Celebryci w służbie ONZ - czas na reformę funkcji Ambasadorów Dobrej Woli?

W lutym bieżącego roku w mieście Pulwama na terytorium Kaszmiru administrowanym przez Indie doszło do samobójczego ataku, o który Indie oskarżyły Pakistan. W odwecie, kilkanaście dni później, indyjskie myśliwce naruszyły przestrzeń powietrzną Pakistanu, zaostrzając napięcie między państwami. W odniesieniu do tych wydarzeń, 26 lutego indyjska aktorka i Miss Świata z 2000 r. Priyanka Chopra, Ambasador Dobrej Woli ONZ, zamieściła na Twitterze post o treści „Jai Hind #IndianArmedForces”, czyli „Hail India #IndyjskieSiłyZbrojne”. Mimo tego, że w lutym post przeszedł bez większego echa (do tej pory zresztą jest na profilu Priyanki Chopry na Twitterze), burza rozpętała się w połowie sierpnia, kiedy to na imprezie kosmetyków w Los Angeles jedna z jej uczestniczek, obywatelka USA pakistańskiego pochodzenia, nazwała Choprę „hipokrytką” i oskarżyła o nawoływanie do wojny nuklearnej między Indiami a Pakistanem, słysząc jak celebrytka mówi o miłości do sąsiadów i swoim humanitaryzmie. Odpowiadając Chopra powiedziała, że „nie przepada za wojną, ale jest patriotką” (wideo z całym zajściem można znaleźć tutaj).

Reakcją na to wystąpienie były liczne głosy nawołujące do odwołania Chopry ze stanowiska Ambasadora Dobrej Woli. Oficjalne pismo w tej sprawie do Dyrektora UNICEF skierowała nawet pakistańska minister Shireen Mazari, która wskazała, że Priyanka Chopra wspiera stanowisko indyjskiego rządu, który narusza normy prawa międzynarodowego oraz popiera nuklearne groźby formułowane przez indyjskiego ministra obrony. Wszystko to jest sprzeczne z „zasadami pokoju i dobrej woli”, które powinna promować jako ambasador i podważa wiarygodność ONZ. Jeśli nie zostanie odwołana z funkcji, idea Ambasadorów Dobrej Woli ONZ stanie się „światowym pośmiewiskiem”.

W odpowiedzi, w czasie konferencji prasowej, rzeczniczka Sekretarza Generalnego ONZ powiedziała, że ONZ oczekuje od Ambasadorów Dobrej Woli zachowania niezależności, kiedy wypowiadają się w imieniu UNICEF albo jakiejkolwiek innej organizacji. Jeśli natomiast wypowiadają się we własnym imieniu, mają prawo mówić o sprawach, które są dla nich ważne; ich prywatne poglądy nie odzwierciedlają jednak stanowiska organizacji, z którą są stowarzyszeni.

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny przenosi siedzibę z Moskwy do Budaptesztu

Międzynarodowy Bank Inwestycyjny pierwsze działania celem przeniesienia swojej siedziby z Moskwy do Budapesztu podjął w czerwcu 2018 r.  Ostatecznie 5 lutego b.r. Bank i Węgry podpisali porozumienie o ustanowieniu nowej siedziby MBI. Nowa siedziba ma osiągnąć gotowość operacyjną do połowy roku (IIB, High-level strategic decision: First step taken towards establishment of IIB European Unit in Budapest; IIB and Hungary continue high-level active dialogue; Relocation of IIB headquarters to Hungary: Host Country Agreement is signed).

Na stronie Banku brak informacji dotyczących treści porozumienia, jednak pewne fragmenty  jak się wydaje zostały upublicznione trakcie prac parlamentarnych nad jego ratyfikacją. Zakładając rzetelność poniższych źródeł, Bank ma korzystać z immunitetów i przywilejów "takich jak misje dyplomatyczne i ich członkowie". Pomieszczenia oraz wszelkie mienie w gmachu Banku mają korzystać z nietykalności i być wyłączone z zakresu obowiązywania aktów prawodawczych, wykonawczych oraz sądowniczych. "Wszelkie aktywa banku mają był objęte immunitetem wobec jakichkolwiek ograniczeń, regulacji, środków kontroli i moratoriów" (Index.hu, Putin's bank moves to Budapest, gets all conceivable privileges and immunities). Jeżeli zgodnie z węgierskiem prawem prowadzenie określonej działalności wymaga uzyskania szczególnego decyzji, "przyjmuje się że Bank stosowną zgodę, zezwolenie lub właściwy status prawny posiada".

Immunitet dyplomatyczny dla żony głowy państwa podejrzanej o naruszenie nietykalności cielesnej

Republika Południowej Afryki zadecydowała o przyznaniu Gracie Mugabe immunitetu dyplomatycznego. Dzięki temu żona dyktatora Zimbabwe, Roberta Mugabe, która w pokoju hotelowym miała dopuścić się napaści na 20. letnią modelkę, mogła nie niepokojona wrócić do kraju (Reuters, South Africa has granted Grace Mugabe diplomatic immunity - source). Dziewczynie miano założyć kilkanaście szwów głowy.

Mugabe, oskarżona o pobicie modelki przy pomocy kabla elektrycznego, początkowo miała być zatrzymana na granicy przez służby porządkowe, które zapowiedziały, że nie będzie w jej przypadku stosowane wyjątkowe traktowanie. Zanim nawet podejrzana uzyskała ochronę immunitetową, nie stawiła się na rozprawę w sądzie w Johannesburgu. 

Mimo wszystkich kontrowersji wokół decyzji Minister spraw zagranicznych RPA Maite Nkoana-Mashabane o przyznaniu immunitetu (Reuters, Grace Mugabe returns home pursued by South Africa assault allegation), relacje tego państwa z sąsiednim Zimbabwe pozostają zbyt napięte, aby ryzykować ich pogorszenia z tak "błahego powodu".

Funkcjonariusz ONZ skazany przez sąd w Izraelu za defraudację środków pomocowych

4 stycznia izraleski sąd w Beer-Sheva skazał na 7 miesięcy więzienia palestyńskiego pracownika ONZ za bezprawne wykorzystanie międzynarodowej pomocy dla strefy Gazy na potrzeby pomocy Hamasowi. (Le Monde, Un employé de l’ONU condamné à sept mois de prison pour aide au Hamas). Według informacji przekazanych AFP przez jego obrońcę, inżynier UNDP Wahid Borsh został uznany winnym nieświadomego "udzielenia pomocy nielegalnej organizacji", jako że Hamas kwalifikowany jest przez Izrael jako organizacja terrorystyczna.

Borsch był oskarżony o defraudację pomocy m.in. wykorzystanie gruzu z operacji UNDP na potrzeby umocnienia nabrzeża dla Hamasu, czy wywieranie presji na organizację celem priorytetowego traktowania obszarów zamieszkanych przez członków organizacji. Oskarżony przyznał się do winy. 

ONZ uznaje swoją odpowiedzialność za epidemię cholery na Haiti

Po sześciu latach kontrowersji i sporów prawnych dotyczących winy misji ONZ, wysłanej na Haiti celem walki ze skutkami trzęsienia ziemi, które pochłonęło 220'000 ofiar (nasz post tutaj), za wybuch cholery, Organizacja uznała swoją współodpowiedzialność.

Jak poinformował rzecznik prasowy SG ONZ, Farhan Haq, Sekretarz Generalny Bank Ki-moon pracuje obecnie nad pakietem "pomocy materialnej" to ofiar epidemii. Szacuje się, że uprawionych do odszkodowania może być przeszło 800 000 osób, tj. ok. 7% ludności wyspy (NY Times, UN to Provide 'Material Assistance' to Haiti Cholera Victims). W wyniku choroby zginęło przeszło 9 200 osób, a w marcu b.r. średnia umieralność utrzymywała się na poziomie 37 osób miesięcznie.

Immunitet głowy państwa: czy śmierć jest równoznaczna z ustąpieniem z urzędu?

W spawie Mrs Janan George Harb v. Prince Abdul Aziz Bin Fahd Bin Abdul Aziz ([2014] EWHC 1807 (Ch)) angielski High Court orzekł, że na mocy prawa międzynarodowego saudyjskiemu księciu wprawdzie przysługuje domniemanie korzystania z immunitetu głowy państwa, jednak w sporze dotyczącym sprawy o charakterze prywatnym, a wszczętym po utracie urzędu (śmierci ojca-króla), immunitet wygasł. W związku z tym nie ma konieczności badania, czy w sprawie doszło do naruszenia art. 6 EKPCz.

USA chcą zablokować nominację irańskiego ambasadora przy ONZ

Ostatnio mogło się wydawać, że relacje Zachodu z Iranem ulegają poprawie (zob. nasz post dotyczący rozmów 5+1). W stosunkach amerykańsko-irańskich ponownie doszło jednak do napięć. Podobnie jak w przypadku styczniowego skandalu z dyplomatką Devyani Khobragade, która mimo uzyskania akredytacji przy ONZ, została poproszona o opuszczenie państwa (zobacz nasz post tutaj), Departament Stanu USA usiłuje obecnie wpłynąć na skład osobowy irańskiej reprezentacji przy ONZ.

W poniedziałek 7 kwietnia amerykański Senat przyjął propozycję legislacyjną Senatora Teda Cruza w przedmiocie Zakazu wstępu na terytorium Stanów Zjednoczonych jakimkolwiek przedstawicielom przy ONZ, o których wiadomo, że byli zaangażowani w szpiegostwo lub akty terrorystyczne przeciwko USA, a które stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego (Bill S. 2195). Przyjęcie ustawy wiązałoby się z obowiązkiem odmowy udzielenia wizy wjazdowej takim osobom. Projekt musi teraz zostać zatwierdzony przez Izbę Reprezentantów, a następnie przedłożony do podpisu Prezydentowi (informacje nt. prac legislacyjnych dostępne są tu). 

Senator Cruz wystąpił z inicjatywą (1 kwietnia) w związku z zapowiedzą Prezydenta Iranu Hassan'a Rouhani nominowania na stanowisko ambasadora przy ONZ Hamida Abutalebiego, który miał swój udział w kryzysie zakładników w 1979 roku. Zob. wywiad z Cruzem wyemitowany przez CNN.

Abutalebi pełnił uprzednio funkcję przedstawiciela dyplomatycznego we Włoszech, Belgii i Australii, a także był członkiem misji dyplomatycznej w pracach w siedzibie ONZ (Reuters, Former U.S. hostages angry about new Iran U.N. envoy appointee).

Biały Dom odmówił komentarza w sprawie (Reuters, Senate votes to bar proposed Iran U.N. ambassador from country).

Immunitet dyplomatyczny w zamian za obowiązek opuszczenia USA?

W ubiegłym miesiącu informowaliśmy o zatrzymaniu w Nowym Jorku pracowniczki urzędu konsularnego Indii, co stało się przyczynkiem do poważnych napięć w relacjach między oboma państwami (post tutaj). New Delhi zadecydowało m.in. o zamknięciu dla nie-dyplomatów toru kręglowego, basenu i klubu znajdujących się obok ambasady, a także o karaniu pojazdów ambasady mandatami (Bloomberg, Bowling, Beer Curbed for U.S. Expats as India Row Goes On).

Zwolnionej za kaucją Devyani Khobragade, w momencie zatrzymania korzystającej z ograniczonego immunitetu konsularnego, wprawdzie w grudniu przyznano akredytację przy siedzibie ONZ (NDTV, Diplomat row: Devyani Khobragade gets UN accreditation) a wczoraj także pełny immunitet dyplomatyczny, jednak Departament Stanu równocześnie zwrócił się z prośbą o opuszczenie przez nią terytorium Stanów Zjednoczonych (FT, India diplomat granted immunity in US). Strona hinduska - podobnie jak część tamtejszych mediów - utrzymywała, że kobieta cały czas korzystała z immunitetu dyplomatycznego, bowiem przeoczono jej akredytację w Stałym Przedstawicielstwie przy ONZ (Hindustan Times, Diplomat row: Devyani Khobragade had immunity working as UN advisor), gdzie Khobragade się schroniła bezpośrednio po zwolnieniu z aresztu.

Immunitet dyplomatyczny nuncjusza apostolskiego w sprawach karnych a jurysdykcja Kongregacji Nauki Wiary

W odpowiedzi na prośbę o pomoc prawną Prokuratury Okręgowej w Warszawie dotyczącą osoby Abp. Józefa Wesołowskiego w związku z postępowaniem w sprawie dopuszczenia się czynności seksualnych z małoletnimi, Watykan potwierdził, że odwołany w sierpniu były nuncjusz apostolski w Republice Dominikańskiej jest obywatelem Watykanu, a w czasie pobytu na Dominikanie był objęty zakresem immunitetu dyplomatycznego (Polska Times, Nie ma możliwości ekstradycji abp. Wesołowskiego. Watykan: Ma immunitet dyplomatyczny; TVN24, Stolica Apostolska: prawo nie przewiduje ekstradycji abp. Wesołowskiego). 

Zaskakujące nie jest ani oświadczenie, że w braku umowy ekstradycyjnej Watykanu i Republiki Dominikańskiej nie ma prawnego obowiązku ekstradycji arcybiskupa, ani że immunitet dyplomatyczny nuncjusza zgodnie z art. 31 Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych (której oba państwa są stronami) obejmuje jurysdykcję w sprawach karnych. 

Spięcie dyplomatyczne na linii New Delhi - Waszyngton

Zatrzymanie w Nowym Jorku Devyani Khobragade, zastępczyni konsula generalnego, pod zarzutem oszustw wizowych stało się przyczyną napięć między Stanami Zjednoczonymi a Indiami, które podjęły krok odwetowe przeciwko dyplomatom amerykańskim (CNN, Arrest, strip-search of Indian diplomat in New York triggers uproar). Do złożenia wyjaśnień wezwano ambasador USA, odwołano kilka planowanych spotkań z amerykańską delegacją, odebrano identyfikacyjne karty dyplomatyczne. W remach retorsji sprzed ambasady USA usunięto także betonowe zapory bezpieczeństwa (CBS News, India angry over arrest, strip search of diplomat in NYC). Indie zapowiedziały wreszcie ograniczenie amerykańskich przywilejów dyplomatycznych oraz zbadanie pensji wypłacanych przez dyplomatów pracownikom domowym (zob poniżej).

Źródło: CBS News.

W stosunku do Khobragade sformułowano zarzut sfałszowania dokumentów na potrzeby uzyskania wizy dla swojej pomocy domowej (Sangeeta Richard), której płaciła poniżej stawek ujawnianych w oficjalnych deklaracjach, a przede wszystkim poniżej płacy minimalnej, co stanowi warunek wydania tego rodzaju wizy uprawniającej do pracy na terytorium Stanów Zjednoczonych. Ze względów kulturowych sprawa aresztowania i "poniżającego" traktowania wykształconej kobiety z klasy średniej, która z perspektywy amerykańskiej może się wydawać bagatelna, w Indiach wzbudziła wielkie emocje. Z kolei rzecznik amerykańskiego Departamentu Stanu podkreślił, że kobieta została potraktowana w sposób standardowy dla więźniów nie stwarzających szczególnego ryzyka.

Immunitet dyplomatyczny: zamrożenie kont ambasady polskiej

W toku negocjacji między Cyprem a UE dotyczących warunków przyznania pomocy finansowej dla ratowania relatywnie dużego cypryjskiego sektora bankowy przed falą upadłości (NYT, Turmoil in Cyprus Over a Bailout Rattles Europe) wyniknął istotny aspekt prawnomiędzynarodowy.

Jak poinformował rzecznik polskiego MSZ (Zablokowane konto polskiej ambasady na Cyprze) w związku z realizacją narzuconego przez stronę unijną warunku nadzwyczajnego opodatkowania depozytów bankowych, w obliczu zagrożenia paniką i wycofywaniem oszczędności przez właścicieli rachunków, zablokowano dostęp do wszystkich rachunków, w tym do aktywów polskiej misji ambasady, co stanowi naruszenie międzynarodowego prawa dyplomatycznego.

Wcześniej zapowiedź opodatkowania depozytów kategorycznie skrytykował Prezydent Putin (FT, Cyprus banks shut until Thursday).

Dorozumiane zrzeczenie się immunitetu dyplomatycznego przez ambasadora

Sąd Najwyższy Indii, odnosząc się do naruszenia postanowienia o warunkowym zwolnieniu dwóch włoskich marynarzy oskarżonych o zabójstwo (zob. wcześniejszy post Spór jurysdykcyjny państwa nadbrzeżnego i państwa bandery), uznał, że włoski ambasador Daniele Mancini, składając oświadczenie przed sądem, że obaj marynarze wrócą uczestniczyć w postępowaniu sądowym, poręczył tym samym za ich powrót, rzekomo samodzielnie zrzekając się immunitetu dyplomatycznego (BBC). Do czasu kolejnej decyzji Sąd zakazał ambasadorowi opuszczania terytorium Indii.

W związku z budzącym coraz większe emocje sporem (Via l'immunità all'ambasciatore Mancini), w zdecydowany sposób wypowiedział się Premier Indii, Manmohan Singh, określając włoskie działania mianem niedopuszczalnych i grożąc konsekwencjami w przypadku niewypełnienia przyjętych zobowiązań (Sakal Times, wystąpienie Pemiera Singha).

W reakcji m.in. na sprzeczne z międzynarodowym prawem dyplomatycznym stanowisko hinduskiego Sądu, UE wezwała obie strony do poszanowania Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych.