Pokłosie Achmea: opinia Rzecznika Generalnego Szpunara ws. wewnątrz-unijnego arbitrażu TKE

3 marca b.r. Rzecznik Generalny TS UE Maciej Szpunar wydał opinię w sprawie Energoalians (Komstroy) p. Mołdawii. Zdaniem Rzecznika prowadzenie wewnątrz-unijnych sporów arbitrażowych na podstawie Traktatu Karty Energetycznej (TKE) jest sprzeczne z prawem unijnym. Jest to kolejny przyczynek do dyskusji na temat skutków wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 2018 r. w sprawie Achmea.

Immunitet egzekucyjny: szwedzki sąd rozszerza zakres immunitetu egzekucyjnego. Sąd USA wymusza ujawnienie aktywów

W czerwcu b.r. szwedzki sąd apelacyjny (Svea hovrätt) uchylił decyzję Kronofogden, tj. Urzędu Komornika tym samy kolejny raz uniemożliwiając wykonanie wyroku z arbitrażu SCC z 2013 r. Sąd dokonał rozszerzającej wykładni immunitetu egzekucyjnego obejmując zakresem ochrony środki Narodowego Banku Kazachstanu (NBK). Z kolei sąd w USA zobowiązał Kazachstan do ujawnienia aktywów podlegających zajęciu pod groźbą stwierdzenia obrazy sądu.

Przedmiotem sporu arbitrażowego było wywłaszczenie w 2010 r. inwestycji naftowej o wartości przeszło 1 mld USD. Inwestycja została wywłaszczone tuż po osiągnięciu rentowności dzięki dekadzie prowadzenia działań restrukturyzacyjnych. Trybunał arbitrażowy uznał Kazachstan winnym naruszenia standardu uczciwego i sprawiedliwego traktowania na podstawie Traktatu Karty Energetycznej i zasądził na rzecz inwestora odszkodowanie w wysokości 500 mld USD (Anatolie Stati, Gabriel Stati, Ascom Group SA and Terra Raf Trans Traiding Ltd v. Kazakhstan, SCC Case No. V 116/2010). 

Prairie Mining Limited wszczyna arbitraż inwestycyjny przeciwko Polsce

Prairie Mining Limited poinformowało o notyfikowaniu polskiemu rządowi sporu inwestycyjnego na podstawie Traktatu Karty Energetycznej (TKE) oraz BITu Australia-Polska. Inwestor zarzuca Polsce podejmowanie działań, które uniemożliwiły rozwój kopalni Jan Karski oraz Dębieńsko. W połowie lipca ukazała się zaś informacja, że inwestor zawarł porozumienie z angielski funduszem LCM na finansowanie sporu w wysokości 12.3 mln USD.

Inwestora reprezentuje w sporze kancelaria Lalive.

Rozpoczęły się prace nad modernizacją Traktatu Karty Energetycznej

W dniach 6-9 czerwca b.r. odbyła się pierwsza runda merytorycznych negocjacji w przedmiocie rewizji Traktatu Karty Energetycznej (TKE). Opublikowany komunikat ze spotkania zawiera jedynie  zdawkowką informację nt. zakresu tematycznego rozmów. To skłoniło część obserwatorów do wniosku, że rozmowy zakończyły się niepowodzeniem (Euractiv, Energy Charter Treaty reform: Failure in the first round).

Warto w kontekście odnotować dwie okoliczności:

• niedawno wspominaliśmy o traktacie multilateralnym zawartym przez państwa członkowskie UE w przedmiocie zniesienia wewnątrzunijnych arbitaży inwestycyjnych. Warto przypomnieć że z zakresu traktatu wyłączono wówczas właśnie arbitraż inwestycyjny TKE,
• w związku z rozpoczęciem modernizacji TKE grupa ok. 270 organizacji pozarządowych ponowiła apel do UE i jej państw członkowskich o wycofanie się z traktatu w związku z "niemożnością jego pogodzenia z założeniami unijnej strategii 2019-2024 Zielonego Ładu.

Zob. także stanowisko Komisji Europejskiej ws. modernizacji TKE.

Pokłosie Achmea: szwedzki sąd apelacyjny odmawia skierowania pytania prejudycjalnego ws. arbitrażu na podstawie TKE

Jednym z wątków naszego cyklu postów Pokłosia Achmea jest powracające pytanie, czy niezgodność wewnątrz-unijnych traktatów inwestycyjnych (BITów) z prawem UE obejmuje także arbitraż na podstawie Traktatu Karty Energetycznej (TKE). Stanowiska w tej kwestii pozostają spolaryzowane, czego najlepszym odzwierciedleniem jest fakt, że TKE został wyłączony z zakresu niedawnego plurilateralnego traktatu o wypowiedzeniu wewnątrz-unijnych BITów (nasz post).

Kolejnym argumentem przemawiającym na rzecz dalszego obowiązywania klauzuli arbitrażowej z TKE może się okazać zakończenie postępowania przed szwedzkimi sądami ws. wykonania wyroku arbitrażowego Novenergia II v. Spain. 

Pokłosie Achmea: 23 państwa UE wypowiadają wewnątrz-unijne BITy

Pod koniec stycznia b.r. donosiliśmy o wycieku nieoficjalnej wersji traktatu ws. wypowiedzenia wewnątrz-unijnych traktatów o popieraniu i ochronie inwestycji zagranicznych (BITów). Ostatecznie 5 maja 23 państwa członkowskie, w tym Polska, ów Traktat podpisały (Agreement for the Termination of Bilateral Investment Treaties Between the Member States of the EU, AoT) realizując od dawna zapowiadany plan (nasz posty tu i tu).

Kolejne zwycięstwo Jukosu w 15 letniej batalii sądowej przeciwko Rosji

Holenderski sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, który w 2016 r. orzekł o nieważności wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2014 r. ze względu na brak jurysdykcji w sprawie (WSJ, Dutch Court ReinstatesOrder for Russia to Pay $50 Billion to Yukos Shareholders, CNBC, Update 2 Dutch appeals court reinstates $50 billion award for Yukos shareholders). W 2016 r. sędziowie uznali, że brak ratyfikacji przez Rosję Traktatu Karty Energetycznej – na podstawie którego wszczęto postępowanie arbitrażowe – uniemożliwia uznanie wyroku. Skutkiem wyroku apelacyjnego jest przywrócenie mocy prawnej wyroku trybunału arbitrażowego. Praktyczną konsekwencją może być egzekucja przeciwko Rosji 50 mld USD tj. najwyższego odszkodowania zasądzonego kiedykolwiek w arbitrażu międzynarodowym.

Państwa UE równocześnie wypowiedzą wewnątrzunijne traktaty inwestycyjne

W styczniu 2019 pisaliśmy o oświadczeniu rządów 22 państw UE dotyczącym konsekwencji prawnych wyroku Achmea dla dalszego obowiązywania wewnątrzunijnych traktatów o ochronie inwestycyji (BITów) i postępowań arbitrażowych na ich podstawie (post tutaj). Państwa zapowiedziały wówczas m.in. wypowiedzenie takich traktatów.

Realizując styczniową deklarację, 24 października b.r. grupa państw ogłosiła osiągnięcie porozumienia ws. zawarcia plurilateralnego traktatu o wypowiedzeniu takich BITów.

Kolejnym krokiem mają być intensyfikacja negocjacji postanowień traktatu, jak również podjęcie rozmów ws. wewnątrzunijnego stosowania Traktatu Karty Energetycznej (znowu w świetle wyroku Achmea).

Jednocześnie Komisja, koordynująca negocjacje porozumienia, z ubolewaniem odnotowała, że nieznaczna grupa państw porozumienia nie poparła.

Oświadczenie państw członkowskich dotyczących wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych na podstawie BITów i TKE

Rządy 22 państw członkowskich UE, w tym Polski, we wspólnym oświadczeniu dot. konsekwencji prawnych wyroku Achmea (nasz post tutaj) dla wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych państwo-inwestor uznały pierwszeństwo prawa unijnego nad bilateralnymi traktatami inwestycyjnymi zawartymi między członkami Unii (DECLARATION OF THE REPRESENTATIVES OF THE GOVERNMENTS OF THE MEMBER STATES). 

Odpowiednio, po pierwsze, klauzule arbitrażowe inwestor-państwo zawarte w takich BITach określono mianem sprzecznych z prawem UE. To zaś ma uzasadniać "natychmiastową utratę mocy prawnej postanowień o rozszerzeniu ochrony inwestycyjnej aż do czasu nabrania mocy prawnej przez oświadczenia o wypowiedzeniu" BITów (tj. w okresie obowiązywania tzw. sunset clauses). Brak wiążącej zgody na udział w postępowaniu arbitrażowym powinien zaś skutkować brakiem jurysdykcji trybunałów powołanych na podstawie takich traktatów.

Pokłosie Achmea: Hiszpania oczekuje interwencji TS UE w arbitrażu energetycznym

W lutym b.r. informowaliśmy o, interesującym w świetle wygaszania przez rząd Polski systemu zachęt inwestycyjnych w sektorze energetyki wiatrowej, niekorzystnym dla Hiszpanii wyroku arbitrażowym w sprawie Novenergia (tutaj, zob. także tu). To że rząd hiszpański będzie zabiegać o uchylenie wyroku SCC, nakazującego zapłatę 53 mln euro odszkodowania, nikogo nie dziwi. Ciekawe jest natomiast, że będzie to kolejne po Niemczech (nasz post nt. Vattenfall) państwo, który postanowiło skorzystać z rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Achmea. TS UE uznał wówczas, że obowiązywanie wewntątrz-unijnych bilateralnych traktatów inwestycyjnych godzi w autonomię unijnego porządku prawnego (zob. nasze posty tu, tu i tu). 

Odpowiednio, Hiszpania zwróciła się do sądu apelacyjnego w Sztokholmie o uchylenie wyroku arbitrażowego. Na razie sąd zadecydował o zawieszeniu wykonania wyroku do czasu rozpatrzenia wniosku o jego uchylenie (Aquiescencia, Spain challenges Novenergia arbitral award in Swedish court, relying on the Achmea judgment). 

Pokłosie Achmea: Rząd RFN wnosi o oddalenie skargi arbitrażowej Vattenfall

Od wydania w marcu b.r. przez Trybunał Sprawiedliwości UE wyroku ws. Achmea (zob. nasze posty tu, tu i tu) przyszłość arbitrażu inwestycyjnego w UE nie przestaje budzić zainteresowania zarówno praktyków jak i społeczności akademickiej. Na razie przesądzony wydaje się los wewnątrz-unijnych traktatów o ochronie i popieraniu inwestycji. Z takiego założenia zdaje się wychodzić choćby rząd Holandii, który jak pisaliśmy postanowił wypowiedzieć unijne BITy. Nie oznacza to jeszcze, że arbitraż między państwem a inwestorem z innego państwa UE w ogóle stanie się niemożliwy (czy raczej niepraktyczny ze względu na brak możliwości wykonania wyroku). 

Wśród możliwych dalszych zastosowań arbitrażu inwestycyjnego w relacjach wewnątrz-unijnych wskazuje się choćby postępowania na podstawie Traktatu Karty Energetycznej (której UE jest stroną), czy arbitraż na podstawie Konwencji waszyngtońskiej - ICSID określany mianem "zdelokalizowanego", "zdenacjonalizowanego" czy self-contained regime (przede wszystkim w świetle dyspozycji art. 53(1) i 54)). 

Komisja Europejska zakazuje Hiszpanii wykonania wyroku wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego

Niedawno na łamach PPM wspominaliśmy o wzbierającej fali postępowań arbitrażowych przeciwko Polsce w związku z wygaszeniem przez rząd systemu zachęt inwestycyjnych i niekorzystnymi dla inwestorów zmianami regulacyjnymi. W tym kontekście warto zatem zwrócić uwagę na rezultat postępowania Komisji Europejskiej ws. pomocy publicznej dla inwestorów w sektorze energetyki wiatrowej w Hiszpanii. 

Mimo że w trzecim jak dotąd rozstrzygniętym sporze arbitrażowych inwestor zdołał przekonać trybunał, że wycofanie zachęt naruszyło jego prawa na podstawie BITu i uzyskać korzystny wyrok arbitrażowy, Komisja uznała, że wykonanie wyroku naruszy unijne prawo konkurencji. Jesteśmy zatem świadkami swoistej powtórki schematu wydarzeń znanego ze sprawy braci Micula (zob. posty tu i tu).

Kilkanaście postępowań arbitrażowych p. Polsce w związku z odejściem od energetyki wiatrowej

Wedle informacji Prokuratorii Generalnej ok. 13 inwestorów już notyfikowało wszczęcie postępowania arbitrażowego celem uzyskania odszkodowania za straty poniesione w wyniku wejścia w życie Ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych z 2016 r. Według DGP w najbliższym czasie należy oczekiwać rozpoczęcia procedury spornej przez kolejnych inwestorów (GP, Branża wiatrakowa pozywa Polskę. Przedsiębiorcy będą walczyć o odszkodowania). Dochodzenie ochrony swoich praw zapowiedzieli inwestorzy amerykańscy, izraelscy, cypryjscy, niemieccy i duńscy m.in. firmy Windflower, Sunflower, Vortex i Wind Space. Tylko jedna spóła Invenergy zapowiada dochodzenie ok. 700 mln USD odszkodowania, co daje wyobrażenie o skali potencjalnej odpowiedzialności Skarbu Państwa.

Wyroki w sprawie Jukosu nieważne – Rosja nie musi płacić 50 miliardów dolarów?

We wtorek, 19 kwietnia 2016 r., Sąd Okręgowy w Hadze uchylił orzeczenia trybunałów arbitrażowych w sprawie Jukosu, na podstawie których Federacja Rosyjska miała wypłacić akcjonariuszom Jukosu 50 miliardów dolarów odszkodowania za naruszenie przepisów Traktatu Karty Energetycznej. Postępowania arbitrażowe były częścią głośnego konfliktu między Michaiłem Chodorkowskim a władzami Rosji, który m.in. doprowadził do przejęcia Jukosu przez kontrolowany przez państwo Rosnieft.

Wet za wet w sprawie Jukosu

Po tym jak w czerwcu m.in. w Belgii i we Francji zajęto mienie rosyjskie na poczet wykonania wyroku arbitrażowego ws. Jukosu (zobacz nasz post tutaj), pisaliśmy o pracach legislacyjnych w rosyjskiej Dumie nad projektem legislacyjnym mającym umożliwić zajmowanie "na zasadzie wzajemności" mienia państw obcych. Mimo że w listopadzie Prezydent Putin podpisał stosowną ustawę o środkach odwetowych w postaci ograniczenia immunitetu państw dokonujących "bezprawnego zajęcia mienia rosyjskiego" (Russia Today, Putin signs law allowing retaliatory sequestration of foreign property in Russia; publikator urzędowy dostępny jest tutaj), oczekiwany skutek prewencyjny w sporze wokół Jukosu, przynajmniej we Francji, nie został osiągnięty.

Zwycięstwo inwestorów Jukosu w 3 sporach arbitrażowych z Rosją

18 lipca zakończyły się trzy postępowania arbitrażowe przeciwko Rosji wszczęte w 2005 roku przez zarejestrowane na Wyspie Man i na Cyprze: Hulley Enterprises Limited (wyrok), Yukos Universal Limited (wyrok) oraz Veteran Petroleum Limited (wyrok). Mocą porozumienia między powodami w trzech połączonych sprawach orzekał równocześnie ten sam skład arbitrażowy, tj. L. Yves Fortier (Przewodniczący składu), Charles Poncet oraz Stephen M. Schwebel. 

Wsparcie w postępowaniu zapewnił Stały Trybunał Arbitrażowy zgodnie z Regulaminem arbitrażowym UNCITRAL z 1976 r. i Traktatem Karty Energetycznej (TKE).

Mocą jednomyślnej decyzji arbitrów uznano, że kroki podjęte przez Federację Rosyjską od roku 2003 - m.in. groźby sankcji karnych wobec pracowników Jukosu i ich rodzin, nękanie współpracowników Jukosu (m.in. audytorów z PwC i prawników), oskarżenia o przestępstwa podatkowe i reewaluacja wysokości wymierzonych podatków,  a przede wszystkim przymusowy wykup najważniejszych aktywów Jukosu, co w rezultacie doprowadziło do upadłości spółki w 2006 roku - miały skutek równoważny z wywłaszczeniem inwestycji.