Koniec sagi Enrica Lexie: Indie przerywają postępowanie karne

Wyrokiem z 15 czerwca b.r. SN w New Delhi zakończył postępowanie karne dot. marynarzy Massimiliano Latorre i Salvatore Girone tj. spór między Włochami a Indiami wokół wydarzeń z 2012 r. (zob nasz post). 

Gulf News

W związku z zastrzeleniem dwóch hinduskich rybaków Indie wszczęły postępowanie przeciwko włoskim marynarzom. W 2015 r. Włochy wszczęły postępowanie arbitrażowe, utrzymując że na podstaie UNCLOS korzystają z jurysdykcji wyłącznej wobec Enrica Lexie natomiast chroniący transport handlowy żołnierze włoskiej marynarki korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego. Wreszcie w oczekiwaniu na uformowanie trybunału STA, Włochy wystąpiły do trybunału ITLOS o zastosowanie środków tymczasowych.

W lipcu 2020 r. informowaliśmy, że orzekający ws. ‘Enrica Lexie’ Incident (Italy v. India), PCA Case No. 2015-28 Stały Trybunał Arbitażowy orzekł m.in. że:

Arbitraż Enrica Lexie: jurysdykcja karna należy do Włoch

Wygląda to, że po 8 latach dobiega końca saga sądowo-arbitrażowa ws. Enrica Lexie (ostatnie postu tu i tutaj). W sprawie dotyczącej jurysdykcji karnej do osądzenia dwóch włoskich marynarzy oskarżonych przez Indie o zabójstwo hinduskiego rybaka Stały Trybunał Arbitrażowy uznał kompetencję włoskich sądów (Al Jazeera, Hague court says Italy has jurisdiction in 2012 Indian shooting).

Włochy mają osądzić oskarżonych, a rodzinom zabitego rybaka wypłacić odszkodowanie i zadośćuczynienie. 

Szczegóły kompromisu mają zostać wypracowane przez zwaśnione strony w drodze negocjacji.

Wyrok jest częściowo dostępny tutaj.

Stosowanie środków tymczasowych na podstawie UNCLOS (sprawa Enrica Lexie)

Ziściły się nadzieje Włoch z opisywanego przez nas pierwszego posiedzenia trybunału arbitrażowego w sprawie Enrica Lexie. Uznawszy prima facie własną jurysdykcję w sprawie (par. 52-55), 29 kwietnia arbitrzy wydali korzystne dla mar. Girrone zarządzenie ws. zawieszenia środka tymczasowego w postaci zakazu opuszczania terytorium Indii, tak aby "nadać rzeczywiste znaczenie względom humanitarnym".

Pierwsze posiedzenie w Stałego Trybunału Arbitrażowego Enrica Lexie

Po tym jak w styczniu b.r. Stały Trybunał Arbitrażowy przyjął zasady postępowania (Procedural Order No. 1, Rules of Procedure) w sprawie Enrica Lexie (Italy v. India, Case no. 2015-28 zob. też nasz post  dot. decyzji ITLOS tutaj),  w dniach 30-31 marca odbyło się pierwsze, dwudniowe posiedzenie co do meritum sporu. Rozpoczęcie procedury było od dawna wyczekiwane przez włoskich marynarzy, oskarżonych o zabójstwo rybaka w lutym 2012 roku.

Rozprawa 30.3.2016. Źródło: PCA

Środki tymczasowe w sporze Enrica Lexie

Rozpatrujący wniosek o zastosowanie środków tymczasowych w sporze między Włochami a Indiami ws. Enrica Lexie (zob. nasze posty) trybunał ITLOS zobowiązał strony do zawieszenia wszelkich postępowań sądowych i powstrzymania się od wszczynania kolejnych, które mogłyby doprowadzić do zaognienia lub rozszerzenia przedmiotowego sporu przedłożonego trybunału arbitrażowemu do rozstrzygnięcia lub które mogłyby mieć negatywny wpływ na wykonanie jakichkolwiek decyzji podjętych przez trybunał (Order of 24 August 2015). 

Ku rozczarowaniu Włoch trybunał nie uwzględnił natomiast wniosku o odesłanie Salvatore Girone do domu, ani o zezwolenie - aktualnie leczone w ojczyźnie - Massimiliano Lattore na pozostanie w kraju podczas całego postępowania (Il Sole 24 Ore, Marò: Tribunale del mare chiede a India di sospendere «altre procedure in corso». Ma Girone per ora non torna). Zdaniem sędziów z Hamburga, sytuacja obu marynarzy dotyczy meritum sprawy, a zatem ewentualne rozstrzygnięcie nie należy do nich, ale do trybunału arbitrażowego z Załącznika VII (par. 132). Zastosowane środki tymczasowe pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sporu oraz na prawa Włoch i Indii (par. 137). W Indiach już zawieszono postępowanie sądowe (CdS, Marò, l’India sospende tutti i procedimenti giudiziari).

Nt. trybunału z Załącznika VII zob. poniżej.

Sprawa włoskich marynarzy przed STA

We wrześniu ubiegłego roku ostatni raz pisaliśmy o sprawie dwóch włoskich marynarzy przetrzymywanych w areszcie (obecnie domowym) w Indiach od lutego 2012 roku, zauważając wówczas, że nie sposób co kilka tygodni donosić o kolejnych odroczeniach w postępowaniu. Aż do teraz - pomijając fakt że konsekwencją udaru, który mar. Massimiliano Latorre przeszedł na początku ubiegłego roku, była konieczność przeprowadzenia operacji kardiologicznej, a w rezultacie hinduski sąd kolejne razy przedłuża zgodę na jego pobyt we Włoszech - media nadal cyklicznie informują o kolejnych zastojach.

Wygląda jednak na to, że na wyjście z impasu pozwoli skierowanie sporu, na podstawie Konwencji o prawie morza, do rozstrzygnięcia przez Stały Trybunał Arbitrażowy. Jak poinformował włoski MSZ, wniosek z którym wystąpił do STA wystosowano po wielotygodniowych negocjacjach z Indiami celem "przezwyciężenia niemożności rozstrzygnięcia sporu" (Corriere della Sera, Marò, l’Italia prova il braccio di ferro:avviato arbitrato internazionale). 

Deus ex machina ws. Enrica Lexie

Do lutego b.r. sporadycznie referowaliśmy sprawę dwóch włoskich marynarzy Massimiliano Lattore i Salvatore Girone oczekujących w Indiach na proces w związku z incydentem ze skutkiem śmiertelnym, którego byli sprawcami w 2012 roku (zob. nasze posty). Od wypadku tamtejszy wymiar sprawiedliwości, z Sądem Najwyższym włącznie, co kilka tygodni wynajduje kolejne powody do odraczania wszelkich decyzji. Ostatnio dyskutowana jest wręcz konieczność zmiany sędziego orzekającego w sprawie (tj. mającego zadecydować, czy sprawie może zostać nadany bieg w niższej instancji). Wydaje się, że nadzieje na to, że dzieląca Indie i Włochy sprawa "sama się rozwiąże" w końcu się ziściły.

Włoscy marynarze cały czas mogą zostać oskarżeni o dopuszczenie się aktu terrorystycznego

Po raz kolejny, tym razem z 10 na 18 lutego, przełożony został termin ogłoszenia przez hinduski Sąd Najwyższy decyzji w sprawie podstaw aktu oskarżenia wobec włoskich marynarzy Massimiliano Lattore i Salvatore Girone (nasze opisy sprawy dostępne są tutaj). 

Na posiedzeniu 10 lutego, po wysłuchaniu obu stron, sędzia stwierdził, że "jak rozumie do niego należy decyzja ws. ewentualnego zastosowania w sprawie SUA Act (ustawy o walce z piractwem)", po czym wyznaczył kolejne posiedzenie za 8 dni. Podczas gdy obrońca marynarzy kategorycznie sprzeciwia się stosowaniu SUA, prokurator generalny żąda możliwości prowadzenia postępowania właśnie na tej podstawie, acz bez domagania się  kary śmierci (Corriere della Sera, Bonino: «I marò terroristi? Inaccettabile» Ma la Corte suprema ancora non decide). Takie stanowisko prokuratury jest ostrzejsze, niż wynikało z wcześniejszych przecieków do Times of India, który sugerował że w sprawie poczynione zostaną ustępstwa celem ochrony napiętych od 2012 relacji dwustronnych.

Minister Spraw Zagranicznych Włoch, Emma Bonino, określiła możliwość skazania marynarzy na karę dziesięciu lat pozbawienia wolności na podstawie zarzutów o dopuszczenie się aktów terroryzmu mianem niedopuszczalnej (Corriere della Sera, Marò rischiano 10 anni, Bonino sbotta «Io indignata, l’Italia si farà valere»).

Zob. także:

Il Sole 24 Ore, Marò, Bonino: «Sconcertante che l'India applichi la legge antiterrorismo».

Marynarze z Enrica Lexie przed Sądem Najwyższym

Niespełna miesiąc dzieli nas od drugiej rocznicy wydarzeń, w efekcie których na proces w Indiach oczekuje  dwóch włoskich marynarzy, Massimiliano Latorre i Salvatore Girone (zobacz nasze posty dotyczące spraw). W związku z opóźniającym się momentem wskazania podstawy aktu oskarżenia, rząd włoski postanowił wystąpić ze środkiem nadzwyczajnym do Sądu Najwyższego w Kerali, domagając się od tego ostatniego potwierdzenia, że zgodnie z sentencją ubiegłorocznych wyroków tego sądu, mocą których tamtejszy wymiar sprawiedliwości został zobligowany do kontynuowania postępowania w sprawie mimo próby wycofania aktu oskarżenia przez rodziny i wypłaty odszkodowań, wykluczone zostało stosowanie przepisów antyterrorystycznych Suppression of Unlawful Acts. Jest to o tyle istotne, że w razie sądzenia czynów marynarzy na podstawie SUA Act, zdaniem Włoch nie stosującego się wobec członków sił zbrojnych obcego państwa, ciężar dowodu spoczywający na oskarżonych zostałby rozszerzony, a prokurator musiałby wystąpić o karę śmierci (Corriere della Sera, Marò, l’Italia presenta ricorso alla Corte suprema dell’India). O wykluczeniu tej ostatniej ewentualności stronę włoską początkowo zapewniał rząd Indii.

Wkład w mediów w eskalację napięć wokół sprawy Enrica Lexie

Kilkukrotnie pisaliśmy już o sporze między Włochami a Indiami wokół wydarzeń na statku Enrica Lexie m.in. w kontekście rozgraniczenia jurysdykcji państwa bandery i państwa nadbrzeżnego, zrzeczenia się immunitetu dyplomatycznego przez ambasadora, czy prawnomiędzynarodowego statusu członków krajowych służb zbrojnych służących odpłatnie na statku handlowym.

Mimo że od marca, kiedy to marynarze Girone i Lattore wrócili do Indii, gdzie zamieszkali i podjęli pracę we włoskiej ambasadzie, atmosfera relacji bilateralnych uległa poprawie (La Gazzetta del Mezzogiorno), obecnie media w obu krajach sprawiają wrażenie zdeterminowanych do dostarczenia czytelnikom wakacyjnych wrażeń.

Sprawa Enrica Lexie: marynarka wojenna czy private contractors?

Jednym z ciekawszych prawnomiędzynarodowych wątków w dyskusji dotyczącej jurysdykcji hinduskich sądów do osądzenia o zabójstwo na wodach międzynarodowych dwóch włoskich marynarzy-żołnierzy pełniących służbę na statku handlowym (zobacz wcześniejsze posty: Dorozumiane zreczenie się immunitetu dyplomatycznego przez ambasadora oraz Spór jurysdykcyjny państwa nadbrzeżnego i państwa bandery) jest status prawny obu podejrzanych.

Zgodnie z Art.5 Rozporządzenia z mocą ustawy z 2011 r. (Decreto-Legge 12 luglio 2011, n.107, G.U. 5/8/2011, n. 181) oraz załącznikiem do Listu intencyjnego zawartego między Ministerstwem obrony a Stowarzyszeniem armatorów włoskich CONFITARMA (Convenzione allegata alProtocollo di intesa), w ramach walki z piractwem na wodach międzynarodowych Ministerstwo Obrony może zawrzeć układ z armatorami prywatnymi w sprawie odpłatnej ochrony rejsów handlowych przez członków marynarki wojennej na wskazanych przez Ministerstwo niebezpiecznych wodach międzynarodowych. Żołnierze marynarki lub innych sił zbrojnych należący do Jednostek ochrony wojskowej (Nuclei militari di protezione, NMP) realizują w takiej sytuacji funkcje policji sądowej w rozumieniu kodeksu morskiego i norm procedury karnej. Zgodnie z tym samym artykułem usługi ochrony mogą również świadczyć prywatne agencje ochrony. 

Dorozumiane zrzeczenie się immunitetu dyplomatycznego przez ambasadora

Sąd Najwyższy Indii, odnosząc się do naruszenia postanowienia o warunkowym zwolnieniu dwóch włoskich marynarzy oskarżonych o zabójstwo (zob. wcześniejszy post Spór jurysdykcyjny państwa nadbrzeżnego i państwa bandery), uznał, że włoski ambasador Daniele Mancini, składając oświadczenie przed sądem, że obaj marynarze wrócą uczestniczyć w postępowaniu sądowym, poręczył tym samym za ich powrót, rzekomo samodzielnie zrzekając się immunitetu dyplomatycznego (BBC). Do czasu kolejnej decyzji Sąd zakazał ambasadorowi opuszczania terytorium Indii.

W związku z budzącym coraz większe emocje sporem (Via l'immunità all'ambasciatore Mancini), w zdecydowany sposób wypowiedział się Premier Indii, Manmohan Singh, określając włoskie działania mianem niedopuszczalnych i grożąc konsekwencjami w przypadku niewypełnienia przyjętych zobowiązań (Sakal Times, wystąpienie Pemiera Singha).

W reakcji m.in. na sprzeczne z międzynarodowym prawem dyplomatycznym stanowisko hinduskiego Sądu, UE wezwała obie strony do poszanowania Konwencji wiedeńskiej o stosunkach dyplomatycznych.

Spór jurysdykcyjny państwa nadbrzeżnego i państwa bandery

15 lutego 2012 r., w odległości ok. 30MM od wybrzeża Indii, dwóch strzelców włoskiej marynarki pozbawiło życia dwóch hinduskich rybaków. Według strony włoskiej, strzały oddano w związku z zachowaniem sugerującym próbę abordażu na włoski statek handlowy Enrica Lexie; wedle relacji drugiej strony na hinduskiej łodzi rybackiej nie było broni, a pomijając dwie ofiary pozostała część załogi spała (La Repubblica, 'Marò' sparano dalla petroliera "Erano pescatori non pirati"). Kilka godzin później, w odległości ok. 2,5MM od miejsca zdarzenia, ofiarą ataku piratów padł statek grecki.

Hinduska straż nabrzeżna aresztowała Enrica Lexie. Również obaj włoscy strzelcy Massimiliano Latorre i Salvatore Girone zostali aresztowani, co stanowiło początek sporu między Indiami i Włochami odnośnie jurysdykcji w sprawie (La Repubblica, Marò, duello sulla giurisdizione Rinviato dibattito sul ricorso italiano). Strona włoska utrzymuje, że pozwani są objęci zakresem immunitetu jurysdykcyjnego (La Repubblica, Corte suprema ammette ricorso italiano...), natomiast lokalny prokurator żąda uznania zasady terytorialności w sprawie. Śledztwo wszczęły prokuratury w obu państwach, a w sporze interweniowały władze centralne, co wzbudziło obawy o próbę wywierania presji na niezależność sądową Indii.