Guest Post: PACE pozytywnie rekomenduje przyjęcie Kosowa w struktury Rady Europy

W dniu 16 kwietnia 2024 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (PACE) wydało rekomendację dotyczącą zaproszenia Kosowa do członkostwa w Radzie Europy, podejmując jednocześnie decyzję o monitorowaniu wypełniania przez to państwo obszernej listy zobowiązań i postanowień od momentu przystąpienia.

Zgodnie z procedurami Rady Europy, PACE musi najpierw wydać opinię na temat każdego wniosku o członkostwo, zanim ostateczna decyzja zostanie podjęta przez Komitet Ministrów. Takiej decyzji możemy spodziewać się w połowie maja.

W swojej opinii statutowej, opartej na raporcie Dory Bakoyannis (Grecja, EPP/CD) i przyjętej 131 głosami za, przy 29 głosach przeciw i 11 wstrzymujących się, PACE stwierdziło, że członkostwo doprowadzi do „wzmocnienia standardów praw człowieka poprzez zapewnienie dostępu do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w imieniu wszystkich, którzy podlegają jurysdykcji Kosowa”. Byłoby to „kulminacją dialogu, który toczył się na przestrzeni dwóch dekad, ale w żadnym wypadku nie powinien być postrzegany jako koniec procesu. Wręcz przeciwnie, członkostwo powinno nadać Kosowu impet, aby mogło nadal czynić postępy we wzmacnianiu praw człowieka, demokracji i praworządności”. Członkostwo pomogłoby również Kosowu „stawić czoła nierozstrzygniętym wyzwaniom i kwestiom budzącym niepokój”, wskazali parlamentarzyści. Przyczyni się także do usunięcia rozbieżności między standardami normatywnymi a ich skutecznym wdrażaniem, zapewniając konieczność lepszej ochrony praw społeczności niebędących większością oraz wspierania klimatu sprzyjającego do zaufania, pojednania i włączenia.

PACE zwróciło uwagę na pozytywne działania władz Kosowa w kierunku praworządności, między innymi wykonanie przez Kosowo wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie klasztoru Visoki Dečani, uznając je za „namacalny znak zaangażowania rządu w działania w pełnej zgodności z praworządnością, niezależnie od względów politycznych”. Zdaniem PACE, utworzenie stowarzyszenia gmin z większością serbską byłoby „ważnym krokiem” w celu zapewnienia ochrony praw Kosowskich Serbów  i „powinno zostać uwzględnione w ramach przyszłego rozpatrywania przez Komitet Ministrów wniosku Kosowa o przystąpienie do Rady Europy jako zobowiązanie poakcesyjne”.

PACE zwróciło uwagę w swej opinii na  „bezprecedensowe okoliczności” wniosku, biorąc pod uwagę, że wiele państw członkowskich Rady Europy nie uznaje Kosowa za państwo. Należą do nich między innymi Cypr, Hiszpania i Rumunia. Grecja i Słowacja nie ustosunkowały się do kwestii niepodległości Kosowa, natomiast Polska uznała niepodległość Kosowa w styczniu 2008 roku.

Tym samym wezwano członków Rady Europy  do „dyplomacji, dialogu i kompromisu”. Zwrócono  się w tej kwestii do Komitetu Ministrów o zapewnienie, aby członkostwo Kosowa „nie naruszało stanowisk poszczególnych państw członkowskich w sprawie państwowości Kosowa”. Niniejsza kwestia może nastręczać największe problemy prawne, wynikające z konieczności pogodzenia braku uznania niepodległości Kosowa przez poszczególne państwa Rady Europy, a zgodą na formalne członkostwo Kosowa w strukturach tej organizacji międzyrządowej.

Zdaniem Autorki, najtrudniejszym wyzwaniem, przed którym obecnie stoi proces formalnego członkostwa Kosowa w strukturach Rady Europy, będzie w aspekcie wewnętrznym dotyczył pełnego urzeczywistnienia procesów demokratyzacji przez władze tego państwa. Z kolei w aspekcie zewnętrznym, będzie nim konieczność pogodzenia braku uznania niepodległości Kosowa przez część państw członkowskich Rady Europy z jego przystąpieniem do organizacji na prawach państwa członkowskiego.

Nie bez znaczenia jest także bardzo wyraźny sprzeciw Serbii wobec włączenia Kosowa do grona członków Rady Europy. Władze Serbii zagroziły nawet wystąpieniem tego państwa z grona państw członkowskich Rady Europy w przypadku przystąpienia do niej Kosowa. Tu dialog i znalezienie właściwego kompromisu mogą okazać się długotrwałym procesem.
 

Autorka: dr Małgorzata Andrzejczak-Świątek

Porozumienie ws. normalizacji stosunków gospodarczych między Serbią a Kosowem

4 września prezydent Serbii Aleksandar Vučić oraz premier Kosowa Avdullah Hoti uroczyście podpisali w Waszyngtonie dokumenty Porozumienia ws. normalizacji stosunków gospodarczych między oboma państwami.

Parlament Kosowa podjął nocną próbę rozwiązania sądowych Specjalnych Izb

W piątek 22 grudnia, gdy stolicę Kosowa opuszczali już zagraniczni dyplomaci wracający do domów na święta, przewodniczący Parlamentu zwołał nadzwyczajne posiedzenie izby celem uchylenia ustawy z 2015 r., na mocy której utworzono Specjalne Izby i Urząd Prokuratury Specjalnej Kosowa (Le Monde, Le tribunal sur les crimes de guerre au Kosovo en danger) Instytucje te powołano, we współpracy z UE, celem osądzenia winnych m.in. zbrodni przeciwko ludzkości i zbrodni wojennych popełnionych w Kosowie w trakcie i bezpośrednio po wojnie o niepodległość w latach 1998-2000 (SCP-KP, Background). Mimo że formalnie należą one do kosowskiego wymiaru sprawiedliwości, ich siedziba znajduje się w Hadze a personal jest międzynarodowy.

Siedziba sądowych Specjalnych Izb Kosowa w Hadze. Źródło: Balkan Insight.

Zakończenie działalności Panelu Doradczego ds. Praw Człowieka w Kosowie

Z dniem 1 lipca 2016 r. swoją misję zakończył Panel Doradczy ds. Praw Człowieka (Human Rights Advisory Panel) powołany do rozpatrywania skarg indywidualnych na działalność Misji Tymczasowej Administracji ONZ w Kosowie (UNMIK). 

Panel ustanowiony Regulacją UNMIK nr 2006/12 był jak do tej pory jedynym mechanizmem powołanym do zajmowania się naruszeniami praw człowieka, za popełnienie których odpowiedzialność mogła być przypisana misjom ONZ. Pomimo że Panel nie mógł przyznawać zadośćuczynień, czy orzekać o konieczności podjęcia innych środków indywidualnych, w przypadku stwierdzenia odpowiedzialności UNMIK, mógł on występować o realizację tych zaleceń przez Specjalnego Przedstawiciela SG ONZ posiadającego bardzo szerokie kompetencje (choć czynił to wielokrotnie, działania te były bezskuteczne!).Na zakończenie swojej misji Panel przedstawił raport z działalności w latach 2015 i 2016 (dostępny tu) oraz raport końcowy (dostępny tu). Warto przypomnieć, że ostatniemu składowi Panelu przewodniczył, Marek Antoni Nowicki, a a obok niego zasiadały w nim Christine Chinkin oraz Françoise Tulkens.

Walka Kosowa o państwowość

Trwające w Brazylii zmagania olimpijskie skłoniły szereg komentatorów do konstatacji, że jesteśmy świadkami ostatecznego upadku idei ruchu olimpijskiego. Atmosferę święta sportu zniszczyły kolejne kryzy począwszy od tego trawiącego państwo goszczącego zawody (kryzys konstytucyjny, polityczny, społeczno-gospodarczy), przez międzynarodowy ruch olimpijski (masowe stosowanie dopingu przez reprezentację Rosji), po konflikty zbrojne godzące w fundamenty porządku prawnomiędzynarodowego (jak choćby okupacja Ukrainy przez Rosję, czy sytuacja w Syrii). 

W tym kontekście warto zwrócić uwagę na pojedyncze doniesienia napawające optymizmem. Do takich można zaliczyć złoty medal w judo wywalczony przez skromną i nader sympatyczną zawodniczkę, Majlindę Kelmendi (kategoria do 52 kg kobiet).

Suwerenność Kosowa w UEFA

Jak wyraził się Sekretarz Generalny ad interim UEFA Theodore Theodoridis, po "otwartej dyskusji i bardzo demokratycznej procedurze" stowarzyszenie przyjęło uchwałę o przyjęciu w poczet członków 55. stowarzyszenia, Kosowski związek piłki nożnej. Decyzja ze skutkiem natychmiastowym została przyjęta stosunkiem głosów 28 do 24, przy 2 głosach nieważnych (UEFA, Football Federation of Kosovo joins UEFA). W tej sytuacji możliwe stało się nawet przyspieszone dopuszczenie Kosowa do eliminacji do MŚ 2018.

Serbia and Albania have a history of turbulent relations, predominantly in relation to Kosovo.
Źródło: BBC

Wściekłością na decyzję UEFA zareagowała Serbia, która nie uznaje secesji z 1998 roku, ani państwowości Kosowa.

Kosowski sąd ds. handlu organami ludzkimi

Parlament kosowski przegłosował po burzliwej debacie utworzenie nowego specjalnego sądu, którego zadaniem będzie zbadanie zarzutów zbrodni wojennych oraz handlu organami ludzkimi, których dopuścić mieli się wojownicy Wyzwoleńczej Armii Kosowa.

Impulsem do powołania sądu była debata tocząca się od 2010 r. w związku z przedstawieniem przez senatora Dicka Marty’ego raportu, w którym opisał on proceder handlu organami więźniów, rzekomo prowadzony przez byłych dowódców UCK w tym obecnego premiera Hashima Taciego. Sąd będzie działał na podstawie prawa kosowskiego i będzie miał siedzibę w Kosowie, natomiast sędziowie i prokuratorzy będą międzynarodowi.

Raport za 2013 r. kosowskiej Komisji Doradczej Praw Człowieka (Human Rights Advisory Panel)

Kosowska Komisja Doradcza Praw Człowieka (Human Rights Advisory Panel) opublikowała raport ze swojej działalności w 2013 r. W tym czasie Komisja przyjęła 56 opinii co do meritum (dotyczących 79 skarg), uznała 4 skargi za dopuszczalne lub dopuszczalne w części, oceniła 6 skarg jako niedopuszczalne oraz odrzuciła 2 wnioski o rewizję decyzji lub opinii. Trzeba jednak pamiętać, że rozpatrywane skargi złożone zostały jeszcze w okresie do 31 marca 2010 r., kiedy to ostatecznie zamknięta została możliwość zwracania się do Komisji. Łącznie w latach 2006-2010 do Komisji wpłynęło 527 skarg. Pod koniec 2013 r. na rozpatrzenie oczekiwały jeszcze 3 sprawy – na etapie dopuszczalności oraz 182 sprawy – na etapie wydania opinii co do meritum.

Unia Europejska i Kosowo rozpoczęły negocjowanie umowy stowarzyszeniowej

28 października Unia Europejska i Kosowo rozpoczęły w Pristinie pierwszą rundę negocjacji Umowy o Stowarzyszeniu i Stabilizacji. Negocjacje mają zakończyć się na wiosnę 2014 r., tak aby umożliwić parafowanie tekstu latem 2014 r. Istotnym elementem przyszłej umowy jest część handlowa, czyli utworzenie strefy wolnego handlu pomiędzy UE a Kosowem. Mandat (projekt dostępny tu) do podjęcia negocjacji został przez Radę w tej sprawie przyjęty w czerwcu (o czym pisaliśmy tutaj). Umowa będzie negocjowana przez Komisję Europejską oraz Wysokiego Przedstawiciela UE ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Będzie ona pierwszą formalną umową pomiędzy UE i Kosowem.

Kosowo jest ostatnim państwem Bałkanów Zachodnich, które nie zostało jeszcze włączone formalnie w Proces stabilizacji i stowarzyszenia w formie umowy międzynarodowej. Dopiero niedawno zostały wyjaśnione wątpliwości prawne związane z możliwością zawarcia umowy z Kosowem w sytuacji, gdy nie został uregulowany jego status prawnomiędzynarodowy oraz nie wszystkie państwa członkowskie UE uznają jego niepodległość (więcej na ten temat w studium KE). Korzystnie wypadła także ocena przygotowania Kosowa do możliwości podjęcia zobowiązań wynikających z układy stowarzyszeniowego z UE.

UE: od 1 lipca 2013 Chorwacja 28. państwem członkowskim UE. Decyzja RE o podjęciu negocjacji członkowskich z Serbią.

Dziś, tj. 1 lipca 2013 r., Chorwacja stała się 28. państwem członkowskim Unii Europejskiej. 

Oficjalne uroczystości, w których uczestniczy delegacja UE z Przewodniczącym Komisji, J.M. Barroso, rozpoczęły się w Zagrzebiu już 30 czerwca, o godz. 23:00. 1 lipca zostanie otwarte Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Zagrzebiu. 

Jednak przygotowania do instytucjonalnego urzeczywistnienia członkostwa Chorwacji w UE zaczęły się dużo wcześniej. Już 14 kwietnia br. miały miejsce wybory chorwackich deputowanych do PE, których zgodnie z postanowieniami Traktatu akcesyjnego będzie w kadencji 2009-2014 dwunastu. 

25 kwietnia Neven Mimica został przedstawiony jako chorwacki kandydat na członka Komisji, a Przewodniczący Barroso ujawnił, że ma zamiar powierzyć mu sprawy ochrony konsumentów. Zgodnie z Traktatem lizbońskim, od kadencji 2014-2018 skład Komisji miał zostać ograniczony do 2/3 liczby Państw, jednak decyzja Rady Europejskiej 2013/272/UE (pisaliśmy o tym na blogu tutaj) zmienia te postanowienia i utrzymuje zasadę "1 komisarz z każdego państwa członkowskiego".

Uznanie niezależności Kosowa przez Serbię czy umowa o normalizacji stosunków?

Wczoraj (22 kwietnia), jako jedna z pierwszych, RT, a następnie kilka innych zagranicznych stron podało informację o zaakceptowaniu przez Serbię niezależnego statusu Kosowa, w zamian (podaję za RT) za szeroką autonomię dla kosowskich Serbów. Jest to efekt unijnych negocjacji (zobacz Raport) pomiędzy serbskim premierem Ivicą Daciciem i jego kosowskim odpowiednikiem Hasimem Thacim.

Jednak zdaniem serbskich komentatorów zawarcie umowy nie jest uznaniem niezależności Kosowa (znowu podaję za RT), część z nich wręcz nie uważa umowy za „diplomatic victory”, ale za zdradę interesów serbskich. Tym niemniej artykuł w RT ukazał się pod tytułem: Kosovo resolution? Serbia govt approves recognition Deal. Sama umowa z 19 kwietnia dotyczy jednak zasad normalizacji stosunków np. uznania autonomii kosowskiego wymiaru sprawiedliwości. W związku z tym na razie nie wiadomo, czy można uznać, że jest to uznanie niezależności całej prowincji czy tylko krok do tego, albo może jest to uznanie niezależności, ale pod „przykrywką normalizacji stosunków” aby nie drażnić serbskich nacjonalistów. Na pewno zaś dla Serbii otwierają się szerokie perspektywy członkostwa w Unii...

Dokumenty unijne w sprawie dostępne są tu.