Zaangażowanie Białorusi w konflikt zbrojny w Ukrainie z perspektywy prawa międzynarodowego

Nie ma pewności co do tego w jakim stopniu Białoruś jest rzeczywiście zaangażowana w konflikt zbrojny w Ukrainie. Z jednej strony Aleksander Łukaszenko twierdzi, że Białoruś nie planuje przyłączyć się do rosyjskiej operacji wojskowej w Ukrainie. Pojawiły się nawet informacje, że wewnątrz białoruskiej armii przeprowadzono wewnętrzny sondaż, z którego wynikało, że większość żołnierzy nie chce walczyć z Ukraińcami. Z drugiej strony jednak, ukraińskie władze twierdzą, że przy granicy z Ukrainą Białoruś zgromadziła znaczne siły wojskowe, a Rada Najwyższa już 1 marca poinformowała, że wojska białoruskie wkroczyły w rejon Czernihowa, czego nie potwierdził amerykański wywiad. Pewne jest jedynie, że Rosja przeprowadziła atak na terytorium Ukrainy z terytorium Białorusi, wykorzystując ok. 30 tys. rosyjskich żołnierzy, którzy przebywali na terytorium Białorusi w związku z wcześniejszymi ćwiczeniami wojskowymi.

Jaki jest więc jest status Białorusi w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie? Z racji braku wiarygodnych informacji, musimy rozważyć dwa scenariusze.

Spotkanie z delegatem Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w dniu 8 kwietnia 2022 (Warszawa) - Walczmy z dezinformacją!

 

W ostatnim czasie jest masa dezinformacji nt. działalności czerwonego krzyża, co niestety skutkuje podważeniem pozycji tej organizacji, a nawet porównaniem znaku czerwonego krzyża do swastyki i nawoływaniem, by absolutnie nie wspierać żadnego z komponentów Międzynarodowego Ruchu Czerwonego Krzyża i Czerwonego Półksiężyca. Niektórzy wyrażają szczere pretensje, dlaczego prezes Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża w ogóle spotyka się z MSZ Rosji (o wizycie możesz przeczytać tutaj) i ściska z nim rękę, robi zdjęcia itp. Dlatego MKCK było zmuszone do wydania specjalnego oświadczenia (zobacz tutaj).

Wielu krytyków MKCK jednak nie rozumie, że dla MKCK najważniejszy jest dostęp do ofiar. Jego przedstawiciele będą rozmawiać z każdym zbrodniarzem, jeśli to daje szansę na dotarcie do ofiar; jeśli jest jakakolwiek szansa na wpłynięcie na przestrzeganie zasad MPH, nie bez powodu MKCK określa się mianem strażnikiem międzynarodowego prawa humanitarnego. 

Ten dostęp do ofiar jest tak ważny, że pracowników MKCK nie można np. przesłuchiwać przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym, aby tym samym dać pewność państwom, że MKCK nie opowie o zbrodniach, które zobaczy, więc można mu zaufać, że będzie dyskretny. 

MKCK nie może  działać wbrew woli państw, nie można na MKCK przerzucać odpowiedzialności np. za brak ustaleń co do korytarzy humanitarnych. Nie można też oczekiwać, że to MKCK będzie zbierał ciała zabitych itp., czyli wypełniał obowiązki nałożone na państwa.

Skoro działalność MKCK budzi obecnie tak duże kontrowersje (choć nie powinna), warto przyjść na spotkanie z przedstawicielem tej organizacji, by zrozumieć zasady działalności tej organizacji.

NOHA (Network on Humanitarian Action) na Uniwersytecie Warszawskim zaprasza na spotkanie z delegatem Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża  Stephanem Kolanowskim. Spotkanie w języku angielskim odbędzie się 8 kwietnia w godz. 14.30 - 17.30  w Auditorium Maximum w sali A. W pierwszej  części gość opowie o  działalności MKCK , a następnie - o wykorzystaniu najnowszych technologii w działalności humanitarnej.

STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE

[Aktualizacja 16 marca 2022]

Publikujemy "STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE” (w wersji polskiej i angielskiej, ukraińskiej i rosyjskiej)

Do 16 marca Stanowisko poparło 136 sygnatariuszy, naukowców i praktyków, specjalizujących się w prawie międzynarodowym. 

Przekazanie poparcia nadal jest możliwe. Lista sygnatariuszy będzie na bieżąco aktualizowana w tym poście. Osoby zainteresowane prosimy o kontakt mejlowy: miedzynarodowcydlaukrainy@gmail.com

English, Ukrainian and Russian versions are available below 

Англійська, українська та російська версії доступні нижче

Английская, украинская и русская версии доступны ниже 

STANOWISKO POLSKICH PRAWNIKÓW MIĘDZYNARODOWYCH DOTYCZĄCE AGRESJI FEDERACJI ROSYJSKIEJ PRZECIWKO UKRAINIE

 

Fundamentem aksjologicznym współczesnego porządku międzynarodowoprawnego jest zachowanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, zapewnienie sprawiedliwości i poszanowania podstawowych praw człowieka. Kolejne działania zbrojne Federacji Rosyjskiej, podejmowane od 24 lutego 2022 roku przeciwko Ukrainie na jej terytorium, rażąco godzą w te wartości. Stanowią naruszenia podstawowych zasad prawa międzynarodowego zawartych w Karcie Narodów Zjednoczonych (KNZ) i wiążących również na podstawie międzynarodowego prawa zwyczajowego. Podważają samą istotę porządku prawnego regulującego stosunki we współczesnej społeczności międzynarodowej. Ze względu na szczególny charakter normy zakazującej groźby lub użycia siły zbrojnej naruszonej przez Federację Rosyjską, państwo to pogwałciło swoje zobowiązania prawne nie tylko w stosunku do Ukrainy, ale także wobec całej społeczności międzynarodowej.

Działania Federacji Rosyjskiej poprzedzające użycie siły zbrojnej przeciwko Ukrainie, a następnie podjęte działania zbrojne stanowią, łącznie i z osobna, naruszenie zakazu groźby i użycia siły zbrojnej przewidzianego w art. 2 ust. 4 KNZ, oraz obowiązującej równolegle normy zwyczajowej. Równocześnie, działania te stanowią naruszenie zasady pokojowego rozwiązywania sporów międzynarodowych przewidzianej w art. 2 ust. 3 KNZ oraz odpowiadającej jej normy zwyczajowej.

Działania zbrojne Federacji Rosyjskiej stanowią naruszenie zakazu użycia siły zbrojnej, gdyż nie wchodzą w zakres żadnego z przewidzianych wyjątków od tej zasady, tj. nie były prowadzone z upoważnienia Rady Bezpieczeństwa ONZ na podstawie rozdziału VII KNZ, ani w samoobronie na podstawie art. 51 KNZ oraz równolegle obowiązującej normy zwyczajowej. Nie stanowiły bowiem odpowiedzi na napaść zbrojną ze strony Ukrainy – taka sytuacja nie miała miejsca w rzeczywistości. Nie istniało również ryzyko nieuchronnej napaści zbrojnej ze strony Ukrainy, co wyklucza powołanie się nawet na sporną we współczesnym prawie międzynarodowym koncepcję samoobrony uprzedzającej (wyprzedzającej).

Podstawy działań zbrojnych Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie nie stanowi także „zaproszenie” wystosowane przez władze tzw. Donieckiej Republiki Ludowej (DRL)
 i tzw. Ługańskiej Republiki Ludowej (ŁRL), których państwowość Federacja Rosyjska uznała z powołaniem się na prawo do samostanowienia narodów. Czynności te pozostają prawnie bezskuteczne, gdyż nie znajdują żadnego uzasadnienia w faktach oraz we współczesnym prawie międzynarodowym i tym samym naruszają integralność terytorialną Ukrainy. Z wnioskiem o interwencję zbrojną na swoim terytorium i do tego terytorium ograniczoną, zwracać się mogą tylko prawowite i efektywne władze danego państwa korzystające z uznania międzynarodowego (interwencja na zaproszenie). Z tych samych względów tzw. DRL i tzw. ŁRL nie były władne skutecznie zwrócić się do Federacji Rosyjskiej o podjęcie działań zbrojnych przeciwko Ukrainie na podstawie prawa do samoobrony zbiorowej. Niezależnie od powyższego, należy zauważyć, że samoobrona – zarówno indywidualna, jak i zbiorowa – podlega zawsze daleko idącym ograniczeniom wytyczanym przez zasady konieczności i proporcjonalności podjętych działań w stosunku do odpieranej napaści zbrojnej.

W związku z powyższym, działania zbrojne Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie stanowią agresję w rozumieniu, odzwierciedlającej wiążące prawo zwyczajowe, Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 (XXIX) z 1974 roku. Definiuje ona agresję jako „użycie siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niepodległości politycznej innego państwa, albo w inny sposób niezgodny z KNZ” (art. 1 Aneksu do Rezolucji). Zakaz agresji stanowi normę bezwzględnie wiążącą (ius cogens) i mającą charakter erga omnes (skuteczną wobec społeczności międzynarodowej jako całości). W konsekwencji wszystkie państwa są zobowiązane do podjęcia działań nakierowanych na powstrzymanie naruszania tej normy, jak również są zobowiązane do nieuznawania skutków tegoż naruszenia. Sankcje zastosowane wobec Federacji Rosyjskiej są legalne ze względu na dokonany akt agresji, który pociąga za sobą międzynarodową odpowiedzialność państwa. Od agresji jako aktu państwa trzeba odróżnić zbrodnię agresji, rozumianą jako czyn jednostki, który podlega odpowiedzialności międzynarodowokarnej (szerzej patrz niżej).

Równocześnie, działania zbrojne Federacji Rosyjskiej kwalifikują się jako napaść zbrojna w rozumieniu art. 51 KNZ i na podstawie równolegle obowiązującej normy zwyczajowej. W związku z powyższym, zbrojna odpowiedź Ukrainy stanowi zgodną z prawem międzynarodowym samoobronę. Okoliczności wskazują, że działania zbrojne podejmowane dotychczas przez Ukrainę spełniają wymogi zasad konieczności i proporcjonalności.

W art. 51 KNZ mowa jest nie tylko o indywidualnym prawie do samoobrony, ale także prawie do samoobrony zbiorowej. Dlatego też ewentualna pomoc zbrojna udzielana państwu, które padło ofiarą napaści zbrojnej, okazana na jego prośbę, jest w pełni legalna i wpisuje się w ramy samoobrony zbiorowej.

Przywoływana wyżej Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego nr 3314 (XXIX) jako akt agresji wymienia również udostępnianie własnego terytorium do dokonania agresji przez państwo trzecie. Tym samym Białoruś, z której terytorium nastąpił atak części sił zbrojnych Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, jest odpowiedzialna za agresję i w związku z tym także wobec Białorusi mogą i powinny być podjęte odpowiednie przeciwśrodki.

Działania zbrojne między Federacją Rosyjską a Ukrainą są z prawnego punktu widzenia międzynarodowym konfliktem zbrojnym, do którego znajdują zastosowanie przepisy czterech konwencji genewskich o ochronie ofiar wojny z 1949 r. oraz pierwszy protokół dodatkowy z 1977 r. do tych konwencji, a także normy zwyczajowego międzynarodowego prawa humanitarnego.

W międzynarodowym konflikcie zbrojnym obowiązuje szereg reguł, spośród których przywołujemy następujące: zakazane jest atakowanie ludności cywilnej i obiektów cywilnych; ataki muszą być ograniczone wyłącznie do celów wojskowych; zakazane jest przeprowadzanie ataków, w których atakujący nie czyni rozróżnienia między celami wojskowymi a obiektami i osobami cywilnymi; ranni i chorzy powinni być zbierani i leczeni; szpitale, wszelkiego rodzaju placówki pomocy medycznej, tak jak i personel medyczny, podlegają ochronie; kombatanci, którzy znaleźli się w rękach nieprzyjaciela mają prawo do statusu jeńca wojennego; jeńcy wojenni są chronieni, także przed ciekawością publiczną; zakazane jest używanie wszelkich metod i środków prowadzenia walki, które mogą powodować zbędne cierpienie; zabronione jest również stosowanie takich metod i środków, które wywołują rozległe, długotrwałe, i poważne szkody w środowisku naturalnym lub po których można oczekiwać, że takie szkody wywołają.

Nawet jeśli Federacja Rosyjska nie jest stroną konwencji zakazujących użycia min przeciwpiechotnych lub broni kasetowej, to taka broń jest uznawana za niehumanitarną, ponieważ może powodować zbędne cierpienia. Ponadto, broni zapalającej, w tym pocisków termobarycznych, których użycie przypisuje się Federacji Rosyjskiej w trwającym konflikcie zbrojnym,  nie wolno używać w pobliżu osób cywilnych. Wobec publicznych gróźb prezydenta Federacji Rosyjskiej o użyciu broni nuklearnej należy podkreślić, że Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał użycie broni nuklearnej za sprzeczne z podstawowymi zasadami humanitarnymi. Trybunał ten stwierdził, że użycie takiej broni byłoby dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy zagrożona byłaby egzystencja państwa, a takie zagrożenie nie istnieje w przypadku Federacji Rosyjskiej. 

W konfliktach zbrojnych oprócz międzynarodowego prawa humanitarnego obowiązują równolegle normy gwarantujące podstawowe prawa człowieka, w tym prawo do życia oraz zakaz tortur. W trakcie konfliktu zbrojnego może dochodzić do arbitralnych działań naruszających podstawowe prawa człowieka. Naruszenia te mogą stać się przedmiotem postępowań wszczynanych skargą indywidualną lub międzypaństwową przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka lub przed innymi międzynarodowymi organami ochrony praw człowieka (na przykład Komitetem Praw Człowieka).

Federacja Rosyjska dokonała aktu agresji, zaś członkowie jej władz na czele z prezydentem dopuścili się zbrodni agresji. Choć zbrodnia agresji została zdefiniowana w Rzymskim Statucie Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK), to ani Federacja Rosyjska, ani Ukraina nie są stronami Statutu Trybunału, ani tym bardziej nie ratyfikowały poprawek do Statutu dotyczących definicji zbrodni agresji i warunków wykonywania jurysdykcji w stosunku do tej zbrodni. Międzynarodowy Trybunał Karny może wykonywać jurysdykcję odnośnie do toczącego się konfliktu zbrojnego wobec sprawców zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości i ludobójstwa popełnionych w Ukrainie, na podstawie deklaracji tego państwa z 8 września 2015 r. uznającej kompetencję Trybunału w stosunku do wydarzeń mających miejsce w Ukrainie po dniu 20 lutego 2014 r. Jurysdykcja MTK obejmuje nie tylko osoby, które te zbrodnie popełniają, ale także osoby, które zlecają ich popełnienie, namawiają do nich, czy przyczyniają się do ich popełnienia w jakikolwiek inny sposób. Odpowiedzialność dotyczy także prezydenta, ministra spraw zagranicznych i premiera, gdyż ich immunitety nie stanowią przeszkody w postępowaniu przed Trybunałem.

Prokurator MTK wyraził gotowość prowadzenia śledztwa dotyczącego sytuacji w Ukrainie. Nic też nie stoi na przeszkodzie, aby państwa wszczynały własne dochodzenia na podstawie jurysdykcji uniwersalnej, dokumentując zbrodnie międzynarodowe popełniane na terytorium Ukrainy. Takie postępowanie nie tylko może wspomóc MTK przez dostarczanie dowodów, ale także doprowadzić do prowadzenia alternatywnych, krajowych postępowań sądowych wobec niższych rangą sprawców, a w rezultacie do efektywnego osądzenia sprawców zbrodni w Ukrainie. Podkreślamy, że osądzanie popełnionych zbrodni nie będzie skuteczne bez szerokiego wsparcia jurysdykcji krajowych zarówno w zakresie własnej dokumentacji popełnianych zbrodni i prowadzonych postępowań karnych w odniesieniu do sprawców zbrodni, jak i ewentualnej współpracy z MTK. Zwracamy także uwagę na to, że skoro Trybunał nie może osądzić zbrodni agresji, to szczególną rolę mogą odegrać w tym zakresie sądy krajowe tych państw, które mają odpowiednie przepisy wewnętrzne pozwalające na ściganie winnych agresji.

Dokonane w przeszłości przez inne państwa naruszenia prawa międzynarodowego, w tym zakazu użycia siły zbrojnej, nie uzasadniają jego naruszeń obecnie i w przyszłości. Skutkują natomiast odpowiedzialnością międzynarodowoprawną państwa dokonującego naruszenia obowiązującej normy. Odpowiedzialność taką winna ponieść Federacja Rosyjska za dokonanie napaści zbrojnej na Ukrainę. Wyrażamy przy tym przekonanie, że brak odpowiednio stanowczego potępienia przez społeczność naukową naruszeń prawa międzynarodowego w przeszłości, nie powinien powstrzymywać jej od reagowania na naruszenia, które mają miejsce obecnie. Rażące naruszenia prawa międzynarodowego powinny być piętnowane zawsze i niezależnie od tego, przez kogo są dokonywane. 

Niniejszym solidaryzujemy się z ukraińskimi prawnikami międzynarodowymi i deklarujemy wszelkie wsparcie i pomoc w podejmowaniu działań prawnych mających na celu pociągnięcie do odpowiedzialności międzynarodowej zarówno państwa rosyjskiego, jak i jednostek odpowiedzialnych za naruszenia norm prawa międzynarodowego. Równocześnie wyrażamy głęboki szacunek dla tych rosyjskich prawników międzynarodowych, którzy nie bacząc na grożące im konsekwencje, mieli odwagę, aby zaprotestować przeciwko naruszeniom prawa międzynarodowego dokonywanym przez państwo, którego są obywatelami.

 

                                                                                                                         4 marca 2022 r. 

 

Władysław Czapliński

Anna Czaplińska

Patrycja Grzebyk

Michał Kowalski

Jerzy Kranz

Roman Kwiecień

Jerzy Menkes

Karolina Wierczyńska

Anna Wyrozumska

Ewelina Cała-Wacinkiewicz

Artur Kozłowski

Bartłomiej Krzan

Wojciech Szczepan Staszewski

Magdalena Matusiak-Frącczak

Tomasz Lachowski

Anna Głogowska-Balcerzak

Izabela Skomerska

Jan Barcz

Brygida Kuźniak

Kaja Kowalczewska

Joanna Nowakowska-Małusecka

Ewa Kamarad

Aleksandra Szczerba

Marek Martyniszyn

Paweł Filipek

Grzegorz Zbińkowski

Paweł Czubik

Rafał Kownacki

Piotr Szwedo

Konrad Marciniak

Katarzyna Myszona-Kostrzewa

Michał Balcerzak

Piotr Łubiński

Beata Faracik

Elżbieta Hanna Morawska

Agnieszka Kunert-Diallo

Genowefa Grabowska

Aleksander Cieśliński

Krzysztof Parulski

Marcin Kałduński

Andrzej Jakubowski

Wojciech Burek

Rafał Szewczyk

Dagmara Kuźniar

Marcin Marcinko

Maria Frankowska

Przemysław Tacik

Łukasz Dawid Dąbrowski

Dobrosława Budzianowska

Piotr Uhma

Michał Stępień

Hanna Schreiber

Dorota Garstka

Mieczysława Zdanowicz

Izabela Kraśnicka

Przemysław Osóbka

Julia Kapelańska-Pręgowska

Robert Grzeszczak

Elżbieta Dynia

Agata Wnukiewicz-Kozłowska

Maria M. Kenig-Witkowska

Anna Przyborowska-Klimczak

Tomasz Kamiński

Joanna Ryszka

Artur Nowak-Far

Joanna Gomuła

Jacek Skrzydło

Aleksandra Mężykowska

Łukasz Gruszczyński

Magdalena Półtorak

Anna Gołębiowska

Andrzej Bisztyga

Barbara Stępień

Joanna Markiewicz-Stanny

Anna Pudło-Jaremek

Tadeusz Gadkowski

Marek Wasiński

Michał Skwarzyński

Anna Kosińska

Remigiusz A. Henczel

Anna Zawidzka-Łojek

Maciej Żenkiewicz

Piotr Stanisz

Marek Żylicz

Kamil Strzępek

Przemysław Roguski

Patrycja Dąbrowska-Kłosińska

Magdalena Słok-Wódkowska

Piotr Milik

Agnieszka Doczekalska

Adam Daniel Rotfeld

Marek Zieliński

Grażyna Baranowska

Lidia Brodowski

Dawid Stadniczeńko

Barbara Mikołajczyk

Katarzyna Widlas

Tomasz Srogosz

Paulina Krukowska-Siembida

Przemysław Saganek

Dagmara Kornobis-Romanowska

Adam Wiśniewski

Rudolf Ostrihansky

Anna Zbaraszewska

Pénélope Tomaszewski-Guillon

Paweł Kwiatkowski

Katarzyna Sękowska-Kozłowska

Szymon Zaręba

Katarzyna Randzio-Sajkowska

Michał Sajkowski

Krzysztof Drzewicki

Marcin Górski

Maria Woźniak-Malczewska

Agata Kleczkowska

Szymon Kucharski 

Agnieszka Szpak 

Agata Winkiel-Skóra 

Natalia Cwicinskaja 

Monika Szwarc 

Leszek Stadniczenko

Maria Masłowiec 

Katarzyna Urszula Gałka 

Anastazja Gajda 

Marta Szuniewicz-Stępień 

Malwina Ewa Kołodziejczak 

Rafał Tarnogórski 

Stanisław Biernat 

Rafał Soroczyński 

Patryk I. Labuda

Ireneusz C. Kamiński

Agata Bzdyń

Tomasz Lewandowski

Renata Szafarz

Aleksander Gubrynowicz

Konrad Pawłowski

Anna Szarek-Zwijacz

 

 [English]

STATEMENT OF POLISH INTERNATIONAL LAWYERS CONCERNING
THE AGGRESSION OF THE RUSSIAN FEDERATION AGAINST UKRAINE

 

The axiology of the modern international legal order is founded upon the maintenance of international peace and security, ensuring of justice and respect for fundamental human rights. The armed attack and consecutive military activities of the Russian Federation, undertaken since 24 February 2022 against Ukraine on its territory, severely compromise these values. These activities constitute violations of fundamental principles of international law embodied in the Charter of the United Nations (the UN Charter), which are simultaneously binding as customary international law. They undermine the core of the legal order that regulates relations within the contemporary international community. The norms prohibiting the threat and use of force are of special character, therefore the Russian Federation violated its legal obligations, not only towards Ukraine, but also towards the international community as a whole.

The actions of the Russian Federation preceding the use of force against Ukraine and the subsequently undertaken military activities constitute, assessed together and separately, a violation of the prohibition of the threat and use of force, as stated in Article 2(4) of the UN Charter, and binding as customary norm. At the same time, those actions violate the principle of peaceful settlement of international disputes, as embodied in Article 2(3) of the UN Charter, and in the corresponding customary norm. 

Eskalacja walk między Armenią i Azerbejdżanem - czy będzie powtórka konfliktu z lat 90.?

Na początku sierpnia pisaliśmy na Blogu o odnowieniu napięć między Azerbejdżanem i Armenią w sporze o Górski Karabach, które w połowie lipca br. skutkowały krwawym starciem obu armii. Od kilku dni sytuacja jednak znacznie się zaostrzyła, a obie strony jak na razie nie dążą do deeskalacji walk, wprost przeciwnie.

Rozpoczęły się rozmowy w sprawie nowej konstytucji dla Syrii

Źródło: https://www.swissinfo.ch/eng/podcast_inside-geneva--can-a-swiss-meeting-lead-to-syrian-peace-/45336152

W ubiegłą środę, 30 października, w Pałacu Pokoju w Genewie rozpoczęły się rozmowy w sprawie nowej konstytucji dla Syrii. 150 delegatów reprezentujących rząd Syrii, opozycję i różne sektory społeczeństwa obywatelskiego (prawie 30% przedstawicieli stanowią kobiety) tworzy nowe zgromadzenie konstytucyjne pod egidą ONZ: Syryjski Komitet Konstytucyjny (dalej: Komitet). Celem tej nowej instytucji jest pogodzenie syryjskiego rządu (na czele którego stoi prezydent Baszar al-Asad) i syryjskiej opozycji. ONZ ma nadzieję, że prace Komitetu doprowadzą do negocjacji pokojowych, zmierzających do zakończenia ośmioletniej wojny domowej. Decyzje, które podejmuje to ciało, nie będą jednak wiążące w świetle prawa syryjskiego, a ich wdrożenie będzie musiało opierać się na dobrej wierze zainteresowanych stron. W tym kontekście Sekretarz Generalny NZ António Guterres stwierdził, że z zadowoleniem przyjął "wyjątkową szansę", jaką daje Komitet i powiedział, że oczekuje od uczestników prawdziwej współpracy na rzecz rozwiązania konfliktu zgodnego z rezolucją nr 2254 Rady Bezpieczeństwa NZ, które spełni oczekiwania wszystkich Syryjczyków. Dodał jednak, że rozpoczęcie prac Komitatu musi iść w parze z konkretnymi działaniami na rzecz budowania zaufania, gdyż tylko znaczące zaangażowanie w prace nad nową konstytucję Syrii, któremu będzie towarzyszyć zaprzestanie działań wojennych w całym kraju, zapewni Specjalnemu Wysłannikowi Sekretarza, Geirowi Pedersenowi, środowisko, którego potrzebuje, aby skutecznie wykonywać swój mandat na rzecz szerszego procesu politycznego.

Międzynarodowy Ośrodek Szkoleń i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu powstaje we Wrocławiu

http://unic.un.org.pl/misje_pokojowe/polacy.php

Tydzień temu, we wtorek 22 października, Minister Obrony Narodowej RP wydał decyzję w sprawie utworzenia Międzynarodowego Ośrodka Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu, z siedzibą we Wrocławiu. Ten wyspecjalizowany ośrodek wojskowy, zapewniający szkolenia dla osób cywilnych i wojskowych zaangażowanych w ochronę dziedzictwa kulturowego w przypadku konfliktu zbrojnego rozpocznie działalność w II kwartale 2020 r. Ośrodek będzie czerpać z dorobku polskich ekspertów zaangażowanych w projekt ochrony dziedzictwa kultury w konfliktach zbrojnych, który był prowadzony w ramach misji Sił Zbrojnych RP w Iraku i Afganistanie w latach 2003-2008 z udziałem cywilnych specjalistów. Doświadczenia zdobyte w warunkach wojennych dotyczące ochrony dziedzictwa kulturowego, w tym realizacji postanowień konwencji haskiej o ochronie dóbr kulturalnych w razie konfliktu zbrojnego z 1954 r. oraz jej dwóch protokołów, zostaną wykorzystane do budowania marki ośrodka, działającego na rzecz szerokiego dzielenia się wiedzą specjalistyczną i zapewnienia udziału polskich ekspertów w projektach wielonarodowych i misjach wojskowych, w których kwestie ochrony zabytków oraz dialogu międzynarodowego odgrywają coraz większe znaczenie. Programem szkolenia w MON będą objęci m.in. dowódcy różnych szczebli dowodzenia, specjaliści i doradcy do spraw ochrony dóbr kulturalnych, żołnierze i pracownicy resortu obrony narodowej posiadający w zakresach obowiązków zadania z zakresu ochrony dóbr kulturalnych, w tym kierowani do realizacji zadań w polskich kontyngentach wojskowych. Oferta szkoleniowa skierowana zostanie także do armii państw sojuszniczych w ramach NATO. Zgodnie z założeniami nowego ośrodka jego kadrę będą tworzyć m.in. specjaliści biorący udział w misjach międzynarodowych Sił Zbrojnych RP w Iraku i Afganistanie oraz narodowi eksperci ochrony dziedzictwa kultury, którzy są wpisani do rejestru prowadzonego przez MKiDN, a także eksperci ze środowiska naukowego i instytucji wyspecjalizowanych w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego. 

UNESCO - wystawa odzyskanych skarbów kultury

 Źródło: https://www.onuitalia.com/2019/10/07/the-art-of-saving-art-treasures-recovered-by-italian-carabinieri-on-display-at-unesco-headquarters

W dniach 1-17 października 2019 r., UNESCO gościło w swojej paryskiej siedzibie niezwykłą wystawę pt. "Odzyskane skarby", prezentującej szereg skradzionych lub nielegalnie wywiezionych dóbr kultury, które zostały odzyskane dzięki staraniom włoskich karabinierów. W swoim przemówieniu inauguracyjnym dyrektor generalna UNESCO, Audrey Azoulay, podkreśliła znaczenie współpracy międzynarodowej umożliwiającej realizację celów Konwencji UNESCO z 1970 r. dotyczącej środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury. Azoulay wskazała na wyjątkowe znaczenie relacji pomiędzy Republiką Włoską a UNESCO, dzięki pracy specjalnej jednostki włoskich karabinierów wyspecjalizowanej ws. przestępstw przeciwko dobrom kultury (wł. Comando Carabinieri Tutela Patrimonio Culturale). Wystawa, zorganizowana przez włoskie przedstawicielstwo przy UNESCO, miała za zadanie promocję nowej grupy zadaniowej złożonej z ekspertów ds. ochrony dziedzictwa kulturowego, służącej w ramach kulturowego peacekeepingu. Powstała ona mocy memorandum - "Task Force in the framework of UNESCO’s Global Coalition. Unite4Heritage” - podpisanego przez Włochy i UNESCO w 2016 r. Skład i zadania tej grupy są zbudowane w oparciu o doświadczenia karabinierów.

Guest post: Zestrzelenie indyjskiego samolotu z dnia 27 lutego 2019 roku i status zatrzymanego pilota w świetle międzynarodowego prawa humanitarnego

27 lutego 2019 r. na granicy Indii i Pakistanu pakistańskie lotnictwo wojskowe zestrzeliło indyjskiego MiG-21 pilotowanego przez wing commander'a (odpowiednik stopnia podpułkownika w siłach powietrznych RP) Abhinandana. Incydent ten był częścią większej potyczki powietrznej w której wojskowe statki powietrzne obydwu strony naruszały wzajemnie przestrzeń powietrzną. Podczas jednego z lotów w ramach misji przechwytujących, pakistańskie myśliwce (najprawdopodobniej typu F-16) zaatakowały i zniszczyły samolot indyjski. Abhinandan katapultował się z płonącej maszyny już na terytorium Pakistanu i został zatrzymany przez oddziały armii pakistańskiej wkrótce po zestrzeleniu. Oprócz kwestii geopolitycznych, związanych z poważnym kryzysem pomiędzy państwami posiadającymi arsenał nuklearny i pozostającymi w ciągłym sporze terytorialnym, wystąpiło tu istotne zagadnienie z zakresu międzynarodowego prawa humanitarnego. 

Warto zaznaczyć, że niemal od początku, władze indyjskie domagały się równolegle: 1) natychmiastowej repatriacji pilota do ojczyzny, 2) traktowania go jako jeńca wojennego zgodnie ze standardami III Konwencji genewskiej z 1949 r. Jednakże zasadnicza przesłanką materialnego stosowania norm i zwyczajów międzynarodowego prawa humanitarnego jest zaistnienie stanu "konfliktu zbrojnego". Powstaje w związku z tym pytanie o następującej treści – czy jednorazowy incydent zbrojny o charakterze międzynarodowym w postaci potyczki powietrznej zakończonej zniszczeniem wojskowego statku powietrznego jest dostateczną przesłanką do "uruchomienia" przepisów prawa obowiązującego w okresie wojny? 

Prezydent Trump wycofuje wojska USA z Syrii

W zeszłym tygodniu prezydent Trump oświadczył (wideo z oświadczeniem można obejrzeć m.in. tutaj), że wojska USA wycofają się z Syrii, ponieważ spełniły swój cel, tj. pokonały ISIS. Podobno decyzja o wycofaniu się zapadła po środowej rozmowie Donalda Trumpa z prezydentem Turcji Erdoganem (który niewątpliwie ma interes w wycofaniu wojsk USA z regionu). Mimo że prezydent Trump nie sprecyzował, kiedy dokładnie ma nastąpić wycofanie wojsk (media podają za prezydencką administracją, że ma być ono „pełne” i „natychmiastowe”; niektóre źródła mówią, że proces ten już się rozpoczął), już ponosi konsekwencje swojej decyzji – spadła na niego krytyka własnej partii, a rezygnację ze stanowiska złożył m.in. Sekretarz Obrony James Mattis.

Według komentatorów jest to jednak jedynie wierzchołek góry lodowej, ponieważ skutki decyzji prezydenta Trumpa będą o wiele poważniejsze – wśród niezliczonych komentarzy (do przeczytania m.in. tu i tu) wskazuje się, że wycofanie wojsk USA z Syrii spowoduje powstanie próżni w regonie, którą z jednej strony zajmą tureckie wojska chcące rozprawić się z Kurdami walczącymi w Syrii, a z drugiej – siły rządowe, które będą dążyć do odzyskania kontroli nad wschodnią częścią Syrii. Niewątpliwie zwycięzcą w całej sytuacji jest też Rosja, dla której obecności w Syrii przeciwwagą były Stany Zjednoczone, a która teraz będzie decydowała o przyszłości Syrii wraz z rządem Assada, jak również Iran, który swobodnie będzie mógł dalej budować przyczółki swojej obecności wojskowej w Syrii. 

Amerykańska decyzja jest dosyć zaskakująca – jeszcze w 2018 r. Departament Stanu deklarował, że USA wycofają swoje wojska z Syrii dopiero kiedy „ISIS zostanie całkowicie pokonane”, albo nawet dopiero, kiedy uda się zneutralizować irańskie wpływy w Syrii i doprowadzić do upadku prezydenta Assada, co sugerowało długą obecność amerykańskich wojsk w tym państwie. 

Geneva Call ogłasza stworzenie czwartego "Deed of Commitment"

Geneva Call to organizacja pozarządowa powstała w 2000 r. w Genewie. Jej działania skupiają się na rozpowszechnianiu wśród zbrojnych aktorów niepaństwowych norm międzynarodowego prawa humanitarnego, zwłaszcza tych, które dotyczą ochrony ludności cywilnej. Mimo zdecydowanie krótszego stażu niż Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża, Geneva Call w ciągu 18 lat działalności stała się jednym z najważniejszych NGOs promujących i edukujących zbrojne grupy w sytuacji konfliktu zbrojnego. Sztandarowym projektem Geneva Call są „Deeds of Commitment” – deklaracje podpisywane przez zbrojnych aktorów niepaństwowych, w których zobowiązują się oni zapewnić ochronę cywilom i powstrzymać się od pewnych zachowań wskazanych w deklaracji. Do trzech stworzonych do tej pory „Deeds of Commitment” – dotyczących zakazu stosowania min przeciwpiechotnych, ochrony dzieci przed skutkami konfliktu zbrojnego oraz ochrony od przemocy seksualnej w sytuacji konfliktu zbrojnego i eliminacji dyskryminacji ze względu na płeć – Geneva Call ogłosiła właśnie stworzenie czwartego instrumentu, poświęconego „ochronie opieki zdrowotnej w czasie konfliktu zbrojnego”.

10. rocznica konfliktu rosyjsko-gruzińskiego

Na początku sierpnia minęła 10. rocznica rozpoczęcia konfliktu rosyjsko-gruzińskiego. 

Projekt rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie importu dóbr kultury

Źródło: https://heritage-lost-eaa.com/2017/07/14/eu-new-rules-for-the-import-of-cultural-goods-into-the-eu

We wtorek 20 marca Komisja Kultury Parlamentu Europejskiego będzie obradować nad opinią dotyczącą projektu nowego rozporządzenia w sprawie importu dóbr kultury (dalej: rozporządzenie importowe). Propozycja nowych przepisów została przedstawiona przez Komisję Europejską w dniu 13 lipca 2017 r. Celem tego rozporządzenia jest powstrzymanie wwozu na terytorium Unii dóbr kultury nielegalnie wywiezionych z krajów ich pochodzenia. Zgodnie z definicją przyjętą w art. 2 pkt a rozporządzenia importowego, termin „dobra kultury” odnosi się do wszelkich przedmiotów, które mają znaczenie dla archeologii, prehistorii, historii, literatury, sztuki lub nauki, których wiek przekracza 250 lat, i które należą do kategorii wymienionych w tabeli znajdującej się w załączniku do tego rozporządzenia. Chodzi tu zatem o powstrzymanie nielegalnego handlu głównie zabytkami archeologicznymi na terytorium Unii Europejskiej (UE). Jeśli proponowane przepisy wejdą w życie, to UE jako całość po raz pierwszy uzyska kompleksowy instrument prawny służący ochronie dziedzictwa kultury państw spoza wspólnego obszaru celnego.

Atak terrorystyczny na stolicę Burkina Faso - jakie możliwości ma w takiej sytuacji państwo?

W zeszłym tygodniu w Wagadugu, stolicy Burkina Faso, doszło do ataku na francuską ambasadę i siedzibę burkińskiego wojska. Mimo tego, że Burkina Faso od 2016 r. doświadcza ataków ze strony dżihadystów, a w szczególności organizacji al-Qaida in the Islamic Maghreb oraz ugrupowania al-Mourabitoun, ostatni atak uważany jest za najbardziej śmiały ze wszystkich dotychczasowych. 

Turcja niszczy bezcenne zabytki w Syrii

Świątynia Ain Dara po ataku

Źródło: Delil Souleiman/AFP/Getty Images

https://news.artnet.com/art-world/destruction-ain-dara-1210982

Świątynia Ain Dara przed atakiem

Źródło: http://www.abovetopsecret.com/forum/thread935208/pg1

W dniu 20 stycznia 2018 r. wojska tureckie rozpoczęły ofensywę ("Gałązka Oliwna") przeciwko Ludowym Jednostkom Ochrony (YPG), milicji kurdyjskiej działającej na terenie Syrii, w rejonie miasta Afrain. YPG, początkowo będąca zbrojnym ramieniem Partii Unii Demokratycznej (PYD), stanowi aktualnie oficjalną armię Demokratycznego Systemu Federalnego Północnej Syrii, terytorium kontrolowanego przez Kurdów. Turcja uznaje YPG za organizację terrorystyczną, poprzez jej związki z Partią Pracujących Kurdystanu (PKK), która de facto zagraża jej interesom w regionie. Pisaliśmy we wtorek, że Turcja uznała, że przysługuje jej prawo do samoobrony, na podstawie art. 51 KNZ, w związku z działalnością organizacji terrorystycznych, które używają siły (przeprowadzają ataki zbrojne) przeciwko jej terytorium. 

Zbliżają się wysłuchania publiczne ofiar syryjskich dotyczące skutków niszczenia szkół w kontekście konfliktu syryjskiego

22 marca syryjskie ofiary i aktywiści zbiorą się w Genewie w ramach wysłuchania publicznego (public hearing) dotyczącego skutków niszczenia szkół w ramach konfliktu syryjskiego. Wydarzenie jest zorganizowane przez Międzynarodowe Centrum Sprawiedliwości Przejściowej (ICTJ) i dziesięć syryjskich organizacji, które razem tworzą projekt ‘Save Syrian Schools’:

Pierwszy raport ONZ dotyczący implementacji rezolucji Rady Bezpieczeństwa 2347 w sprawie ochrony dóbr kultury

Audrey Azoulay, nowa Dyrektor Generalna UNESCO; fot. UN Photo/Rick Bajornas

Źródło: https://en.unesco.org/news/security-council-highlights-role-cultural-heritage-peace-and-security

W środę, 30 listopada, Rada Bezpieczeństwa wraz nową Dyrektor Generalną UNESCO, Audrey Azoulay, debatowała nad międzynarodowymi działaniami na rzecz powstrzymania nielegalnego obrotu oraz niszczenia dóbr kultury w kontekście zapewnienia globalnego pokoju i bezpieczeństwa. Przedmiotem dyskusji był pierwszy report Sekretarza Generalnego ONZ, Antónia Guterresa, na temat implementacji rezolucji RB 2347 z dnia 24 marca 2017.