Kolejne zwycięstwo Jukosu w 15 letniej batalii sądowej przeciwko Rosji

Holenderski sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, który w 2016 r. orzekł o nieważności wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2014 r. ze względu na brak jurysdykcji w sprawie (WSJ, Dutch Court ReinstatesOrder for Russia to Pay $50 Billion to Yukos Shareholders, CNBC, Update 2 Dutch appeals court reinstates $50 billion award for Yukos shareholders). W 2016 r. sędziowie uznali, że brak ratyfikacji przez Rosję Traktatu Karty Energetycznej – na podstawie którego wszczęto postępowanie arbitrażowe – uniemożliwia uznanie wyroku. Skutkiem wyroku apelacyjnego jest przywrócenie mocy prawnej wyroku trybunału arbitrażowego. Praktyczną konsekwencją może być egzekucja przeciwko Rosji 50 mld USD tj. najwyższego odszkodowania zasądzonego kiedykolwiek w arbitrażu międzynarodowym.

Oświadczenie państw członkowskich dotyczących wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych na podstawie BITów i TKE

Rządy 22 państw członkowskich UE, w tym Polski, we wspólnym oświadczeniu dot. konsekwencji prawnych wyroku Achmea (nasz post tutaj) dla wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych państwo-inwestor uznały pierwszeństwo prawa unijnego nad bilateralnymi traktatami inwestycyjnymi zawartymi między członkami Unii (DECLARATION OF THE REPRESENTATIVES OF THE GOVERNMENTS OF THE MEMBER STATES). 

Odpowiednio, po pierwsze, klauzule arbitrażowe inwestor-państwo zawarte w takich BITach określono mianem sprzecznych z prawem UE. To zaś ma uzasadniać "natychmiastową utratę mocy prawnej postanowień o rozszerzeniu ochrony inwestycyjnej aż do czasu nabrania mocy prawnej przez oświadczenia o wypowiedzeniu" BITów (tj. w okresie obowiązywania tzw. sunset clauses). Brak wiążącej zgody na udział w postępowaniu arbitrażowym powinien zaś skutkować brakiem jurysdykcji trybunałów powołanych na podstawie takich traktatów.

Wyrok Sądu Konstytucyjnego Rosji w sprawie Jukos cd

W uzupełnieniu naszego ostatniego posta o wyroku Sądu Konstytucyjnego Federacji Rosyjskiej dotyczącego wykonania przez władze rosyjskie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Jukosu (patrz tu) informujemy, że na stronie Trybunału Konstytucyjnego dostępne jest już nieoficjalne tłumaczenie wyroku na język angielski (tu).

Wyrok opiera się na dwóch podstawowych przesłankach. Po pierwsze, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że Konstytucja FR ma nadrzędną moc prawną w systemie prawa rosyjskiego, a wyrok ETPCz nie podważa tego pierwszeństwa. Po drugie, Konstytucja ustanawia obowiązek płacenie podatków przez każdego obywatela. 

Guest post: Wyrok Sądu Konstytucyjnego Rosji – nadrzędność rosyjskiego prawa nad Europejską Konwencją Praw Człowieka

Wydany 19 stycznia 2017 r. wyrok Sądu Konstytucyjnego Federacji Rosyjskiej stwierdza, że Rosja nie musi (nie może) wykonywać wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 31 lipca 2014 r. w sprawie Jukosu (OAO Neftyanaya Kompaniya Yukos przeciwko Rosji, skarga nr 14902/04). Strasburski wyrok zasądzał na rzecz udziałowców spółki Jukos, przejętej w następstwie rzekomych zaległości podatkowych, najwyższą w historii ETPCz sumę „słusznego zadośćuczynienia” – 1.866.104.634 euro tytułem odszkodowania za szkodę materialną plus 300.000 euro jako zwrot kosztów i wydatków sądowych. 

Wyroki w sprawie Jukosu nieważne – Rosja nie musi płacić 50 miliardów dolarów?

We wtorek, 19 kwietnia 2016 r., Sąd Okręgowy w Hadze uchylił orzeczenia trybunałów arbitrażowych w sprawie Jukosu, na podstawie których Federacja Rosyjska miała wypłacić akcjonariuszom Jukosu 50 miliardów dolarów odszkodowania za naruszenie przepisów Traktatu Karty Energetycznej. Postępowania arbitrażowe były częścią głośnego konfliktu między Michaiłem Chodorkowskim a władzami Rosji, który m.in. doprowadził do przejęcia Jukosu przez kontrolowany przez państwo Rosnieft.

TK Federacji Rosyjskiej orzeka o nadrzędności Konstytucji FR nad Europejską Konwencją Praw Człowieka

Trybunał Konstytucyjny Federacji Rosyjskiej wydał ostatnio niezwykle ważne orzeczenie, które jak powszechnie przewidują komentatorzy pozwoli władzom rosyjskim na wybiórcze wykonywanie orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a także innych sądów międzynarodowych. 

Do TK zwróciła się grupa deputowanych do Dumy Państwowej o ocenę zgodności z Konstytucją ustawy o ratyfikacji EKPCz, o umowach międzynarodowych oraz szeregu innych aktów prawnych. Twierdzili oni, że uczestnictwo we współpracy międzynarodowej nie powinno prowadzić do naruszania praw człowieka bądź pozostawać w sprzeczności z podstawowymi zasadami porządku konstytucyjnego. Ich zdaniem zakwestionowane przepisy prowadzą do konieczności bezwarunkowej implementacji wyroków ETPCz, nawet gdy stoją one w sprzeczności z rosyjską konstytucją. 

Czy Rosja zapłaci akcjonariuszom Jukosu?

17 grudnia  wraz z nieprzyjęciem wniosku rządu rosyjskiego o rozpatrzenie sprawy Jukos p. Rosji (o wyroku Izby pisaliśmy na blogu tutaj) przez Wielką Izbę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, wyrok w tejże sprawie uprawomocnił się. Przypomnijmy, że zgodnie z sentencją wyroku władze rosyjskie zobowiązane są do wypłacenia akcjonariuszom Jukosu  lub ich spadkobiercom prawie 1,9 mld euro odszkodowania. Uprawomocnienie się wyroku od razu wywołało falę komentarzy ze strony przedstawicieli FR. Równocześnie ze stwierdzeniem, że Rosja musi akceptować wyrok Trybunału, rosyjski minister sprawiedliwości powiedział, że wyroki strasburskie nie mają charakteru wiążącego (sic!). Ich wykonanie, zdaniem ministra, zależy od dobrej woli państw członkowskich. Minister dodał też, że władze rosyjskie będą działać w tej sprawie uwzględniając „konieczność ochrony suwerennych interesów rosyjskich”. Tok rozumowania przedstawiciela rządu wsparł także przewodniczący rosyjskiego Trybunału Konstytucyjnego, który uznał, że Rosja nie jest zobowiązana do wykonania wyroków ETPCz, jeżeli są one sprzeczne z konstytucją rosyjską.  

Akcjonariuszy Jukosu czeka teraz długa batalia w Komitecie Ministrów RE, organie nadzorującym wykonywanie wyroków, o zapewnienie implementacji orzeczenia. Będzie to jeden z nielicznych przypadków w historii tego organu, gdy państwo członkowskie w tak wyraźny sposób daje do zrozumienia, że odszkodowania zasądzonego przez Trybunał nie zamierza zapłacić.

Kolejna wygrana udziałowców Jukosu z Rosją – tym razem przed ETPCz

Byli udziałowcy Jukosu po raz kolejny w ostatnim czasie mają powody do zadowolenia (o wcześniej rozstrzygniętych postępowaniach arbitrażowych pisaliśmy na blogu tu). W najnowszym wyroku ETPCz rozstrzygając o wysokości odszkodowania za straty poniesione przez nich na skutek działań władz rosyjskich sprzecznych z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji przyznał skarżącej spółce rekordowe - jak na standardy strasburskie odszkodowanie – prawie 2 mld euro (1.866. 104.635). Warto dodać, że jest to najwyższe odszkodowanie przyznane kiedykolwiek przez Trybunał w Strasburgu. Niejako antycypując kłopoty z wypłatą zasądzonej kwoty, Trybunał zawarł w sentencji wyroku zobowiązanie dla władz rosyjskich do przedstawienia w terminie 6 miesięcy we współpracy z Komitetem Ministrów planu wypłat. 

Chodorkovski i Lebedev przeciwko Rosji – oskarżenie zgodne z prawem, lecz postępowanie sądowe niewłaściwie prowadzone, a osadzenie w kolonii karnej nieuzasadnione

Wczoraj, 25 lipca Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał orzeczenie dotyczące skargi wniesionej przez władze Jukos – Michaiła Chodorkovskiego i Platona Lebedeva dotyczące tzw. Pierwszego procesu władz Jukos (zakończonego w 2005 roku). Jest to drugie orzeczenie wydane przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w tej sprawie. 

Trybunał w swoim orzeczeniu, po przeanalizowaniu wszelkich okoliczności związanych z przedmiotowym postępowaniem stwierdził:

1. Naruszenie przez Sąd Federacji Rosyjskiej art. 5 par 3 i 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka – przez zbyt długie stosowanie aresztu tymczasowego i zbyt opieszałą kontrolę zasadności aresztowania w grudniu 2004 r. 

2. Naruszenie art. 8 Konwencji przez umieszczenie Chodorkovskiego i Lebedeva w kolonii karnej usytuowanej na Syberii – tj. tysiące kilometrów od miejsca zamieszkania ich rodzin. 

3. Naruszenie art. 1 Protokołu 1 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez arbitralny sposób w jaki nakazano Chodorkovskiemu rekompensatę za zaległości podatkowe orzeczone przez Sąd Federacji Rosyjskiej. 

4. Naruszenie art. 3 Konwencji poprzez poniżające oskarżonego umieszczenie go w trakcie rozprawy w metalowej klatce. 

5. Naruszenie art. 6 par. 1 i 3 Konwencji przez naruszenie zasad poufności w kontaktach klient – adwokat, a także niewłaściwe przeprowadzanie postępowania dowodowego. 

Naruszenie art. 34 Konwencji przez utrudnianie adwokatom skazanych złożenia skargi do Trybunału. 

W pozostałym zakresie skarga została oddalona. Orzeczenie nie jest prawomocne. Więcej informacji tutaj.