Ponowne aresztowanie i dalsze zarzuty wobec "Wielebnego 500"

Na wniosek prokuratury w Salerno pod zarzutem prania pieniędzy ponownie aresztowany został Wielebny 500, czyli były skarbnik Administracji Majątku stolicy Apostolskiej (APSA) Nunzi Scarano (o którym wspominaliśmy choćby tutaj). Nakaz aresztowania wystawiono także wobec ks. Luigi Noli, który zgodnie ze sformułowaniem sądu "dzielił [ze Scarano] absolutną intymność życia" (Corriere della Sera, Riciclaggio, nuovo arresto per mons. Scarano A giugno stava per diventare arcivescovo). Zarzuty dotyczą systematycznego prania pieniędzy podejrzanego pochodzenia na rzecz rodziny armatorów D'Amico za pośrednictwem prywatnych rachunków Wielebnego 500 w rzymskim Unicredit oraz Instytucie Dzieł Religijnych (IOR) oraz rachunku jego kochanka (Corriere della Sera, Scandalo Ior, monsignor Scarano riciclava con la complicità dell'amant); prywatne rachunki księdza zostały zablokowane w lipcu ubiegłego roku. Według prokuratury milionowe kwoty miały zostać wyprane na kontach IOR za pośrednictwem spółek offshore pod przykrywką datków na Kościół (FT, Former Vatican accountant charged with money laundering)

Prokuratura prowadząca sprawę wyraziła zadowolenie z pełnej współpracy ze strony Watykanu.

Reforma watykańskiego sektora finansowego

8 października watykańska Pontificia Commissione przyjęła Legge N. XVIII, regulacje w sprawie transparentności, nadzoru i informacji finansowej, realizując tym samym założenia papieskiego Motu Proprio, o którym pisaliśmy w sierpniu, które zastąpią przyjęty doraźnie Dekret N. XI  Presidente del Governatorato, a przede wszystkim wcześniejsze Legge N. CXXVII (zob. oświadczenie prasowe Stolicy Apostolskiej oraz wyjaśnienia do aktu prawnego). 

Wzmocnienie watykańskiego nadzoru finansowego

Kontynuując walkę o ukrócenie patologii w wykorzystaniu watykańskiego systemu finansowego, czemu ostatnio medialnie zaszkodziła kompromitacja ws. Wielebnego 500 (zobacz tutaj), 8 sierpnia Papież Franciszek opublikował Motu proprio poświęcone walce z praniem pieniędzy, finansowaniem terroryzmu i proliferacją broni masowego rażenia.

Zgodnie z Komunikatem prasowym Stolicy Apostolskiej Papież zapowiedział:

• poszerzenie zakresu stosowania prawa watykańskiego tak, aby objęło ono dykasterie Kurii Rzymskiej, podmioty zależne od Stolicy Apostolskiej oraz organizacje non-profit posiadające osobowość w prawie kanonicznym z siedzibą w Watykanie,
• wzmocnienie nadzoru i funkcji regulacyjnych Urzędu ds. informacji finansowej AIF (o podejmowanych przez tę instytucję krokach na rzecz zwiększenia transparentności pisaliśmy tutaj),

a nade wszystko

Powołanie watykańskiej komisji ds. IOR w cieniu aresztowania skarbnika APSA, "Wielebnego 500"

W związku z intensyfikacją wysiłków czynionych ostatnio przez Watykan celem zwiększenia transparentności funkcjonowania tamtejszych instytucji finansowych (zob. posty o zawartym ze Stanami Zjednoczonymi Memorandum AML/CFT, czy nt. publikacji pierwszego publicznego raportu Urzędu ds. informacji finansowej) na jaw wychodzą fakty negatywnie rzutujące na ich wizerunek. W szczególności na drugi plan zostało odsunięte powołanie 24 czerwca przez Papieża Franciszka specjalnej komisji ad hoc, kierowanej przez kardynała Raffaele Farina, celem wyjaśnienia sytuacji prawnej i zbadania działalności Instytutu Dzieł Religijnych (IOR).

W sobotę 13 lipca rzymski sąd utrzymał decyzję w sprawie tymczasowego aresztowania prałata Nunzi Scarano, do niedawna skarbnika Administracji Majątku stolicy Apostolskiej (APSA). Tym samym odrzucony został wniosek obrony o zamianę tego środka zabezpieczającego na areszt domowy „celem umożliwiania sprawowania sakramentów w parafii” (Libero Quotidiano). 12 lipca, tj. miesiąc po zawieszeniu Scarano w obowiązkach służbowych, Watykan zamroził konta byłego skarbnika w IOR.

Sobotnia decyzja sądu ma związek z zatrzymaniem 28 czerwca wielebnego Scarano – podejrzanego o oszustwo, korupcję i pranie pieniędzy – razem z wydalonym trzy miesiące temu ze służb specjalnych AISI Giovannim Maria Zito oraz pośrednikiem finansowym Giovannim Carinzo w związku z dochodzeniem prowadzonym przez Prokuraturę w Rzymie przeciwko IOR. Do zatrzymania doszło w trakcie próby przemycenia ze Szwajcarii na pokładzie prywatnego odrzutowca 20 mln euro, za co Zito miał otrzymać wynagrodzenie w wysokości 400 tyś. euro (Il Fatto Quotidiano). Początkowo wielebny został fałszywie przedstawiony jako biskup Salerno, gdzie funkcjonują przedsiębiorcy na polecenie których przemycano pieniądze celem ich wyprania na kontach IOR. Według adwokata prałata, jego udział w sprawie podyktowany był  jednak "względami przyjaźni" i nie miał on czerpać z procederu korzyści osobistych.

Precedensowy raport finansowy watykańskiego AIF

Urząd ds. informacji finansowej (AIF) opublikował pierwszy w swojej historii raport roczny za 2012 (o początkach AIF wspominaliśmy tutaj). W ciągu minionego roku do AIF złożono 6 doniesień o podejrzanych transakcjach finansowych wobec 1 doniesienia w roku poprzednim, co zdaniem Rene Brülhart'a, Dyrektora Urzędu, ma świadczyć o systematycznej poprawie funkcjonalności systemu kontroli. Dwie sprawy przekazano do watykańskiego promotora sprawiedliwości (pełniącego funkcję prokuratora) celem wszczęcia postępowania w sprawie możliwości prania pieniędzy.

Mimo że Raport liczy 64 strony, to zdaniem Il Fatto Qutidiano próżno w nim szukać konkretów. Jedynym interesującym detalem ujawnionym przez AIF jest konstatacja, że obecnie więcej pieniędzy odpływa z niż napływa do Watykanu.

Ponadto, jak informuje FT, nowy Prezes Rady Nadzorczej Instytutu Dzieł Religijnych miał zapowiedzieć publikację w tym roku pierwszego w historii instytucji sprawozdania finansowego.

Tekst Raportu dostępny jest tutaj.

USA-Watykan: Memorandum AML/CFT

7 marca 2013 Crimes Enforcement Network (należąca do Departamentu Skarbu USA) oraz,  jej odpowiednik w Watykanie i Stolicy Apostolskiej, Autorità di Informazione Finanziaria (AIF) podpisały Memorandum of Understanding o współpracy w walce z praniem pieniędzy i finansowaniem terroryzmu (AML/CFT).

Jest to już czwarte porozumienie dotyczące wymiany informacji finansowych zawarte od wszczęcia w 2010 roku przez prokuraturę w Rzymie postępowania w sprawie podejrzanych transakcji między Instytutem Dzieł Religijnych a 10 bankami włoskimi, co skłoniło papieża Benedykta XVI do powołania AIF celem walki z obiegową opinią nt. Watykanu jako raju podatkowego i ośrodka nadużyć finansowych. Urząd osiągnął zdolność operacyjną w roku 2011.

Stolica Apostolska przystąpiła także do działającego pod egidą Rady Europy Komitetu MONEYVAL. Pierwszy Raport Komitetu z lipca 2012 r. na temat szczelności tamtejszego systemu finansowego wskazywał: "[że] władze watykańskie/stolicy apostolskiej w krótkim czasie wykonały wiele pracy, dzięki czemu formalnie przyjęto wiele elementów reżimu AML/CFT. Zarazem jednak niezbędne są działania w szeregu innych ważnych kwestii celem wykazania, że w pełni efektywny reżim został wdrożony praktycznie".

Jak informuje watykańska gazeta Sala Stampa - w przywoływanym powyżej komunikacie - AIF prowadzi obecnie negocjacje z przeszło 20 innymi jednostkami wywiadu finansowego (FIU) dotyczące zawarcia podobnych MoUs. Część z nich ma zostać podpisana do końca roku. OD 2010 r. MoUs zawarto już z Belgią, Hiszpanią i Słowenią. 

Zob. także: MONEYVAL evaluation of the Holy See/Vatican City State Q & A.