliwe z punktu widzenia regulacji międzynarodowych.

W niniejszym poście chcielibyśmy jednak zwrócić uwagę na zaskakujący wątek w uzasadnieniu przez prezydenta swej decyzji (dostępne tutaj). Otóż Prezydent stwierdził:

Nowelizacja ustawy o IPN w świetle prawa międzynarodowego

W mediach od wielu dni wrze na temat zmian w ustawie o IPN z 1998 r. (zob. aktualny tekst tutaj). Projekt ustawy obecnie czeka na podpis prezydenta (zob. projekt tutaj). 

Warto przyjrzeć się z perspektywy prawa międzynarodowego przepisom, które budzą tak duże zainteresowanie. Ustawa o IPN wymaga konsultacji ze specjalistami z zakresu prawa międzynarodowego, których zabrakło zarówno w 1998 r., jak i w trakcie przygotowań nowelizacji.