Koniec sagi Enrica Lexie: Indie przerywają postępowanie karne

Wyrokiem z 15 czerwca b.r. SN w New Delhi zakończył postępowanie karne dot. marynarzy Massimiliano Latorre i Salvatore Girone tj. spór między Włochami a Indiami wokół wydarzeń z 2012 r. (zob nasz post). 

Gulf News

W związku z zastrzeleniem dwóch hinduskich rybaków Indie wszczęły postępowanie przeciwko włoskim marynarzom. W 2015 r. Włochy wszczęły postępowanie arbitrażowe, utrzymując że na podstaie UNCLOS korzystają z jurysdykcji wyłącznej wobec Enrica Lexie natomiast chroniący transport handlowy żołnierze włoskiej marynarki korzystają z immunitetu jurysdykcyjnego. Wreszcie w oczekiwaniu na uformowanie trybunału STA, Włochy wystąpiły do trybunału ITLOS o zastosowanie środków tymczasowych.

W lipcu 2020 r. informowaliśmy, że orzekający ws. ‘Enrica Lexie’ Incident (Italy v. India), PCA Case No. 2015-28 Stały Trybunał Arbitażowy orzekł m.in. że:

Kolejne zwycięstwo Jukosu w 15 letniej batalii sądowej przeciwko Rosji

Holenderski sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, który w 2016 r. orzekł o nieważności wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2014 r. ze względu na brak jurysdykcji w sprawie (WSJ, Dutch Court ReinstatesOrder for Russia to Pay $50 Billion to Yukos Shareholders, CNBC, Update 2 Dutch appeals court reinstates $50 billion award for Yukos shareholders). W 2016 r. sędziowie uznali, że brak ratyfikacji przez Rosję Traktatu Karty Energetycznej – na podstawie którego wszczęto postępowanie arbitrażowe – uniemożliwia uznanie wyroku. Skutkiem wyroku apelacyjnego jest przywrócenie mocy prawnej wyroku trybunału arbitrażowego. Praktyczną konsekwencją może być egzekucja przeciwko Rosji 50 mld USD tj. najwyższego odszkodowania zasądzonego kiedykolwiek w arbitrażu międzynarodowym.

Nowe stałe oddziały Stałego Trybunału Arbitrażowego

W 2017 r. zwracaliśmy uwagę na wzrastającą aktywność Stałego Trybunału Arbitrażowego (STA) w  zakresie zawierania porozumień pozwalających prowadzenie arbitrażu, mediacji, koncyliacji, czy tworzenia komisji dochodzeniowych mogą być świadczone poza haską siedzibą Trybunału.

Szczególną kategorię współpracy stanowi tworzenie stałych zagranicznych oddziałów STA. Od 2010 r. jedynym takim miejscem był Mauritius, jednak zaledwie w ciągu miesiąca lista do wydłużyła się o dwie lokalizacje. W październiku b.r. podpisano porozumienie o powołaniu oddziału w Buenos Aires. Teraz zaś Trybunał poinformował o utworzeniu oddziału w Singapurze.

Rozszerzenie obecności STA niewątpliwie uświetni przypadające w tym roku 120-lecie powołania Trybunału.

Polska przegrywa arbitraż inwestycyjny Manchester Securities

Wg. nieoficjalnych informacji trybunał arbitrażowy UNCITRAL w sporze Manchester Securities v. Poland orzekł na niekorzyść Skarbu Państwa, zasądzając na rzecz inwestora odszkodowanie w wysokości 37 mln zł oraz odsetki (GW, Upadek Leoparda. Sąd w Hadze: ponad 37 mln zł odszkodowania dla Amerykanów). Stanowiłoby to zasadniczą część kwoty 55 mln zł dochodzonej przez spółkę-córkę amerykańskiego funduszu inwestycyjnego Elliott Management (o tym "sępim funduszu" ostatni raz pisaliśmy w kontekście upadłości Argentyny).

Mongolia przystępuje do Stałego Trybunału Arbitrażowego

14 maja b.r. nabrało mocy prawnej oświadczenie Mongolii o przystąpieniu do Konwencji haskiej z 1907 r. o pokojowym załatwianiu sporów międzynarodowych. Państwo to stało się tym samym 122. stroną  Haskiej konwencji z 1899 lub 1907 r., stanowiących podstawę jurysdykcji Stałego Trybunału Arbitrażowego.

Zob. także: informacja prasowa o złożeniu dokumentu akcesji u depozytariusza konwencji, rządu Holandii.

Czy Brexit to początek nowej dekolonizacji?

Diego García, największa z wysp archipelagu Czagos

źródło: https://www.ekologia.pl/srodowisko/ochrona-srodowiska/wyspy-czagos-najwiekszy-morski-rezerwat-swiata,12201.html

Koh-i-noor

źródło: https://www.samaa.tv/global/2016/04/indias-flipflop-on-koh-i-noor-diamond

W ostatnich miesiącach coraz częściej mówi się o wpływie Brexitu na stosunki międzynarodowe Wielkiej Brytanii z jej dawnymi koloniami. W czasie kwietniowego szczytu Wspólnoty Narodów (zob. tu) podnoszono, że relacje zarówno handlowe, jak polityczne, z pozostałymi 52 państwami tej organizacji zapewnią Londynowi nowe, wspaniałe perspektywy po rozstaniu z Unią Europejską. Wielu komentatorów uznaje jednak takie rozważania za czyste mrzonki, odwołujące się raczej do wspomnień o Imperium Brytyjskim, niż do realnej polityki. Faktycznie kraje Wspólnoty Narodów są odbiorcami jedynie 9% brytyjskiego eksportu, zaś państwa członkowskie UE aż 43 %. Ponadto, wydaje się, że wielu kwestiach państwa Wspólnoty Narodów mają odmienne, jeśli niesprzeczne z Wielką Brytanią interesy polityczne. Stosunki z Brukselą są często postrzegane jako ważniejsze niż te z Londynem. Warto także podkreślić, że wielu obszarach przeszłość kolonialna stwarza szereg problemów, o czym m.in. świadczy obecnie prowadzone postępowanie przed MTS o wydanie opinii doradczej (zob. tu) w sprawie międzynarodowego statusu wysp Czagos (obecnie terytorium brytyjskie), do których roszczenia zgłasza Mauritius. Inny problem relacji Wielkiej Brytanii z państwami Wspólnoty Narodów dotyczy kolonialnego wyzysku kulturowego, w tym grabieży najcenniejszych zabytków z krajów stanowiących dziś regionalne (Nigeria) lub globalne (Indie) potęgi. Rachunek za wzmocnione relacje z dawnymi koloniami może być zatem wysoki.

Rosja ponosi prawną odpowiedzialność za wywłaszczenie ukraińskich inwestycji na Krymie

W kwietniu 2017 r. informowaliśmy o szeregu postępowań arbitrażowych wszczętych przeciwko Federacji Rosyjskiej przez ukraińskich przedsiębiorców z Krymu, którzy mimo nie prowadzenia działalności na terytorium Rosji w momencie utraty inwestycji, wystąpili z roszczeniami odszkodowawczymi na podstawie BITu Ukraińsko-Rosyjskiego.

Jak poinformował Stały Trybunał Arbitrażowy, zakończyło się pierwsze z tych postępowań w sprawie Everest Estate LLC et al. v. The Russian Federation (Case No. 2015-36). Arbitrzy jednomyślnie orzekli, że Rosja ponosi odpowiedzialność prawną za wywłaszczenie ukraińskich inwestycji na Krymie (PCA Press Release). Rosja, która od początku kontestowała jurysdykcję trybunału, nie uczestniczyła w rozprawie ani nie skorzystała z prawa do złożenia pisemnych wyjaśnień (PCA Press Relase).

Słowenia pozwie Chorwację przed TS UE za ignorowanie arbitrażu delimitacyjnego

W czerwcu 2017 r. Stały Trybunał Arbitrażowy, orzekający w sporze delimitacyjnym Chorwacji p. Słowenii, przyznał tej ostatniej prawo dostępu do Morza Adriatyckiego za pośrednictwem korytarza morskiego o szerokości 2.5 MM (przecinającego chorwackie morze terytorialne) a także uznał jej prawo kontroli nad znaczną częścią Zatoki Pirańskiej (PCA 2012-04). W ten sposób Słowenia uzyskała dostęp do wód międzynarodowych. O sporze wspominaliśmy na łamach PPM w związku z wyciekiem podsłuchów rozmów między jednym z arbitrów a pełnomocnikiem Słowenii naradzających się w sprawie postępowania.

The Slovenia Times

W rezultacie, dość szybko po opublikowaniu przez trybunał wyroku rząd Chorwacji podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko, zgodnie z którym pogwałcenie fundamentalnych zasad proceduralnych stanowi przeszkodę w wykonaniu wyroku arbitrażowego; jednocześnie zaprosił Słowenię do do poszukiwania kompromisowego rozwiązania problemu w drodze negocjacji (SeeNews, Croatia stands by decision to ignore PCA ruling on border dispute with Slovenia), co było w tym sensie zastanawiającej, że arbitraż miał umożliwić zakończenie wieloletnich, bezskutecznych rozmów.

Stały Trybunał Arbitrażowy walczy o udział w rynku arbitrażowym

W związku z narastającą światową konkurencją między kolejnymi forami dla postępowań arbitrażowych sama reputacja ośrodka rozstrzygania sporów może być już niewystarczająca dla pozyskania klientów, nawet w przypadku tak szacownej instytucji jaką jest Stały Trybunał Arbitrażowy. Wychodząc zatem naprzeciw oczekiwaniom stron sporów jeszcze w latach 90. STA rozpoczęło zawieranie Porozumień z państwami goszczącymi (Host Country Agreement), dzięki którym usługi w zakresie arbitrażu, mediacji, koncyliacji, czy tworzenia komisji dochodzeniowych mogą być świadczone poza haską siedzibą Trybunału. 

W ostatnich latach powyższa forma rozszerzania dostępności STA uległa intensyfikacji, a z końcem sierpnia lista państw-stron takich porozumień wzbogaciła się o Brazylię (PCA, PERMANENT COURT OF ARBITRATION ENTERS INTO HOST COUNTRY AGREEMENT WITH BRAZIL).

SG Stałego Trybunału Arbitrażowego reaktywuje BIT Organizacji Współpracy Islamskiej

Na początku miesiąca, w arbitrażu DS Construction FZCO v. Libya doszło do nieoczekiwanego przywrócenia (czy wręcz nadania) funkcjonalności Porozumienia ws. popierania, ochrony i gwarancji inwestycyjnych zawartego w ramach Organizacji Współpracy Islamskiej (dalej: BIT OWI). 

Sekretarz-Generalny Stałego Trybunału Arbitrażowego Hugo Hans Siblesz wyznaczył, w zastępstwie za państwo pozwane, arbitra w postępowaniu, tym samym umożliwiając ukonstytuowanie trybunału drugi raz w 26. letniej historii obowiązywania traktatu.

Polska przegrywa spór arbitrażowy w sprawie Baltony

Według informacji GW, Polska została zobowiązana przez Stały Trybunał Arbitrażowy do zapłaty 20 mln euro odszkodowania na rzecz Flemingo Dutyfree, właściciela sklepów Baltona, w związku z pogwałceniem umowy najmu powierzchni komercyjnych w starym gmachu warszawskiego lotniska Okęcie (Wyrok Trybunału Arbitrażowego w Hadze: Polska zapłaci 20 mln euro właścicielowi sklepów Baltona).

Z informacji medialnych wiadomo jedynie, że podstawą wszczętego w 2014 r. postępowania arbitrażowego Flemingo Duty Free Pvt Ltd v. Poland  był BIT między Polską a Indiami. 

W miarę możliwości do sprawy postaramy się jeszcze wrócić.

Wyrok Stałego Trybunału Arbitrażowego w sprawie chińskich roszczeń do Morza Południowochińskiego

12 lipca 2016 roku Stały Trybunał Arbitrażowy w Hadze wydał wyrok w sporze terytorialnym wytoczonym przez Filipiny przeciwko Chinom w 2013 r. O sprawie pisaliśmy wcześniej tutaj. Spór był rozstrzygany na podstawie Konwencji ONZ o prawie morza (tzw. UNCLOS).

Trybunał orzekł, że Chinom nie przysługują wyłączne historyczne prawa do bogactw naturalnych na Morzu Południowochińskim. W związu z tym Chiny muszą respektować wyłączne strefy ekonomiczne (WSE) innych państw istniejące na tym obszarze na podstawie Konwencji. O szczegółach wyroku i jego znaczeniu piszemy poniżej.

Stosowanie środków tymczasowych na podstawie UNCLOS (sprawa Enrica Lexie)

Ziściły się nadzieje Włoch z opisywanego przez nas pierwszego posiedzenia trybunału arbitrażowego w sprawie Enrica Lexie. Uznawszy prima facie własną jurysdykcję w sprawie (par. 52-55), 29 kwietnia arbitrzy wydali korzystne dla mar. Girrone zarządzenie ws. zawieszenia środka tymczasowego w postaci zakazu opuszczania terytorium Indii, tak aby "nadać rzeczywiste znaczenie względom humanitarnym".

Krymski inwestor wszczyna spór inwestycyjny z Rosją

Stały Trybunał Arbitrażowy uznał dopuszczalność wniosku arbitrażowego Igora Kołomojskiego, i lotniska Belbek, przeciwko Federacji Rosyjskiej. Ukraiński przedsiębiorca zarzucił rosyjskim siłom okupacyjnym na Krymie, że uniemożliwiły mu zarządzanie terminalem pasażerskim w Sewastopolu, zgodnie z umową którą miał zawartą do 2020 roku (VOA, Ukrainian Businessman Sues Russia Over Annexed Crimea Airport). W rezultacie doszło do wywłaszczenia inwestycji chronionej, zdaniem inwestora, na podstawie BITu rosyjsko-ukraińskiego. Przedsiębiorca oszacował wartość strat z tego tytułu na 15 mln USD.

Rosyjska agencja informacyjna TASS, przedstawiając opinię jako cytat a nie własny komentarz, stwierdziła, że "Kołomojski skromnie nie wspomniał, że uciekając z Krymu, jako kierownik sieci Privatbanku, zabrał ze sobą środki z rachunków przeszło miliona osób, które obecnie Rosja zwraca mieszkańcom półwyspu. W średniowieczu obcięto by mu za to ręce, a w dzisiejszych humanitarnych czasach ten próbuje pozywać Rosję" (TASS, Ukrainian tycoon who sued Russia embezzled accounts of 1 mln Crimea residents). Rosja wszczęła przeciwko Kołomojskiemu postępowania karne. 

Sprawa z pewnością zasługuje na uwagę, szczególnie w części dotyczącej kompensowania przez Rosję strat poniesionych przez mieszkańców Krymu.

Kolejny upadły magnat walczy z Moskwą o odszkodowanie

Zanosi się na kolejną odsłonę arbitrażowych batalii między Rosją a magnatami, którzy wypadli z łask Kremla. W czerwcu pisaliśmy o inwestorach Jukosu podejmujących działania celem wykonania wyroku arbitrażowego przeciwko Rosji w państwach trzecich, odpowiedzią na co są trwające prace legislacyjne nad inicjatywą wywłaszczania mienia państw trzecich, które ograniczyły immunitet egzekucyjny Rosji bez pytania jej o zgodę (nasz post tutaj). Teraz postępowanie arbitrażowe przeciwko Rosji wszczął "bankier Putina" Siergiej Pugaczew.

Środki tymczasowe w sporze Enrica Lexie

Rozpatrujący wniosek o zastosowanie środków tymczasowych w sporze między Włochami a Indiami ws. Enrica Lexie (zob. nasze posty) trybunał ITLOS zobowiązał strony do zawieszenia wszelkich postępowań sądowych i powstrzymania się od wszczynania kolejnych, które mogłyby doprowadzić do zaognienia lub rozszerzenia przedmiotowego sporu przedłożonego trybunału arbitrażowemu do rozstrzygnięcia lub które mogłyby mieć negatywny wpływ na wykonanie jakichkolwiek decyzji podjętych przez trybunał (Order of 24 August 2015). 

Ku rozczarowaniu Włoch trybunał nie uwzględnił natomiast wniosku o odesłanie Salvatore Girone do domu, ani o zezwolenie - aktualnie leczone w ojczyźnie - Massimiliano Lattore na pozostanie w kraju podczas całego postępowania (Il Sole 24 Ore, Marò: Tribunale del mare chiede a India di sospendere «altre procedure in corso». Ma Girone per ora non torna). Zdaniem sędziów z Hamburga, sytuacja obu marynarzy dotyczy meritum sprawy, a zatem ewentualne rozstrzygnięcie nie należy do nich, ale do trybunału arbitrażowego z Załącznika VII (par. 132). Zastosowane środki tymczasowe pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie sporu oraz na prawa Włoch i Indii (par. 137). W Indiach już zawieszono postępowanie sądowe (CdS, Marò, l’India sospende tutti i procedimenti giudiziari).

Nt. trybunału z Załącznika VII zob. poniżej.

Orzeczenie w sprawie Arctic Sunrise

Trybunał Arbitrażowy wydał orzeczenie w sprawie Arctic Sunrise (datowane na 14 sierpnia, chociaż informacja pojawiła się dopiero dziś), statku Greenpeace pod banderą holenderską przetrzymywanego przez Rosję w 2013 r. (o całej historii Arctic Sunrise, jak również o tym arbitrażu pisaliśmy wielokrotnie). 

Arbitrzy (wśród nich prof. Symonides) jednogłośnie orzekli, że Rosja złamała prawo międzynarodowe przetrzymując statek Arctic Sunrise oraz 30 osób z jego załogi (zwanych Arctic 30) bez zgody państwa bandery (Artykuły 56 ust. 2, 58 ust. 1 i 2, 87 ust. 1 lit. a oraz 92 ust. 1 Konwencji NZ o prawie morza), jak również naruszyła tę Konwencję poprzez niewykonanie orzeczenia Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza (ITLOS) w sprawie środków tymczasowych (pisaliśmy o nim tu). Zgodnie z orzeczeniem, Holandia jest uprawniona do odszkodowania wraz z odsetkami za szkody materialne wynikające z przetrzymywania statku i jego załogi, jak również do zwrotu kosztów poniesionych w związku z postępowaniem przez ITLOS. Jest także zobowiązana zwrócić wszystkie skonfiskowane rzeczy załogi.

Na razie Trybunał nie wskazał konkretnej sumy do zapłaty. Zasadne jest też pytanie, czy Rosja uzna orzeczenie. Przypomnijmy, że Rosja już w 2014 r. odmówiła udziału w postępowaniu, nie wyznaczyła swoich pełnomocników, ani nie przedstawiła stanowiska w sprawie.

Skandal w Stałym Trybunale Arbitrażowym

W sporze dotyczącym delimitacji terytorialnej (wliczając w to obszary morskie) pomiędzy Słowenią i Chorwacją nastąpił zaskakujący zwrot. Chorwacja wycofała się z arbitrażu po tym jak 22 lipca 2015 ujawniono zapisy rozmów telefonicznych prowadzonych pomiędzy jednym z arbitrów Dr Jernejem Sekolecem, a przedstawicielką władz Słowenii w sporze, panią Simoną Drenik. Rozmowa dotyczyła opracowania strategii udziału Słowenii w postępowaniu, a nawet lobbowania przez dr Jerneja Sekoleca u innych arbitrów na rzecz rozwiązań sprzyjających stanowisku Słowenii.

Postępowanie takie narusza nie tylko normy etyki w postępowaniach tego typu, ale wprost jest sprzeczne z postanowieniami PCA Optional Rules for Arbitrating Disputes between Two States (np. art. 6, 9 i 10). W konsekwencji skandalu dr Jernej Sokolec ustąpił z funkcji a Słowenia na jego miejsce nominowała Ronnego Abrahama, przewodniczącego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Więcej informacji tutaj i tu.

Sprawa włoskich marynarzy przed STA

We wrześniu ubiegłego roku ostatni raz pisaliśmy o sprawie dwóch włoskich marynarzy przetrzymywanych w areszcie (obecnie domowym) w Indiach od lutego 2012 roku, zauważając wówczas, że nie sposób co kilka tygodni donosić o kolejnych odroczeniach w postępowaniu. Aż do teraz - pomijając fakt że konsekwencją udaru, który mar. Massimiliano Latorre przeszedł na początku ubiegłego roku, była konieczność przeprowadzenia operacji kardiologicznej, a w rezultacie hinduski sąd kolejne razy przedłuża zgodę na jego pobyt we Włoszech - media nadal cyklicznie informują o kolejnych zastojach.

Wygląda jednak na to, że na wyjście z impasu pozwoli skierowanie sporu, na podstawie Konwencji o prawie morza, do rozstrzygnięcia przez Stały Trybunał Arbitrażowy. Jak poinformował włoski MSZ, wniosek z którym wystąpił do STA wystosowano po wielotygodniowych negocjacjach z Indiami celem "przezwyciężenia niemożności rozstrzygnięcia sporu" (Corriere della Sera, Marò, l’Italia prova il braccio di ferro:avviato arbitrato internazionale). 

Inwestorzy poszukują możliwości wykonania wyroku arbitrażowego ws. Jukosu

Od wczoraj pojawiają się kolejne niespójne informacje nt. komorniczego zajęcia w Belgii i we Francji pewnych aktywów rosyjskich na poczet wykonania ubiegłorocznego wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego (o rozstrzygnięciu 3 sporów w sprawach o wywłaszczenie inwestorów Jukosu pisaliśmy tutaj).