Wyrok Izby Orzekającej MTK przeciwko sprawcy zbrodni z Darfuru

 Wczoraj Izba Orzekająca Międzynarodowego Trybunału Karnego wydała pierwszy wyrok dotyczący zbrodni popełnionych w Darfurze, prowincji Sudanu. Nie dotyczy on jednak byłego prezydenta Sudanu Omara Al-Bashira, lecz Ali Muhammada Ali Abd-al-Rahman'a, alias Ali Kushayb (pisaliśmy o nim między innymi tu: Przegląd Prawa Międzynarodowego: Ali Kushayb). Podsądny był liderem sił rządowych Janjaweed, których przedmiotem ataków miały być całe społeczności Fur, Zaghawa i Masalit, z uwagi na to, że wszyscy ich członkowie byli postrzegani jako powiązani z rebeliantami, a zatem traktowane przez rząd jako jego wrogowie. 

Podczas gdy wobec Bashira wydano dwa nakazy aresztowania, w których formułowano zarzutu popełnianie ludobójstwa, zarzuty wobec Ali Kushayba dotyczyły zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości. 

Sędziowie Izby Orzekającej  MTK jednogłośnie uznali, że Ali Kushayb jest odpowiedzialny za wszystkie zarzucane mu zbrodnie, popełnione w Darfurze w latach 2003-2004. Został uznany za winnego zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości, w tym między innymi: 

- ataki na ludność cywilną, grabieże, niszczenie mienia, zamachy na godność osobistą i zgwałcenia, tortury, morderstwa jako zbrodnie wojenne oraz 

- tortury, morderstwa, zgwałcenia,  prześladowania, przesiedlenia jako zbrodnie przeciwko ludzkości.

Wyrok MTK na stronie Trybunału: Trial Judgment | International Criminal Court.

STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE

[Aktualizacja 16 marca 2022]

Publikujemy "STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE” (w wersji polskiej i angielskiej, ukraińskiej i rosyjskiej)

Do 16 marca Stanowisko poparło 136 sygnatariuszy, naukowców i praktyków, specjalizujących się w prawie międzynarodowym. 

Przekazanie poparcia nadal jest możliwe. Lista sygnatariuszy będzie na bieżąco aktualizowana w tym poście. Osoby zainteresowane prosimy o kontakt mejlowy: miedzynarodowcydlaukrainy@gmail.com

English, Ukrainian and Russian versions are available below 

Англійська, українська та російська версії доступні нижче

Английская, украинская и русская версии доступны ниже 

STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE

 

Fundamentem aksjologicznym współczesnego porządku międzynarodowoprawnego jest zachowanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, zapewnienie sprawiedliwości i poszanowania podstawowych praw człowieka. Kolejne działania zbrojne Federacji Rosyjskiej, podejmowane od 24 lutego 2022 roku przeciwko Ukrainie na jej terytorium, rażąco godzą w te wartości. Stanowią naruszenia podstawowych zasad prawa międzynarodowego zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych (KNZ) i wiążących również na podstawie międzynarodowego prawa zwyczajowego. Podważają samą istotę porządku prawnego regulującego stosunki we współczesnej społeczności międzynarodowej. Ze względu na szczególny charakter normy zakazującej groźby lub użycia siły zbrojnej naruszonej przez Federację Rosyjską, państwo to pogwałciło swoje zobowiązania prawne nie tylko w stosunku do Ukrainy, ale także wobec całej społeczności międzynarodowej.

Działania Federacji Rosyjskiej poprzedzające użycie siły zbrojnej przeciwko Ukrainie, a następnie podjęte działania zbrojne stanowią, łącznie i z osobna, naruszenie zakazu groźby i użycia siły zbrojnej przewidzianego w art. 2 ust. 4 KNZ, oraz obowiązującej równolegle normy zwyczajowej. Równocześnie, działania te stanowią naruszenie zasady pokojowego rozwiązywania sporów międzynarodowych przewidzianej w art. 2 ust. 3 KNZ oraz odpowiadającej jej normy zwyczajowej.

Działania zbrojne Federacji Rosyjskiej stanowią naruszenie zakazu użycia siły zbrojnej, gdyż nie wchodzą w zakres żadnego z przewidzianych wyjątków od tej zasady, tj. nie były prowadzone z upoważnienia Rady Bezpieczeństwa ONZ na podstawie rozdziału VII KNZ, ani w samoobronie na podstawie art. 51 KNZ oraz równolegle obowiązującej normy zwyczajowej. Nie stanowiły bowiem odpowiedzi na napaść zbrojną ze strony Ukrainy – taka sytuacja nie miała miejsca w rzeczywistości. Nie istniało również ryzyko nieuchronnej napaści zbrojnej ze strony Ukrainy, co wyklucza powołanie się nawet na sporną we współczesnym prawie międzynarodowym koncepcję samoobrony uprzedzającej (wyprzedzającej).

Podstawy działań zbrojnych Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie nie stanowi także „zaproszenie” wystosowane przez władze tzw. Donieckiej Republiki Ludowej (DRL)
 i tzw. Ługańskiej Republiki Ludowej (ŁRL), których państwowość Federacja Rosyjska uznała z powołaniem się na prawo do samostanowienia narodów. Czynności te pozostają prawnie bezskuteczne, gdyż nie znajdują żadnego uzasadnienia w faktach oraz we współczesnym prawie międzynarodowym i tym samym naruszają integralność terytorialną Ukrainy. Z wnioskiem o interwencję zbrojną na swoim terytorium i do tego terytorium ograniczoną, zwracać się mogą tylko prawowite i efektywne władze danego państwa korzystające z uznania międzynarodowego (interwencja na zaproszenie). Z tych samych względów tzw. DRL i tzw. ŁRL nie były władne skutecznie zwrócić się do Federacji Rosyjskiej o podjęcie działań zbrojnych przeciwko Ukrainie na podstawie prawa do samoobrony zbiorowej. Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że samoobrona – zarówno indywidualna, jak i zbiorowa – podlega zawsze daleko idącym ograniczeniom wytyczanym przez zasady konieczności i proporcjonalności podjętych działań w stosunku do odpieranej napaści zbrojnej.

W związku z powyższym, działania zbrojne Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie stanowią agresję w rozumieniu, odzwierciedlającej wiążące prawo zwyczajowe, Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 (XXIX) z 1974 roku. Definiuje ona agresję jako „użycie siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej innego państwa, albo w inny sposób niezgodny z KNZ” (art. 1 Aneksu do Rezolucji). Zakaz agresji stanowi normę bezwzględnie wiążącą (ius cogens) i mającą charakter erga omnes (skuteczną wobec społeczności międzynarodowej jako całości). W konsekwencji wszystkie państwa są zobowiązane do podjęcia działań nakierowanych na powstrzymanie naruszania tej normy, jak również są zobowiązane do nieuznawania skutków tegoż naruszenia. Sankcje zastosowane wobec Federacji Rosyjskiej są legalne ze względu na dokonany akt agresji, który pociąga za sobą międzynarodową odpowiedzialność państwa. Od agresji jako aktu państwa trzeba odróżnić zbrodnię agresji, rozumianą jako czyn jednostki, który podlega odpowiedzialności międzynarodowokarnej (szerzej patrz niżej).

Równocześnie, działania zbrojne Federacji Rosyjskiej kwalifikują się jako napaść zbrojna w rozumieniu art. 51 KNZ i na podstawie równolegle obowiązującej normy zwyczajowej. W związku z powyższym, zbrojna odpowiedź Ukrainy stanowi zgodną z prawem międzynarodowym samoobronę. Okoliczności wskazują, że działania zbrojne podejmowane dotychczas przez Ukrainę spełniają wymogi zasad konieczności i proporcjonalności.

W art. 51 KNZ mowa jest nie tylko o indywidualnym prawie do samoobrony, ale także prawie do samoobrony zbiorowej. Dlatego też ewentualna pomoc zbrojna udzielana państwu, które padło ofiarą napaści zbrojnej, okazana na jego prośbę, jest w pełni legalna i wpisuje się w ramy samoobrony zbiorowej.

Przywoływana wyżej Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nr 3314 (XXIX) jako akt agresji wymienia również udostępnianie własnego terytorium do dokonania agresji przez państwo trzecie. Tym samym Białoruś, z której terytorium nastąpił atak części sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, jest odpowiedzialna za agresję i w związku z tym także wobec Białorusi mogą i powinny być podjęte odpowiednie przeciwśrodki.

Działania zbrojne między Federacją Rosyjską a Ukrainą są z prawnego punktu widzenia międzynarodowym konfliktem zbrojnym, do którego znajdują zastosowanie przepisy czterech konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny z 1949 r. oraz pierwszy protokół dodatkowy z 1977 r. do tych konwencji, a także normy zwyczajowego międzynarodowego prawa humanitarnego.

W międzynarodowym konflikcie zbrojnym obowiązuje szereg reguł, spośród których przywołujemy następujące: zakazane jest atakowanie ludności cywilnej i obiektów cywilnych; ataki muszą być ograniczone wyłącznie do celów wojskowych; zakazane jest przeprowadzanie ataków, w których atakujący nie czyni rozróżnienia między celami wojskowymi a obiektami i osobami cywilnymi; ranni i chorzy powinni być zbierani i leczeni; szpitale, wszelkiego rodzaju placówki pomocy medycznej, tak jak i personel medyczny, podlegają ochronie; kombatanci, którzy znaleźli się w rękach nieprzyjaciela mają prawo do statusu jeńca wojennego; jeńcy wojenni są chronieni, także przed ciekawością publiczną; zakazane jest używanie wszelkich metod i środków prowadzenia walki, które mogą powodować zbędne cierpienie; zabronione jest również stosowanie takich metod i środków, które wywołują rozległe, długotrwałe, i poważne szkody w środowisku naturalnym lub po których można oczekiwać, że takie szkody wywołają.

Nawet jeśli Federacja Rosyjska nie jest stroną konwencji zakazujących użycia min przeciwpiechotnych lub broni kasetowej, to taka broń jest uznawana za niehumanitarną, ponieważ może powodować zbędne cierpienia. Ponadto, broni zapalającej, w tym pocisków termobarycznych, których użycie przypisuje się Federacji Rosyjskiej w trwającym konflikcie zbrojnym,  nie wolno używać w pobliżu osób cywilnych. Wobec publicznych gróźb prezydenta Federacji Rosyjskiej o użyciu broni nuklearnej należy podkreślić, że Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał użycie broni nuklearnej za sprzeczne z podstawowymi zasadami humanitarnymi. Trybunał ten stwierdził, że użycie takiej broni byłoby dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy zagrożona byłaby egzystencja państwa, a takie zagrożenie nie istnieje w przypadku Federacji Rosyjskiej. 

W konfliktach zbrojnych oprócz międzynarodowego prawa humanitarnego obowiązują równolegle normy gwarantujące podstawowe prawa człowieka, w tym prawo do życia oraz zakaz tortur. W trakcie konfliktu zbrojnego może dochodzić do arbitralnych działań naruszających podstawowe prawa człowieka. Naruszenia te mogą stać się przedmiotem postępowań wszczynanych skargą indywidualną lub międzypaństwową przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka lub przed innymi międzynarodowymi organami ochrony praw człowieka (na przykład Komitetem Praw Człowieka).

Federacja Rosyjska dokonała aktu agresji, zaś członkowie jej władz na czele z prezydentem dopuścili się zbrodni agresji. Choć zbrodnia agresji została zdefiniowana w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK), to ani Federacja Rosyjska, ani Ukraina nie są stronami Statutu Trybunału, ani tym bardziej nie ratyfikowały poprawek do Statutu dotyczących definicji zbrodni agresji i warunków wykonywania jurysdykcji w stosunku do tej zbrodni. Międzynarodowy Trybunał Karny może wykonywać jurysdykcję odnośnie do toczącego się konfliktu zbrojnego wobec sprawców zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa popełnionych w Ukrainie, na podstawie deklaracji tego państwa z 8 września 2015 r. uznającej kompetencję Trybunału w stosunku do wydarzeń mających miejsce w Ukrainie po dniu 20 lutego 2014 r. Jurysdykcja MTK obejmuje nie tylko osoby, które te zbrodnie popełniają, ale także osoby, które zlecają ich popełnienie, namawiają do nich, czy przyczyniają się do ich popełnienia w jakikolwiek inny sposób. Odpowiedzialność dotyczy także prezydenta, ministra spraw zagranicznych i premiera, gdyż ich immunitety nie stanowią przeszkody w postępowaniu przed Trybunałem.

Prokurator MTK wyraził gotowość prowadzenia śledztwa dotyczącego sytuacji w Ukrainie. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby państwa wszczynały własne dochodzenia na podstawie jurysdykcji uniwersalnej, dokumentując zbrodnie międzynarodowe popełniane na terytorium Ukrainy. Takie postępowanie nie tylko może wspomóc MTK przez dostarczanie dowodów, ale także doprowadzić do prowadzenia alternatywnych, krajowych postępowań sądowych wobec niższych rangą sprawców, a w rezultacie do efektywnego osądzenia sprawców zbrodni w Ukrainie. Podkreślamy, że osądzanie popełnionych zbrodni nie będzie skuteczne bez szerokiego wsparcia jurysdykcji krajowych zarówno w zakresie własnej dokumentacji popełnianych zbrodni i prowadzonych postępowań karnych w odniesieniu do sprawców zbrodni, jak i ewentualnej współpracy z MTK. Zwracamy także uwagę na to, że skoro Trybunał nie może osądzić zbrodni agresji, to szczególną rolę mogą odegrać w tym zakresie sądy krajowe tych państw, które mają odpowiednie przepisy wewnętrzne pozwalające na ściganie winnych agresji.

Dokonane w przeszłości przez inne państwa naruszenia prawa międzynarodowego, w tym zakazu użycia siły zbrojnej, nie uzasadniają jego naruszeń obecnie i w przyszłości. Skutkują natomiast odpowiedzialnością międzynarodowoprawną państwa dokonującego naruszenia obowiązującej normy. Odpowiedzialność taką winna ponieść Federacja Rosyjska za dokonanie napaści zbrojnej na Ukrainę. Wyrażamy przy tym przekonanie, że brak odpowiednio stanowczego potępienia przez społeczność naukową naruszeń prawa międzynarodowego w przeszłości, nie powinien powstrzymywać jej od reagowania na naruszenia, które mają miejsce obecnie. Rażące naruszenia prawa międzynarodowego powinny być piętnowane zawsze i niezależnie od tego, przez kogo są dokonywane. 

Niniejszym solidaryzujemy się z ukraińskimi prawnikami międzynarodowymi i deklarujemy wszelkie wsparcie i pomoc w podejmowaniu działań prawnych mających na celu pociągnięcie do odpowiedzialności międzynarodowej zarówno państwa rosyjskiego, jak i jednostek odpowiedzialnych za naruszenia norm prawa międzynarodowego. Równocześnie wyrażamy głęboki szacunek dla tych rosyjskich prawników międzynarodowych, którzy nie bacząc na grożące im konsekwencje, mieli odwagę, aby zaprotestować przeciwko naruszeniom prawa międzynarodowego dokonywanym przez państwo, którego są obywatelami.

 

                                                                                                                         4 marca 2022 r. 

 

Władysław Czapliński

Anna Czaplińska

Patrycja Grzebyk

Michał Kowalski

Jerzy Kranz

Roman Kwiecień

Jerzy Menkes

Karolina Wierczyńska

Anna Wyrozumska

Ewelina Cała-Wacinkiewicz

Artur Kozłowski

Bartłomiej Krzan

Wojciech Szczepan Staszewski

Magdalena Matusiak-Frącczak

Tomasz Lachowski

Anna Głogowska-Balcerzak

Izabela Skomerska

Jan Barcz

Brygida Kuźniak

Kaja Kowalczewska

Joanna Nowakowska-Małusecka

Ewa Kamarad

Aleksandra Szczerba

Marek Martyniszyn

Paweł Filipek

Grzegorz Zbińkowski

Paweł Czubik

Rafał Kownacki

Piotr Szwedo

Konrad Marciniak

Katarzyna Myszona-Kostrzewa

Michał Balcerzak

Piotr Łubiński

Beata Faracik

Elżbieta Hanna Morawska

Agnieszka Kunert-Diallo

Genowefa Grabowska

Aleksander Cieśliński

Krzysztof Parulski

Marcin Kałduński

Andrzej Jakubowski

Wojciech Burek

Rafał Szewczyk

Dagmara Kuźniar

Marcin Marcinko

Maria Frankowska

Przemysław Tacik

Łukasz Dawid Dąbrowski

Dobrosława Budzianowska

Piotr Uhma

Michał Stępień

Hanna Schreiber

Dorota Garstka

Mieczysława Zdanowicz

Izabela Kraśnicka

Przemysław Osóbka

Julia Kapelańska-Pręgowska

Robert Grzeszczak

Elżbieta Dynia

Agata Wnukiewicz-Kozłowska

Maria M. Kenig-Witkowska

Anna Przyborowska-Klimczak

Tomasz Kamiński

Joanna Ryszka

Artur Nowak-Far

Joanna Gomuła

Jacek Skrzydło

Aleksandra Mężykowska

Łukasz Gruszczyński

Magdalena Półtorak

Anna Gołębiowska

Andrzej Bisztyga

Barbara Stępień

Joanna Markiewicz-Stanny

Anna Pudło-Jaremek

Tadeusz Gadkowski

Marek Wasiński

Michał Skwarzyński

Anna Kosińska

Remigiusz A. Henczel

Anna Zawidzka-Łojek

Maciej Żenkiewicz

Piotr Stanisz

Marek Żylicz

Kamil Strzępek

Przemysław Roguski

Patrycja Dąbrowska-Kłosińska

Magdalena Słok-Wódkowska

Piotr Milik

Agnieszka Doczekalska

Adam Daniel Rotfeld

Marek Zieliński

Grażyna Baranowska

Lidia Brodowski

Dawid Stadniczeńko

Barbara Mikołajczyk

Katarzyna Widlas

Tomasz Srogosz

Paulina Krukowska-Siembida

Przemysław Saganek

Dagmara Kornobis-Romanowska

Adam Wiśniewski

Rudolf Ostrihansky

Anna Zbaraszewska

Pénélope Tomaszewski-Guillon

Paweł Kwiatkowski

Katarzyna Sękowska-Kozłowska

Szymon Zaręba

Katarzyna Randzio-Sajkowska

Michał Sajkowski

Krzysztof Drzewicki

Marcin Górski

Maria Woźniak-Malczewska

Agata Kleczkowska

Szymon Kucharski 

Agnieszka Szpak 

Agata Winkiel-Skóra 

Natalia Cwicinskaja 

Monika Szwarc 

Leszek Stadniczenko

Maria Masłowiec 

Katarzyna Urszula Gałka 

Anastazja Gajda 

Marta Szuniewicz-Stępień 

Malwina Ewa Kołodziejczak 

Rafał Tarnogórski 

Stanisław Biernat 

Rafał Soroczyński 

Patryk I. Labuda

Ireneusz C. Kamiński

Agata Bzdyń

Tomasz Lewandowski

Renata Szafarz

Aleksander Gubrynowicz

Konrad Pawłowski

Anna Szarek-Zwijacz

 

 [English]

STATEMENT OF POLISH INTERNATIONAL LAWYERS CONCERNING
THE AGGRESSION OF THE RUSSIAN FEDERATION AGAINST UKRAINE

 

The axiology of the modern international legal order is founded upon the maintenance of international peace and security, ensuring of justice and respect for fundamental human rights. The armed attack and consecutive military activities of the Russian Federation, undertaken since 24 February 2022 against Ukraine on its territory, severely compromise these values. These activities constitute violations of fundamental principles of international law embodied in the Charter of the United Nations (the UN Charter), which are simultaneously binding as customary international law. They undermine the core of the legal order that regulates relations within the contemporary international community. The norms prohibiting the threat and use of force are of special character, therefore the Russian Federation violated its legal obligations, not only towards Ukraine, but also towards the international community as a whole.

The actions of the Russian Federation preceding the use of force against Ukraine and the subsequently undertaken military activities constitute, assessed together and separately, a violation of the prohibition of the threat and use of force, as stated in Article 2(4) of the UN Charter, and binding as customary norm. At the same time, those actions violate the principle of peaceful settlement of international disputes, as embodied in Article 2(3) of the UN Charter, and in the corresponding customary norm. 

Syryjski oficer skazany przez niemiecki sąd za popełnienie zbrodni przeciwko ludzkości

Niemiecki sąd w Koblencji uznał Anwara Raslana, byłego funkcjonariusza syryjskich służb bezpieczeństwa, winnym zbrodni przeciwko ludzkości i orzekł karę dożywotniego pozbawienia wolności (NYT, Former Syrian Colonel Guilty in War Crimes Trial in Germany; Reuters, Ex-officer jailed for Syrian war crimes after landmark German trial). Raslan był oskarżony o nadzorowanie aresztu, w którym torturowano przeszło 4'000 osób i zamordowano około 60.

Niemcy, jako jedno z nielicznych państw, podjęły starania celem wymierzenia sprawiedliwości wobec funkcjonariuszy administracji Asada na podstawie jurysdykcji uniwersalnej.  Raslan jest pierwszym tak wysokim urzędnikiem Asada, który odpowiedział karnie za przeszło 10 letnią wojnę domową, a także pierwszym skazanym w postępowaniu karnym.

Czy w Etiopii doszło do zbrodni przeciwko ludzkości?

Tigraj jest położonym na północy Etiopii regionem, zamieszkałym przez około siedmiomilionową grupę etniczną Tigrajczyków. Mimo iż stanowią oni tylko 6% całej populacji Etiopii, do niedawna odgrywali kluczową rolę w polityce całego państwa. 

Na początku lat 90. Tigrajski Ludowy Front Wyzwolenia był jedną z grup, które doprowadziły do obalenia dotychczasowych rządów wojskowych i stworzenia systemu federalnego, w którym różne grupy etniczne zarządzały sprawami 10 regionów, na które Etiopia została podzielona. Na czele państwa zaś stała koalicja składająca się z 4 partii, której Front był liderem.

Z czasem jednak wobec etiopskiego rządu pojawiły się oskarżenia o łamanie zasad demokracji i praw człowieka. Doprowadziło to do zmian u władzy, a nowym premierem został Abiy Ahmed, który usunął przedstawicieli Frontu z rządu oskarżając ich o korupcję i represje. Tigrajscy przywódcy krytykowali go z kolei za próbę centralizacji władzy i zniszczenia systemu federalnego.

Dziecko żołnierz - Dominic Ongwen skazany na karę 25 lat pozbawienia wolności przez MTK

Wczoraj, 6 maja 2021 r., Izba Orzekająca  Międzynarodowego Trybunału Karnego  skazała Dominica Ongwena na 25 lat pozbawienia wolności (zobacz tu ) w następstwie wyroku procesowego, w którym Izba uznała go za winnego łącznie 61 przestępstw obejmujących przestępstwa przeciwko ludzkości i zbrodnie wojenne, popełnione w północnej Ugandzie w okresie od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2005 r. Okres jego zatrzymania od 4 stycznia 2015 r. do 6 maja 2021 r. zostanie odliczony od całkowitego wymiaru kary pozbawienia wolności. Od wyroku może się odwołać do Izby Odwoławczej. 

Izba przeanalizowała pojedynczo wagę każdego z 61 przestępstw, za które Dominic Ongwen został skazany, wskazując na okoliczności, które go obciążały jak szczególne okrucieństwo, wielość ofiar, szczególnie bezbronność ofiar oraz dyskryminację ze względów politycznych i dyskryminację kobiet.

 Izba wzięła także pod uwagę koszmar dzieciństwa Dominica Ongwena, który został porwany w wieku 9 lat przez Armię Bożego Oporu i w niej, z czasem, uzyskał pozycję komendanta. Ostatecznie ta okoliczność miała wpływ na to, że trybunał nie zdecydował się na wyższy wymiar kary uznając to za okoliczność łagodzącą (wyższy wymiar kary sugerował sędzia Raul C. Pangalangan, który nie krytykując samego skazania, uważa że kara powinna być wyższa, zobacz częściowo odrębną opinię sędziego).

Bosco Ntaganda skazany na 30 lat pozbawienia wolności

W lipcu b.r. Międzynarodowy Trybunał Karny uznał, że Bosco Ntaganda jest winny popełnienia zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości w Ituri, Republice Demokratycznej Konga w latach 2002-2003 (pisaliśmy o tym między innymi tu ) i potwierdził jego winę w odniesieniu do wszystkich stawianych mu zarzutów (18). 

Dziś Trybunał zdecydował o wymiarze kary, która wynosi od 8 do 30 lat za kolejne popełnione zbrodnie, w sumie więc Ntaganda ma odsiedzieć 30 lat, przy czym odjęty zostanie okres, który już spędził w areszcie (6 lat). 

Więcej na stronie Trybunału, zaś wyrok znajduje się tu.

Parlament Europejski - ochronić pamięć o zbrodniach reżimów totalitarnych - memory law po europejsku

19 września 2019 r. Parlament Europejski przyjął rezolucję dotyczącą wagi europejskiej pamięci dla przyszłości Europy, za której przyjęciem głosowało aż 535 osób (66 było przeciw, a 52 się wstrzymało). Rezolucja ta jest niezwykle interesująca i ważna z polskiego punktu widzenia, a to z tego powodu, że:

• w jednym szeregu wskazywano na zbrodnie stalinowskie i nazistowskie jako godne potępiania i o których należy zachować pamięć 
• ustanowiono 25 sierpnia Międzynarodowym Dniem Bohaterów Walki przeciwko Totalitaryzmowi, jako formę upamiętnienia rotmistrza Witolda Pileckiego, na którym właśnie w tym dniu dokonano egzekucji
• wyraźnie wsparto Platformę Europejskiej Pamięci i Świadomości, wskazując na konieczność zapewnienia jej funduszy (więcej na temat platformy tutaj, jej prezesem jest obecnie Dr Łukasz Kamiński)
• podkreślono, że konieczne jest zachowanie pamięci o przeszłości, gdyż nie może być pojednania bez pamięci i jednocześnie wskazano, że należy zwalczać wszelkie rządy totalitarne bez względu na ich ideologiczne podłoże
• wskazano na to, że władze Rosji zakłamują fakty historyczne, wybielają zbrodnie stalinowskie i prowadzą "wojnę informacyjną" wymierzoną w jedność europejską, dlatego konieczne są działania podejmowane przez Komisję Europejską
• podkreślono konieczność potępiania i przeciwdziałania negowaniu Holokaustu
• potępiła komercjalizację symboli reżimów totalitarnych i obecność w przestrzeni publicznej pomników, memoriałów gloryfikujących reżimy totalitarne.

Choć przyjęcie powyższej rezolucji musi w szczególności cieszyć państwa Europy Środkowej, które doświadczyły skutków obu europejskich totalitaryzmów, to jednak warto zwrócić uwagę na dwie kwestie:

• najwidoczniej dla PE zbrodnie dokonywane przez komunistów skończyły się wraz ze śmiercią Stalina; tak jak kres zbrodniom nazistowskim położyła śmierć Hitlera - w konsekwencji, należałoby przyjąć, że to z winy jednego człowieka dane narody poszły drogą zbrodni
• obowiązek zwalczania negowania zbrodni odniesiono wyłącznie do Holokaustu, co dziwi zwłaszcza w kontekście Decyzji Ramowej Rady z 28 listopada 2008 r. dotyczącej zwalczania pewnych form i przejawów rasizmu i ksenofobii za pomocą środków karnych, która taki obowiązek wprowadziła w stosunku do wszelkich przypadków zbrodni międzynarodowych takich jak ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości czy zbrodnie wojenne (zob. tutaj)
• kwestia prawa pamięci jest przedmiotem coraz częstszych debat (co charakterystyczne, także w prawie międzynarodowym obserwujemy zwrot w stronę historii).

Przy tej okazji warto wspomnieć, że powyższe kwestie będą dyskutowane przez specjalistów z Polski i zagranicy podczas konferencji "The Punishment of Negationism", która ma miejsce w dniach 7-8 października 2019 r. w Warszawie (Aula Baszkiewicza, Collegium Politicum, UW), które program dostępny jest tutaj, na którą organizatorzy - Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych oraz Instytut Wymiaru Sprawiedliwości gorąco zapraszają.

Wyrok MTK w sprawie Bosco Ntagandy

Dwa dni temu Izba Orzekająca MTK uznała, że Bosco Ntaganda jest winny popełnienia zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości w Ituri, Republice Demokratycznej Konga w latach 2002-2003. 

O Ntagandzie pisaliśmy już kilkakrotnie, między innymi odnosząc się do jego "poddania się" w ambasadzie USA w Rwandzie (zobacz tu: tu) oraz odnosząc się do decyzji MTK, w ktorej Trybunał stwierdził, że członkowie sił zbrojnych nie mogą być, jako potencjalne ofiary, wyłączeni spod ochrony statutu MTK (zobacz tu). 

Trybunał uznał Ntagandę za winnego wszystkich 18 formułowanych wobec niego zarzutów (między innymi plądrowania, zgwałceń czy werbowania dzieci poniżej 15 roku życia do udziału w siłach zbrojnych jako zbrodni wojennych, czy przymusowego przemieszczenia ludności jako zbrodni przeciwko ludzkości). Ntaganda pozostanie w areszcie do czasu ogłoszenia sentencji wyroku, ma 30 dni na złożenie odwołania od wyroku. 

Wyrok trybunału znajduje się tutaj.

Stanowisko Sejmu i PG ws. wniosku do TK o stwierdzenie niezgodności immunitetu jurysdykcyjnego z Konstytucją

W listopadzie 2017 r. pisaliśmy o żenującym wniosku 100 posłów PiS do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów regulujących immunitet sądowy (art. 1113 k.p.c.) oraz jurysdykcję krajową w sprawach o odpowiedzialność za delikt popełniony na terytorium RP (art. 1103⁷ pkt 2 k.p.c.), w zakresie w jakim stanowią one przeszkodę dla rozpatrywania przez sądy krajowe powództw odszkodowawczych z tytułu zbrodni wojennych, ludobójstwa i zbrodni przeciwko ludzkości. Wnioskodawcy utrzymywali wówczas, że przepisy naruszają art. 9 (poszanowanie przez RP prawa międzynarodowego), art. 21 (ochrona własności prywatnej), art. 30 (ochrona przyrodzonej godności człowieka) oraz 45 (prawo do sądu) Konstytucji.

Stanowiska w sprawie K-12/17 przedłożyli Sejm i Prokurator Generalny.

Pokojowa Nagroda Nobla 2018 za walkę z przestępstwami seksualnymi jako metodą prowadzenia działań zbrojnych

Dzisiaj ogłoszono, że Pokojową Nagrodę Nobla otrzymują kongijski ginekolog Denis Mukwege i jezydzka działaczka społeczna Nadia Murad za "ich wysiłki na rzecz zakończenia stosowania przemocy seksualnej jako broni wojennej i konfliktu zbrojnego" ("for their efforts to end the use of sexual violence as a weapon of war and armed conflict.") - zobacz infomację tutaj. (Uzasadnienia zapewne nie pisał prawnik, bo czepliwy purysta wytknąłby, że raczej w szeregu dokumentach z zakresu prawa międzynarodowego mowa jest o traktowaniu przemocy seksualnej jako metody/środka prowadzenia działań zbrojnych (mean/method of warfare), a ponadto lepiej uniknąć sformułowania wojny na rzecz konfliktu zbrojnego, użyte słowa w uzasadnieniu sugerują, że KZ to coś innego niż wojna, co nie do końca jest prawidłowe).

Trump i Duda w ZO ONZ - relacja USA - Polska w cieniu Afganistanu, czyli MTK straszy

Przemówienie Donalda Trumpa na sesji Zgromadzenia Ogólnego wzbudziło spore zainteresowanie, a nawet uśmiech na twarzy (film poniżej). Przypadło też do gustu polskim kręgom rządowym i części opinii publicznej w Polsce, gdyż Trump wymienił Polskę dwukrotnie jako pozytywny przykład walki o niezależność energetyczną (That is why we congratulate European states, such as Poland, for leading the construction of a Baltic pipeline so that nations are not dependent on Russia to meet their energy needs. Germany will become totally dependent on Russian energy if it does not immediately change course.) a także walki o własną niepodległość, bezpieczeństwo i suwerenność (In Poland, a great people are standing up for their independence, their security, and their sovereignty) (zob. tutaj). 

Śmiech ZO ONZ w rekacji na wystąpienie prezydenta Donalda Trumpa

Sympatia dla Polski ze strony prezydenta Trumpa nie dziwi, gdyż Polska okazuje się wiernym sojusznikiem, nawet gdy ma to oznaczać niszczenie instytucji, które Polska sama tworzyła, jak przykładowo Międzynarodowy Trybunał Karny. 

Koniec procesu Bosco Ntagandy- czekamy na wyrok

W ciągu ostatnich kilku dni Izba Procesowa VI MTK brała udział w ostatnich wysłuchaniach dotyczących zbrodni popełnionych przez Bosco Ntagandę (o procesie pisaliśmy między innymi tu). Strony prezentowały swoje ostatnie argumenty i przemówienia.  Teraz Izba przystąpiła do przygotowywania wyroku, który powinna przedstawić w rozsądnym terminie. 

Bosco Ntaganda, pełniący funkcję zastępcy szefa sztabu w Patriotycznych Siłach na rzecz Wyzwolenia Konga (Forces Patriotiques pour la Libération du Congo /Patriotic Force for the Liberation of Congo] (FPLC),

Końcowy raport Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar

W zeszłym tygodniu ukazał się końcowy raport Independent International Fact-Finding Mission on Myanmar, utworzonej rezolucją Rady Praw Człowieka ONZ. W raporcie Misja stwierdziła, że istnieją wystarczające dowody, aby dowódcom Tatmadaw (wojskowej części rządu Mjanmy) postawić zarzut ludobójstwa popełnionego w stanie Mjanmy, Rakhine (par. 87 raportu).

Kolejny sprawca zbrodni z Mali w trybunale karnym

Międzynarodowy Trybunał Karny poinformował 3 dni temu, że udało się doprowadzić do Hagi kolejnego podejrzanego o popełnienie zbrodni w Mali. Abu Tourab, który odpowiadał jedynie za popełnienie zbrodni wojennych polegających na zniszczeniu obiektów chronionych został już skazany i odsiaduje wyrok 9 lat pozbawienia wolności (pisaliśmy o tym wielokrotnie,  tu o postępowaniu odszkodowawczym, zaś tu o skazaniu natomiast tu o postawieniu zarzutów). Zarzuty, które stawia się kolejnemu podejrzanemu wykraczają poza celowe niszczenie zabytków, stanowiące naruszenie art. 8 Statutu Rzymskiego. Tym razem Al Hassan Ag Abdoul Aziz Ag Mohamed Ag Mahmoud, którego dla ułatwienia zdecydowano się nazywać Al Hassan, jest podejrzewany o popełnienie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości.

Nowelizacja ustawy o IPN w świetle prawa międzynarodowego

W mediach od wielu dni wrze na temat zmian w ustawie o IPN z 1998 r. (zob. aktualny tekst tutaj). Projekt ustawy obecnie czeka na podpis prezydenta (zob. projekt tutaj). 

Warto przyjrzeć się z perspektywy prawa międzynarodowego przepisom, które budzą tak duże zainteresowanie. Ustawa o IPN wymaga konsultacji ze specjalistami z zakresu prawa międzynarodowego, których zabrakło zarówno w 1998 r., jak i w trakcie przygotowań nowelizacji.

Parlament Kosowa podjął nocną próbę rozwiązania sądowych Specjalnych Izb

W piątek 22 grudnia, gdy stolicę Kosowa opuszczali już zagraniczni dyplomaci wracający do domów na święta, przewodniczący Parlamentu zwołał nadzwyczajne posiedzenie izby celem uchylenia ustawy z 2015 r., na mocy której utworzono Specjalne Izby i Urząd Prokuratury Specjalnej Kosowa (Le Monde, Le tribunal sur les crimes de guerre au Kosovo en danger) Instytucje te powołano, we współpracy z UE, celem osądzenia winnych m.in. zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych popełnionych w Kosowie w trakcie i bezpośrednio po wojnie o niepodległość w latach 1998-2000 (SCP-KP, Background). Mimo że formalnie należą one do kosowskiego wymiaru sprawiedliwości, ich siedziba znajduje się w Hadze a personal jest międzynarodowy.

Siedziba sądowych Specjalnych Izb Kosowa w Hadze. Źródło: Balkan Insight.

Dożywocie dla Ratko Mladicia

Po ponad 20 latach od dokonania zbrodni wyroku w sprawie doczekał się Ratko Mladić. Dziś Międzynarodowy Trybunał Karny do spraw byłej Jugosławii ogłosił wyrok w sprawie popełnionych przez niego zbrodni. Nie obeszło się bez kontrowersji. Najpierw podsądny poprosił o skorzystanie z toalety, które znacznie się przedłużyło, potem zdecydowano o zmierzeniu mu ciśnienia, które okazało się zbyt wysokie. Po powrocie Mladicia na salę zaczął wykrzykiwać do sędziów, że to wszystko są kłamstwa („Sve Laži”) i po kilku prośbach o uspokojenie usunięto go z sali. W konsekwencji obserwował ogłoszenie wyroku z korytarza (to nie pierwsze takie występy Mladicia, zobacz tu). 

Mladić został dostarczony do Hagi dopiero w 2011 roku, odpowiadał przed Trybunałem za zbrodnie przeciwko ludzkości, za zbrodnie wojenne i ludobójstwo popełnione w czasie wojny w byłej Jugosławii, m.in. za kampanię snajperską w Sarajewie i, co ważniejsze, za ludobójstwo popełnione w Srebrenicy.

Sytuacja w Wenezueli trafi do MTK?

O kryzysie demokracji w Wenezueli i międzynarodowych kłopotach, które kryzys ściągnął na to państwo, pisaliśmy już wcześniej na blogu (tu i tu). Przypomnijmy więc tylko krótko, że plany prezydenta Nicolasa Maduro zdobycia władzy absolutnej w państwie spotkały się z głośnymi protestami, które nasiliły się jeszcze po wyborach do Zgromadzenia Konstytucyjnego z końca lipca br., do których nie dopuszczono opozycji politycznej Maduro, a które władza krwawo tłumiła.

W sierpniu Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka wydało raport na temat sytuacji w Wenezueli, w którym wskazywano na liczne naruszenia praw człowieka w związku z tłumieniem protestów, w tym odnotowano 124 przypadki śmierci „w związku z demonstracjami”, w okresie od 1 kwietnia do 31 lipca 2017 r. Mimo, że w Raporcie nie pojawia się taka konkluzja, Wysoki Komisarz ds. Praw Człowieka Zeid Ra’ad al Hussein wskazywał, że w Wenezueli mogło dojść do popełnienia zbrodni przeciwko ludzkości.

Kolejni śledczy ONZ zbadają zbrodnie popełnione przez ISIS

Wczoraj Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję 2379 (2017), która ustanawia "zespół śledczy" (Investigative Team), który ma zająć się wspieraniem wysiłków podejmowanych przez władze Iraku w celu zebrania dowodów na zbrodnie popełnione przez ISIS. Rezolucja została ogłoszona przez niektóre media jako przełomowa dla sytuacji Jazydów w Iraku (mimo, że nie ma w niej mowy o Jazydach, a jedynie ogólnie o zbrodniach motywowanych religijnie; np. wywiad Amal Clooney dla BBC News), jednak czy w rzeczywistości nie stanowi ona kroku wstecz w stosunku do poprzednich mechanizmów, ustanowionych przez ONZ do zbadania zbrodni popełnianych przez ISIS?

Argentyna: 10 wyroków skazujących za zbrodnie przeciwko ludzkości w sprawie Operativo Independencia

Sąd w Tucumán (Argentyna) uniewinnił  7 oskarżonych a 10 byłych wojskowych skazał (w tym 6 na karę dożywotniego pozbawienia wolności) za udział w 266 zbrodniach przeciwko ludzkości. Wobec pozostałych skazanych orzeczono kary od 4 do 18 lat pozbawienia wolności. Oskarżenie dotyczyło planowania i przeprowadzenia w latach 1975-1983 Operativo Independencia (Operacji niepodległość).