Religijno-polityczny kompromis Stolicy Apostolskiej i Pekinu

Stolica Apostolska i Pekin mają z końcem miesiąca podpisać porozumienie kończące spór o zwierzchnictwo nad wiernymi Kościoła katolickiego w najludniejszym państwie świata (WSJ, China and Vatican to Sign Landmark Deal Over Bishops).

Najważniejszym postanowieniem traktatu ma być uznanie Stolicy Apostolskiej przez Chiny jako zwierchnika tamtejszych struktur kościelnych w zamian za cofnięcie ekskomuniki wobec siedmiu chińskich biskupów, mianowanych przez komunistyczne władze. Praktyczną konsekwencją kompromisu ma być współudział obu stolic w woborze tamtejszych biskupów (Papież uzyska prawo weta wobec komunistycznych nominatów). Innymi słowy, istotny wpływ na wybór wyższych dostojników kościelnych uzyska programowo ateistyczna władza.

Kościelne instytucje edukacyjne nie korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego

W myśl wyroku Corte di Cassazione n. 21541/17 instytucje Kościoła katolickiego, których misją jest prowadzenie działalności edukacyjnej, nie korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego. 

W sporze między adiunktem żądającym m.in. przywrócenia stosunku pracy i zapłaty odszkodowania przez swojego dawnego pracodawcę, Papieski Uniwersytet Laterański, Sąd Najwyższy odmówił uznania Uniwersytetu za kościelny organ centralny w rozumieniu art. 11 Traktatu laterańskiego z 1929 r., a tylko takie są wyjęte z zakresu ingerencji instytucji państwa włoskiego. Sędziowie uznali bowiem, że zgodnie z zasadami wykładni traktatów skodyfikowanych w KPT oraz w świetle konkordatu z 1984 r. organ centralny należy rozumieć jako jednostkę, która uczestniczy bezpośrednio w rządzeniu Kościołem katolickim, które to organy należy odróżnić od jednostek podległych Stolicy Apostolskiej.

Corte di Cassazione zauważył wreszcie, że stosunki z zakresu prawa pracy nie mają charakteru acta de iure imperii. Tym samym działania uniwersytetu nie są objęte - w restrykcyjnej koncepcji odzwierciedlonej w Konwencja NZ o immunitetach jurysdykcyjnych państw i ich mienia - zakresem kościelnego immunitetu jurysdykcyjnego.

Kodeks G7 postępowania w ramach pomocy państwom rozwijającym się w skomplikowanych negocjacjach kontraktowych

W oczekiwaniu na grudniową konferencję klimatyczną w Paryżu COP21/CMP11 (zob. oficjalną stronę konferencji) światowa uwaga skoncentrowała się na opublikowanej przed kilkoma tygodniami papieskiej Encyklice Laudato si', w której m.in. połączono kwestie sprawiedliwości społecznej i ochrony środowiska. Tekst wzbudził zresztą wiele emocji jeszcze przed publikacją (zob. np. debatę na Uniwersytecie Yale, Pope Francis and the Environment: Why His New Climate Encyclical Matters; także: "Polityka" nr 26(2015), Komunizm Franciszka), zaś Papież, kontynuując działania na rzecz środowiska, na wrzesień planuje  wystąpienie przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ. 

W tym kontekście warto także odnotować jeden z owoców spotkania G7 w Elmau, który odbył się na początku miesiąca (komplet dokumentów ze szczytu tutaj). Mimo że zgromadzeni przywódcy do tematu ochrony środowiska i nadchodzącego COP21 odnieśli się bezpośrednio m.in. w Deklaracji, potencjalnie bardziej wymiernych rezultatów można oczekiwać po pracach nad, zgłoszoną podczas ubiegłorocznego szczytu G7 w Brukseli, inicjatywą Wzmacniania pomocy w skomplikowanych negocjacjach kontraktowych (CONNEX).

Porozumienie między Stolicą Apostolską a Państwem Palestyńskim

Komisja dwustronna Stolicy Apostolskiej i Państwa Palestyńskiego ogłosiły przyjęcie tekstu bilateralnego Porozumienia ogólnego, którego podpisanie ma nastąpić w najbliższych dniach (Bolletino, Joint Statement of the Bilateral Commission of the Holy See and the State of Palestine at the end of the Plenary Meeting; Radio Vaticana, Intesa globale Santa Sede-Palestina: la soluzione "due popoli, due Stati"). Mocą traktatu mają zostać uregulowane takie kwestie jak swoboda działania Kościoła Katolickiego, jurysdykcja, status prawny KK, miejsca kultu, kwestie podatkowe, czy również sprawy związane z kościelną działalnością społeczną i charytatywną. 

Porozumienie Watykan-USA ws. wymiany informacji AML/CFT

Watykański Urząd ds. informacji finansowej (AIF) podpisał porozumienie z amerykańskim Office of the Comptroller of the Currency (OCC) ws. dzielenia się i wymiany informacji celem walki z procederem prania brudnych pieniędzy i finansowania terroryzmu (AML/CFT). Porozumienie stanowi kolejny w ostatnich miesiącach przejaw poprawy współpracy Watykanu z państwami trzecimi, podobnie jak choćby MoU podpisane między tymi samymi państwami w maju ubiegłego roku (zobacz na post tutaj).

Jest to pierwsze bilateralne porozumienie podpisane przez AIF od czasu objęcia kompetencji w zakresie regulacji i nadzoru finansowego dla Watykanu i Stolicy Apostolskiej, po ostatniej reformie instytucjonalne (o czym pisaliśmy w październiku).  AIF planuje popisanie podobnych porozumień z nadzorcami również z innych jurysdykcji (News.VA, Vatican's Financial Intelligence Authority signs agreement with USA).

Watykan przed Komitetem Przeciwko Torturom

5 i 6 maja br. delegacja Watykanu odpowiadała na pytania członków Komitetu Przeciwko Torturom ONZ (CAT) w związku z pierwszym raportem okresowym z wykonywania Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania złożonym w 2013 r. 

Nowy bank centralny i "ministerstwo finansów" w Watykanie

Kontynuując prace zmierzające do odnowy finansów watykańskich (zobacz posty tu i tu), Papież Franciszek zapowiedział gruntowną reformę tamtejszego systemu finansowego. Najważniejszym elementem motu proprio Fidelis dispensator et prudens jest powołanie Sekretariatu ds. Gospodarczych, wyposażonego w szerokie kompetencje, oraz banku centralnego (FT, Pope decrees sweeping overhaul of Vatican’s financial system). Sekretariat ma posiadać uprawnienia we wszelkich sprawach gospodarczych (w tym opracowywanie budżetu, czy realizowanie trzymiesięcznych kontroli dochodów i wydatków dykasterii) i, związanych z nimi, sprawach administracyjnych dotyczących Watykanu lub Stolicy Apostolskiej. Dzięki temu scentralizowane zostaną kompetencje dotąd rozproszone wśród szeregu autonomicznych instytucji.

Raport Komitetu Praw Dziecka ONZ ws. Stolicy Apostolskiej

Wielką popularnością medialną cieszy się w ostatnich dniach raport Komitetu Praw Dziecka ONZ zawierający wnioski końcowe z pierwszego od 14 latu (a drugiego w ogóle) sprawozdania Stolicy Apostolskiej z implementacji Konwencji o Prawach Dziecka (Concluding observations on the second periodic report of the Holy See). Dokument stanowi pokłosie niedawnego wysłuchania Stolicy Apostolskiej w sprawie zastrzeżeń sformułowanych przez Komitet (nasz post tutaj).

Powszechną uwagę zwrócił jednoznaczny wydźwięk raportu piętnującego praktyki kościelne, które umożliwiały dopuszczanie się aktów pedofilii przez duchownych a następnie ich skrywanie przez kościelnych hierarchów i uchylanie się sprawców od odpowiedzialności (Il Sole 24 Ore, Onu accusa Vaticano per i preti pedofili: rimuova immediatamente chi ha permesso abusi su bambini. La Santa Sede ribadisce il proprio impegno, ma no a interferenze). Odnotowane zostały także inne kwestie podniesione w raporcie jak choćby podejścia do aborcji w przypadku gwałtu lub ciąży zagrażającej zdrowiu lub życiu kobiety, czy antykoncepcji i homoseksualizmu.

Jak zwraca uwagę EJIL: Talk! kluczowy dla zrozumienia aktualnej sytuacji jest natomiast paragraf 8, w którym Komitet dostrzegł złożoną  naturę aktu ratyfikacji Konwencji przez Stolicę Apostolską działającą zarówno jako suwereny podmiot prawa międzynarodowego jak i jako rząd Państwa Watykańskiego. W tym kontekście autorzy raportu podkreślili, że hierarchowie kościelni wprawdzie nie działają jako przedstawiciele Papieża, jednak zgodnie z wymogami prawa kanonicznego winni mu są posłuszeństwo, a zatem akt ratyfikacji zrodził obowiązek realizacji postanowień Konwencji zarówno na terenie Watykanu jak i w jednostkach mu organizacyjnie podległych. Mimo że taki wniosek można uznać za spójny choćby z niedawnym orzeczeniem ETPCz ws. O'Keeffe p. Irlandii (nasz post tutaj), to zarazem rodzi pytania dotyczące eksterytorialności stosowania Konwencji.

Ponowne aresztowanie i dalsze zarzuty wobec "Wielebnego 500"

Na wniosek prokuratury w Salerno pod zarzutem prania pieniędzy ponownie aresztowany został Wielebny 500, czyli były skarbnik Administracji Majątku stolicy Apostolskiej (APSA) Nunzi Scarano (o którym wspominaliśmy choćby tutaj). Nakaz aresztowania wystawiono także wobec ks. Luigi Noli, który zgodnie ze sformułowaniem sądu "dzielił [ze Scarano] absolutną intymność życia" (Corriere della Sera, Riciclaggio, nuovo arresto per mons. Scarano A giugno stava per diventare arcivescovo). Zarzuty dotyczą systematycznego prania pieniędzy podejrzanego pochodzenia na rzecz rodziny armatorów D'Amico za pośrednictwem prywatnych rachunków Wielebnego 500 w rzymskim Unicredit oraz Instytucie Dzieł Religijnych (IOR) oraz rachunku jego kochanka (Corriere della Sera, Scandalo Ior, monsignor Scarano riciclava con la complicità dell'amant); prywatne rachunki księdza zostały zablokowane w lipcu ubiegłego roku. Według prokuratury milionowe kwoty miały zostać wyprane na kontach IOR za pośrednictwem spółek offshore pod przykrywką datków na Kościół (FT, Former Vatican accountant charged with money laundering)

Prokuratura prowadząca sprawę wyraziła zadowolenie z pełnej współpracy ze strony Watykanu.

Stolica Apostolska przed Komitetem Praw Dziecka ONZ

W związku ze złożeniem we wrześniu 2011 roku przez Watykan, jako stronę Konwencji o Prawach Dziecka, drugiego periodycznego sprawozdania z implementacji (tekst sprawozdania CRC/C/VAT/2 dostępny jest po angielsku, francusku i hiszpańsku) Komitet Praw Dziecka ONZ sformułował listę pytań dotyczących dokumentu (CRC/C/VAT/Q/2). W grudniu 2013 Stolica Apostolska - tak podpisany został dokument - dołączyła do swojego sprawozdania żądane Addendum (CRC/C/VAT/Q/2/Add.1). Wreszcie 16 stycznia b.r. w Pałacu WIlsona w Genewie odbyło się przesłuchanie z udziałem Silvano Tomasi, który w imieniu Stolicy Apostolskiej wygłosił specjalne oświadczenie oraz razem z Charlesem J. Sciclun'ą odpowiedział na dodatkowe pytania członków Komitetu.

Immunitet dyplomatyczny nuncjusza apostolskiego w sprawach karnych a jurysdykcja Kongregacji Nauki Wiary

W odpowiedzi na prośbę o pomoc prawną Prokuratury Okręgowej w Warszawie dotyczącą osoby Abp. Józefa Wesołowskiego w związku z postępowaniem w sprawie dopuszczenia się czynności seksualnych z małoletnimi, Watykan potwierdził, że odwołany w sierpniu były nuncjusz apostolski w Republice Dominikańskiej jest obywatelem Watykanu, a w czasie pobytu na Dominikanie był objęty zakresem immunitetu dyplomatycznego (Polska Times, Nie ma możliwości ekstradycji abp. Wesołowskiego. Watykan: Ma immunitet dyplomatyczny; TVN24, Stolica Apostolska: prawo nie przewiduje ekstradycji abp. Wesołowskiego). 

Zaskakujące nie jest ani oświadczenie, że w braku umowy ekstradycyjnej Watykanu i Republiki Dominikańskiej nie ma prawnego obowiązku ekstradycji arcybiskupa, ani że immunitet dyplomatyczny nuncjusza zgodnie z art. 31 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych (której oba państwa są stronami) obejmuje jurysdykcję w sprawach karnych. 

Reforma watykańskiego sektora finansowego

8 października watykańska Pontificia Commissione przyjęła Legge N. XVIII, regulacje w sprawie transparentności, nadzoru i informacji finansowej, realizując tym samym założenia papieskiego Motu Proprio, o którym pisaliśmy w sierpniu, które zastąpią przyjęty doraźnie Dekret N. XI  Presidente del Governatorato, a przede wszystkim wcześniejsze Legge N. CXXVII (zob. oświadczenie prasowe Stolicy Apostolskiej oraz wyjaśnienia do aktu prawnego). 

Wzmocnienie watykańskiego nadzoru finansowego

Kontynuując walkę o ukrócenie patologii w wykorzystaniu watykańskiego systemu finansowego, czemu ostatnio medialnie zaszkodziła kompromitacja ws. Wielebnego 500 (zobacz tutaj), 8 sierpnia Papież Franciszek opublikował Motu proprio poświęcone walce z praniem pieniędzy, finansowaniem terroryzmu i proliferacją broni masowego rażenia.

Zgodnie z Komunikatem prasowym Stolicy Apostolskiej Papież zapowiedział:

• poszerzenie zakresu stosowania prawa watykańskiego tak, aby objęło ono dykasterie Kurii Rzymskiej, podmioty zależne od Stolicy Apostolskiej oraz organizacje non-profit posiadające osobowość w prawie kanonicznym z siedzibą w Watykanie,
• wzmocnienie nadzoru i funkcji regulacyjnych Urzędu ds. informacji finansowej AIF (o podejmowanych przez tę instytucję krokach na rzecz zwiększenia transparentności pisaliśmy tutaj),

a nade wszystko

Powołanie watykańskiej komisji ds. IOR w cieniu aresztowania skarbnika APSA, "Wielebnego 500"

W związku z intensyfikacją wysiłków czynionych ostatnio przez Watykan celem zwiększenia transparentności funkcjonowania tamtejszych instytucji finansowych (zob. posty o zawartym ze Stanami Zjednoczonymi Memorandum AML/CFT, czy nt. publikacji pierwszego publicznego raportu Urzędu ds. informacji finansowej) na jaw wychodzą fakty negatywnie rzutujące na ich wizerunek. W szczególności na drugi plan zostało odsunięte powołanie 24 czerwca przez Papieża Franciszka specjalnej komisji ad hoc, kierowanej przez kardynała Raffaele Farina, celem wyjaśnienia sytuacji prawnej i zbadania działalności Instytutu Dzieł Religijnych (IOR).

W sobotę 13 lipca rzymski sąd utrzymał decyzję w sprawie tymczasowego aresztowania prałata Nunzi Scarano, do niedawna skarbnika Administracji Majątku stolicy Apostolskiej (APSA). Tym samym odrzucony został wniosek obrony o zamianę tego środka zabezpieczającego na areszt domowy „celem umożliwiania sprawowania sakramentów w parafii” (Libero Quotidiano). 12 lipca, tj. miesiąc po zawieszeniu Scarano w obowiązkach służbowych, Watykan zamroził konta byłego skarbnika w IOR.

Sobotnia decyzja sądu ma związek z zatrzymaniem 28 czerwca wielebnego Scarano – podejrzanego o oszustwo, korupcję i pranie pieniędzy – razem z wydalonym trzy miesiące temu ze służb specjalnych AISI Giovannim Maria Zito oraz pośrednikiem finansowym Giovannim Carinzo w związku z dochodzeniem prowadzonym przez Prokuraturę w Rzymie przeciwko IOR. Do zatrzymania doszło w trakcie próby przemycenia ze Szwajcarii na pokładzie prywatnego odrzutowca 20 mln euro, za co Zito miał otrzymać wynagrodzenie w wysokości 400 tyś. euro (Il Fatto Quotidiano). Początkowo wielebny został fałszywie przedstawiony jako biskup Salerno, gdzie funkcjonują przedsiębiorcy na polecenie których przemycano pieniądze celem ich wyprania na kontach IOR. Według adwokata prałata, jego udział w sprawie podyktowany był  jednak "względami przyjaźni" i nie miał on czerpać z procederu korzyści osobistych.

Precedensowy raport finansowy watykańskiego AIF

Urząd ds. informacji finansowej (AIF) opublikował pierwszy w swojej historii raport roczny za 2012 (o początkach AIF wspominaliśmy tutaj). W ciągu minionego roku do AIF złożono 6 doniesień o podejrzanych transakcjach finansowych wobec 1 doniesienia w roku poprzednim, co zdaniem Rene Brülhart'a, Dyrektora Urzędu, ma świadczyć o systematycznej poprawie funkcjonalności systemu kontroli. Dwie sprawy przekazano do watykańskiego promotora sprawiedliwości (pełniącego funkcję prokuratora) celem wszczęcia postępowania w sprawie możliwości prania pieniędzy.

Mimo że Raport liczy 64 strony, to zdaniem Il Fatto Qutidiano próżno w nim szukać konkretów. Jedynym interesującym detalem ujawnionym przez AIF jest konstatacja, że obecnie więcej pieniędzy odpływa z niż napływa do Watykanu.

Ponadto, jak informuje FT, nowy Prezes Rady Nadzorczej Instytutu Dzieł Religijnych miał zapowiedzieć publikację w tym roku pierwszego w historii instytucji sprawozdania finansowego.

Tekst Raportu dostępny jest tutaj.

USA-Watykan: Memorandum AML/CFT

7 marca 2013 Crimes Enforcement Network (należąca do Departamentu Skarbu USA) oraz,  jej odpowiednik w Watykanie i Stolicy Apostolskiej, Autorità di Informazione Finanziaria (AIF) podpisały Memorandum of Understanding o współpracy w walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu (AML/CFT).

Jest to już czwarte porozumienie dotyczące wymiany informacji finansowych zawarte od wszczęcia w 2010 roku przez prokuraturę w Rzymie postępowania w sprawie podejrzanych transakcji między Instytutem Dzieł Religijnych a 10 bankami włoskimi, co skłoniło papieża Benedykta XVI do powołania AIF celem walki z obiegową opinią nt. Watykanu jako raju podatkowego i ośrodka nadużyć finansowych. Urząd osiągnął zdolność operacyjną w roku 2011.

Stolica Apostolska przystąpiła także do działającego pod egidą Rady Europy Komitetu MONEYVAL. Pierwszy Raport Komitetu z lipca 2012 r. na temat szczelności tamtejszego systemu finansowego wskazywał: "[że] władze watykańskie/stolicy apostolskiej w krótkim czasie wykonały wiele pracy, dzięki czemu formalnie przyjęto wiele elementów reżimu AML/CFT. Zarazem jednak niezbędne są działania w szeregu innych ważnych kwestii celem wykazania, że w pełni efektywny reżim został wdrożony praktycznie".

Jak informuje watykańska gazeta Sala Stampa - w przywoływanym powyżej komunikacie - AIF prowadzi obecnie negocjacje z przeszło 20 innymi jednostkami wywiadu finansowego (FIU) dotyczące zawarcia podobnych MoUs. Część z nich ma zostać podpisana do końca roku. OD 2010 r. MoUs zawarto już z Belgią, Hiszpanią i Słowenią. 

Zob. także: MONEYVAL evaluation of the Holy See/Vatican City State Q & A.