Guest Post: PACE pozytywnie rekomenduje przyjęcie Kosowa w struktury Rady Europy

W dniu 16 kwietnia 2024 roku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy (PACE) wydało rekomendację dotyczącą zaproszenia Kosowa do członkostwa w Radzie Europy, podejmując jednocześnie decyzję o monitorowaniu wypełniania przez to państwo obszernej listy zobowiązań i postanowień od momentu przystąpienia.

Zgodnie z procedurami Rady Europy, PACE musi najpierw wydać opinię na temat każdego wniosku o członkostwo, zanim ostateczna decyzja zostanie podjęta przez Komitet Ministrów. Takiej decyzji możemy spodziewać się w połowie maja.

W swojej opinii statutowej, opartej na raporcie Dory Bakoyannis (Grecja, EPP/CD) i przyjętej 131 głosami za, przy 29 głosach przeciw i 11 wstrzymujących się, PACE stwierdziło, że członkostwo doprowadzi do „wzmocnienia standardów praw człowieka poprzez zapewnienie dostępu do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w imieniu wszystkich, którzy podlegają jurysdykcji Kosowa”. Byłoby to „kulminacją dialogu, który toczył się na przestrzeni dwóch dekad, ale w żadnym wypadku nie powinien być postrzegany jako koniec procesu. Wręcz przeciwnie, członkostwo powinno nadać Kosowu impet, aby mogło nadal czynić postępy we wzmacnianiu praw człowieka, demokracji i praworządności”. Członkostwo pomogłoby również Kosowu „stawić czoła nierozstrzygniętym wyzwaniom i kwestiom budzącym niepokój”, wskazali parlamentarzyści. Przyczyni się także do usunięcia rozbieżności między standardami normatywnymi a ich skutecznym wdrażaniem, zapewniając konieczność lepszej ochrony praw społeczności niebędących większością oraz wspierania klimatu sprzyjającego do zaufania, pojednania i włączenia.

PACE zwróciło uwagę na pozytywne działania władz Kosowa w kierunku praworządności, między innymi wykonanie przez Kosowo wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie klasztoru Visoki Dečani, uznając je za „namacalny znak zaangażowania rządu w działania w pełnej zgodności z praworządnością, niezależnie od względów politycznych”. Zdaniem PACE, utworzenie stowarzyszenia gmin z większością serbską byłoby „ważnym krokiem” w celu zapewnienia ochrony praw Kosowskich Serbów  i „powinno zostać uwzględnione w ramach przyszłego rozpatrywania przez Komitet Ministrów wniosku Kosowa o przystąpienie do Rady Europy jako zobowiązanie poakcesyjne”.

PACE zwróciło uwagę w swej opinii na  „bezprecedensowe okoliczności” wniosku, biorąc pod uwagę, że wiele państw członkowskich Rady Europy nie uznaje Kosowa za państwo. Należą do nich między innymi Cypr, Hiszpania i Rumunia. Grecja i Słowacja nie ustosunkowały się do kwestii niepodległości Kosowa, natomiast Polska uznała niepodległość Kosowa w styczniu 2008 roku.

Tym samym wezwano członków Rady Europy  do „dyplomacji, dialogu i kompromisu”. Zwrócono  się w tej kwestii do Komitetu Ministrów o zapewnienie, aby członkostwo Kosowa „nie naruszało stanowisk poszczególnych państw członkowskich w sprawie państwowości Kosowa”. Niniejsza kwestia może nastręczać największe problemy prawne, wynikające z konieczności pogodzenia braku uznania niepodległości Kosowa przez poszczególne państwa Rady Europy, a zgodą na formalne członkostwo Kosowa w strukturach tej organizacji międzyrządowej.

Zdaniem Autorki, najtrudniejszym wyzwaniem, przed którym obecnie stoi proces formalnego członkostwa Kosowa w strukturach Rady Europy, będzie w aspekcie wewnętrznym dotyczył pełnego urzeczywistnienia procesów demokratyzacji przez władze tego państwa. Z kolei w aspekcie zewnętrznym, będzie nim konieczność pogodzenia braku uznania niepodległości Kosowa przez część państw członkowskich Rady Europy z jego przystąpieniem do organizacji na prawach państwa członkowskiego.

Nie bez znaczenia jest także bardzo wyraźny sprzeciw Serbii wobec włączenia Kosowa do grona członków Rady Europy. Władze Serbii zagroziły nawet wystąpieniem tego państwa z grona państw członkowskich Rady Europy w przypadku przystąpienia do niej Kosowa. Tu dialog i znalezienie właściwego kompromisu mogą okazać się długotrwałym procesem.
 

Autorka: dr Małgorzata Andrzejczak-Świątek

USA nakładają sankcje finansowe na Islamski Emirat Afganistanu

BBC, Mapping the advance of the Taliban in Afghanistan

W ciągu zaledwie kilku dni, bez czekania aż Stany Zjednoczone w pełni wycofają swój kontyngent wojskowy, Talibowie przejęli kontrolę nad całym terytorium Afganistanu. Kabul został oddany bez walki, po tym jak prezydent państwa Ashraf Ghani zbiegł do Z.E.A (CNBC, Ousted Afghan President Ashraf Ghani resurfaces in UAE after fleeing Kabul, Emirati government says, Reuters, Russia says Afghan president fled with cars and helicopter full of cash - RIA).

Angielski sąd uniemożliwia Nicolasowi Maduro dostęp do wenezuelskich rezerw złota

W lutym 2019 r. dzieliliśmy się wątpliwościami dotyczący legalności pozbawienia wenezuelskiego rządu Nicolasa Maduro dostępu do rezerw złota przechowywanych angielskim banku centralnym. Z początkiem miesiąca powyższą decyzję utrzymał w mocy tamtejszy sąd (Al Jazeera, UK court denies Venezuela's Maduro access to gold in bank vault). Swoją decyzję w sprawie o dostęp do 1,8 mld USD w złocie, wszczętej przez brazylijski bank centralny, sąd uzasadnił jednoznacznym uznaniem Juan Guaido przez Londyn za prezydenta Wenezueli.

Społeczny kontekst sporu jest dramatyczny. Do rujnujących państwo załamania sytuacji gospodarczej, niskich cen ropy, sankcji gospodarczych i trawiącej Wenezuelę korupcji teraz doszły skutki pandemii koronawirusa.

O kontrowersjach wokół sytuacji w Wenezueli ostatnio pisaliśmy w kontekście wniesienia przez Guaidó skargi do ICSID oraz amerykańskich sankcji gospodarczy.

Stany Zjednoczone nakładają sankcje gospodarcze na rząd i administrację Wenezueli

Z początkiem miesiąca Stany Zjednoczone rozszerzyły stosowany dotąd wobec Wenezueli reżim sankcji ukierunkowanych na sankcje gospodarcze obejmujące całość aktywności w sferze publicznej.

Temat bilateralnych implikacji, kryzysu polityczno-gospodarczego i represji wewnętrznych, w relacjach z USA podjęliśmy w PPM w 2013 r. przy okazji wymiany nacisków dyplomatycznych. W 2015 r. odnotowaliśmy wymianę sankcji dyplomatycznych (tu i tu). W 2016 r. wskazywaliśmy na groźby prezydenta Nicolasa Maduro nacjonalizacji gospodarki. Kryzys z czasem stał się problemem dla całej OPA, a w 2017 r. zastanawialiśmy się czy nie stanie się on przedmiotem postępowania przez MTK (zob. także post tutaj; w lutym b.r. zostało wszczęte wstępne dochodzenie w sprawie). W maju 2018 r. śledziliśmy ustanowienie amerykańskich sankcji na wenezuelską kryptowalutę Petro. 

Okrągły stół ws. dekolonizacji Sahary Zachodniej

Jak informowaliśmy na początku 2017 r., ani trwające od 1991 r. zawieszenie broni w Saharze Zachodniej, ani nawet powrót Maroka na forum Unii Afrykańskiej nie pozwoliły na przełamanie impasu ws. ewentualnego uzyskania niepodległości przez Saharyjską Arabską Republikę Demokratyczną. Paradoksalnie, może utrata cierpliwości przez Stany Zjednoczne do kolejnych przedłużeń mandatu kontrowersyjnej Misji Narodów Zjednoczonych na rzecz Referendum na Saharze Zachodniej (MINURSO) doprowadzi do przełomu.

Prawnomiędzynarodowe aspekty rozruchów w Wenezueli

O Wenezueli, która ze sponsora rewolucji m.in. na bratniej Kubie stopniowo zmieniała się w, szargane krwawo tłumionymi zamieszkami, państwo na skraju bankructwa pialiśmy od 2014 r. (posty tu i tu). Pod koniec 2017 r. zadaliśmy pytanie, czy rozwój wypadków stanie się przedmiotem postępowania przed MTK. Pisaliśmy również o rozważanej przez administrację amerykańską interwencji humanitarnej. W ostatnich dniach konflikt trawiący to państwo uległ gwałtownemu zaostrzeniu, a przyszłość prezydenta Maduro zdaje się spoczywać w rękach wojska (i dalszego finansowania przez Rosję).

Obok intrygujących aspektów krajowych i ściśle politycznych, sytuacja jest nader interesująca z punktu widzenia prawa międzynarodowego.

Źródło: The National Interest, Is Venezuela on the Brink of Economic and Social Collapse?

Palestyna pozywa USA przed MTS

W związku z decyzją Stanów Zjednoczonych o uznaniu Jerozolimy za stolicę Izraela i przeniesieniu tam amerykańskiej ambasady (zob. nasze ostatnie posty  tutaj i tu), Palestyna wszczęła postępowanie przed MTSem. Strona powodowa zarzuca naruszenie Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych z 1961 r. Palestyna utrzymuje, że w świetle szczególnego statusu prawnomiędzynarodowego Jeruzalem, doszło do naruszenia obowiązku ustanowienia ambasady na terytorium państwa przyjmującego.

Podstawą jurysdykcji Trybunału ma być zaś art. 1 Protokołu dodatkowego.

Pozew Palestyny dostępny jest tutaj.

Religijno-polityczny kompromis Stolicy Apostolskiej i Pekinu

Stolica Apostolska i Pekin mają z końcem miesiąca podpisać porozumienie kończące spór o zwierzchnictwo nad wiernymi Kościoła katolickiego w najludniejszym państwie świata (WSJ, China and Vatican to Sign Landmark Deal Over Bishops).

Najważniejszym postanowieniem traktatu ma być uznanie Stolicy Apostolskiej przez Chiny jako zwierchnika tamtejszych struktur kościelnych w zamian za cofnięcie ekskomuniki wobec siedmiu chińskich biskupów, mianowanych przez komunistyczne władze. Praktyczną konsekwencją kompromisu ma być współudział obu stolic w woborze tamtejszych biskupów (Papież uzyska prawo weta wobec komunistycznych nominatów). Innymi słowy, istotny wpływ na wybór wyższych dostojników kościelnych uzyska programowo ateistyczna władza.

Maroko „nigdy nie uzna” Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej

Maroko, które w styczniu b.r. powróciło na forum Unii Afrykańskiej (UA) (BBC, Morocco to rejoin African Union despite Western Sahara dispute), za pośrednictwem ministra właściwego ds. zagranicznych, oświadczyło, że nie uznaje i nigdy nie uzna Saharyjskiej Arabskiej Republiki Demokratycznej (SARD). Maroko podwoi też wysiłki zmierzające do przekonania nielicznej grupy państw, przede wszystkim afrykańskich, które uznają owe „marionetkowe państwo”, do zmiany stanowisk adekwatnie do „wymogów legalności prawnomiędzynarodowej i realiów geopolitycznych” (Droit International, Le Maroc ne "reconnaîtra jamais" la République sahraouie). 

Powrót na forum UA w niczym nie zmienia przeświadczenia o „marokańskim charakterze Sahary". Maroko opuściło bowiem UA w 1984 r. właśnie w związku z przyjęciem w poczet członków SARD, po tym jak Front Polisario zdołał wyprzeć Maroko z Sahary Zachodniej.

Prezydent elekt Trump zrywa 30. letnią politykę wobec Chin

Od czasu ogłoszenia wyników wyborów w USA prezydent elekt Donald Trump między innymi zapowiedział wycofanie się USA z podpisanego już pacyficznego traktatu o wolnym handlu TPP (ostatnio o traktacie pisaliśmy choćby tu i tu). Tym samym największe powody do celebracji, obok przeciwników globalizacji, uzyskały Chiny, których regionalna pozycja miała w ten sposób zostać zrównoważona przez blok integracyjny pomniejszych państw (NY Times, China’s Influence Grows in Ashes of Trans-Pacific Trade Pact). 

W tym kontekście ciekawy jest kolejny krok prezydenta elekta antagonizujący stosunki z Chinami. Przyczynkiem do napięć stały się stosunki z Tajwanem.

Początek batalii sądowej Izrael-Palestyna przed Trybunałem Arbitrażowym ds. Sportu

Na łamach PPM wielokrotnie podejmowaliśmy temat szeroko zakrojonej strategii Palestyny przeniesienia sporu z Izraelem na fora międzynarodowe począwszy od konsolidacji międzynarodowego poparcia politycznego (post tutaj), przez tarcia na forum UNESCO (tutaj), przez kroki przygotowujące grunt pod próbę wszczęcia postępowań przed MTK (tutaj), aż po wykorzystanie FIFA jako jednej z płaszczyzn kontestowania izraelskiej obecności na Zachodnim Brzegu (tutaj). To właśnie ten ostatni obszar ma szansę stać się polem pierwszej z planowanych batalii sądowych.

Międzynarodowe uznanie rządu tymczasowego Brazylii

Wraz ze wszczęciem przeciwko oskarżanej m.in. o korupcję prezydent Dilmie Rousseff procedury impeachmentu trwający od miesięcy brazylijski kryzys polityczny wkroczył w kolejną fazę (zob. np. Polityka, Kontrrewolucja sytych, CNN, Dilma Rousseff: 5 questions you asked and we answered). Prezydent została zawieszona w sprawowaniu urzędu na 180 dni, w którym to czasie władzę tymczasowo sprawuje Michel Temer.

O ile jednak kryzys polityczny wykracza poza zakres zainteresowania PPM, o tyle z dość ciekawym oświadczeniem w sprawie pośpieszył prezydent Salwadoru. Salvador Sánchez Cerén stwierdził, że jego państwo uznaje brazylijski rząd tymczasowy za bezprawny i wycofał swojego ambasadora (Reuters, Brazil rebuffs Latin American leftists over Rousseff suspension).

Złoto okupowanego Krymu - ciąg dalszy: holenderskie muzeum przed sądem

Źródło: http://www.latimes.com

Od ponad roku, tj. od daty aneksji Krymu przez Rosję, władze holenderskiego Muzeum Allarda Piersona stoją przed dylematem, gdzie i komu zwrócić bezcenny zbiór zabytków archeologicznych, pochodzących z muzeów publicznych na półwyspie. Zwrotu zażądały bowiem Ukraina, muzea krymskie oraz rosyjskie (więcej informacji: tutaj). W listopadzie 2014 r. muzea krymskie wniosły pozew cywilny do sądu w Amsterdamie. Wydaje się jednak, że rozstrzygnięcie tej kontrowersji prędko nie nastąpi, o czym zdają się zdawać sprawę wszystkie zainteresowane strony.

Piłkarska państwowość Palestyny

12 czerwca FIFA wyznaczała byłego ministra z RPA, Tokyo Sexwale, na przewodniczącego komitetu ds. monitorowania organizacji rozgrywek piłkarskich w Palestynie w związku z rzekomymi przeszkodami tworzonymi w tym zakresie przez Izrael (FIFA, Tokyo Sexwale to lead FIFA Monitoring Committee for Israel and Palestine). Komitet powołano w maju b.r. z inicjatywy Izraela, po tym jak Palestyna wycofała wniosek o zawieszenie stowarzyszenia izraelskiego w prawach członka FIFA (Full text of Palestinian FA motion to FIFA Congress on suspension of the Israeli FA). Palestyna w szczególności kontestuje dopuszczenie do rozgrywek pięciu drużyn sąsiada grających na jej terytorium oraz ograniczenia swobody przemieszczania się palestyńskich graczy między Strefą Gazy a Zachodnim Brzegiem (RT, Palestine drops motion to suspend Israel from FIFA).

W tym kontekście prof. Andreas Zimmermann z Uniwersytetu Poczdamskiego opublikował na EJIL:Talk! interesujący post poświęcony podejściu do zagadnienia państwowości w praktyce FIFA (Palestine v. Israel: 1:0? Palestine, Israel and FIFA: What Are the Laws of the Game?, część pierwsza i druga ).

Żyj i daj żyć: proklamacja powstania państwa Liberland

13 kwietnia 2015 roku Vít Jedlička proklamował powstanie Wolnej Republiki Lieberland, jednocześnie ogłaszając się Prezydentem.

Wedle informacji zamieszczonych na oficjalnej stronie, Liberland o powierzchni 7 km² jest republiką konstytucyjną z elementami demokracji bezpośredniej (Konstytucja i akty prawne mają być niebawem dostępne online). Powyżej przedstawione zostało godło państwa, które ma również swoją flagę oraz motto: Żyj i daj żyć. Języki urzędowe to czeski i angielski.

Izraelskie sankcje wobec Palestyny

W odpowiedzi na podpisanie przez Palestynę Statutu MTK (nasz post tutaj), co z kolei stanowiło reakcję na nieuznanie przez RB ONZ państwowości Palestyny (nasz wcześniejszy wpis), Izrael zamroził transfer 106 mln euro podatków, które zbiera w imieniu Autonomii Palestyńskiej od czasu Porozumień z Oslo z 1993 roku. Izrael miał również zapowiedzieć, że wbrew nadziejom palestyńskim związanym z korzystaniem z forum haskiego, to właśnie przywódcy tego państwa powinni się obawiać postępowań sądowych "w Stanach Zjednoczonych i w innych miejscach" w związku ze "współpracą  z organizacją terrorystyczną Hamas, dopuszczającą się zbrodni wojennych" (Le Monde, Demande d'adhésion à la CPI : Israël sanctionne l'Autorité palestinienne). 

Wprawdzie przywoływany dziennik francuski określił działania Izraela mianem "pierwszych retorsji", jednak na podstawie doniesień prasowych nie sposób ustalić nie tylko podstawy zawieszenia transferu wpływów z podatków, ale i izraelskiej kwalifikacji prawnej zastosowanych sankcji.

Prezydent Palestyny podpisał Statut Rzymski

W odpowiedzi na nieprzyjęcie przez Radę Bezpieczeństwa rezolucji dotyczącej Palestyny i uznania jej państwowości, o czym pisaliśmy wczoraj (zobacz tu) prezydent Palestyny Mahmoud Abbas, podpisał wczoraj Statut Rzymski a także kilkadziesiąt innych międzynarodowych konwencji, wychodząc ze słusznego założenia, że daje to możliwość skargi na naruszenia przynajmniej do organizacji międzynarodowych.

Nie wiadomo oczywiście jak przebiegnie proces ratyfikacyjny i ile zajmie, w każdym razie przynajmniej kilka miesięcy licząc od złożenia dokumentów ratyfikacyjnych Sekretarzowi Generalnemu NZ, zob. art. 126 Statutu.

Stany Zjednoczone oraz Izrael zareagowały na te informacje histerycznie grożąc sankcjami i reperkusjami, ciekawe, że podpisanie umów międzynarodowych, powszechnie przecież uznawanych przez społeczność  międzynarodową, może  wywołać takie reakcje... Ważne jednak, że może zanim Izrael podejmie kolejne decyzje o bombardowaniu pozycji Hamasu, choć przez chwilę zastanowi się nad ewentualną odpowiedzialnością swoich żołnierzy przed MTK.  "Odstraszająca" funkcja Trybunału może się teraz okazać kluczowa.

Kwestia państwowości Palestyny zablokowana w Radzie Bezpieczeństwa

Wczoraj na spotkaniu Rady Bezpieczeństwa nie udało się przyjąć projektu rezolucji, która mogłaby utorować drogę powszechnemu uznaniu  Palestyny jako państwa (ze stolicą we Wschodniej Jerozolimie), zobacz informację tu. Rezolucja zakładała także wycofanie się izraelskich wojsk z Zachodniego Brzegu i wypracowanie pokojowych rozwiązań na Środkowym Wschodzie.

Ośmiu członków głosowało za przyjęciem projektu (o jednego za mało do podjęcia wiążącej uchwały przy braku weta ze strony stałych członków). W tej jednak sytuacji Stany Zjednoczone sprzeciwiły się przyjęciu projektu. Do tego pięciu członków RB, w tym Wielka Brytania, wstrzymało się od głosu. Tym samym przyjęcie projektu stało się niemożliwe.

Obecne państwa powtarzały, że konieczne jest podjęcie negocjacji i rozwiązanie kwestii palestyńsko-izraelskiej w ten sposób (tak np. przedstawiciel WB).

Faktem jest, że choć operacja przyjęcia projektu była nieudana, to wiele obecnie sprzyja Palestynie.  Przypomnijmy jej obecność jako zaproszonego państwa (!) na obradach Zgromadzenia Państw Stron MTK (o czym pisaliśmy tu), poparcie dla sprawy palestyńskiej w UE (o czym pisaliśmy tu), czy rosnące poparcie pojedynczych państw, o czym szeroko tu. Oczywiście jedna jaskółka wiosny nie czyni, ale to już całe stado...