Złoto Krymu dla Ukrainy? - ciąg dalszy wieloletniego sporu

 

Źródło: Peter Dejong / AP / TASS; https://www.rferl.org/a/ukraine-crimean-gold-returned-netherlands/31530121.html

W dniu 26 października, sąd apelacyjny w Amsterdamie zdecydował, iż kolekcja złotych skarbów scytyjskich, której zwrotu żąda zarówno Ukraina, jak i muzea na zaanektowanym przez Rosję Krymie, powinna zostać oddana państwu ukraińskiemu. Sporne zabytki zostały wypożyczone do amsterdamskiego Muzeum Allarda Piersona na wystawę pt. „Krym: Złoto i tajemnice Morza Czarnego”. Ekspozycja została otwarta w lutym 2014 r. na miesiąc przed aneksją półwyspu przez Rosję. Od siedmiu lat zabytki te, pozostające w depozycie Muzeum Piersona, były przedmiotem postępowania cywilnego. Sąd stwierdził, iż interesy kultury narodowej Ukrainy przeważają nad interesami muzeów na Krymie. Chociaż sporne przedmioty pochodzą z Krymu są one częścią dziedzictwa Ukrainy od uzyskania niepodległości w 1991 r. Zatem Muzeum Allarda Piersona nie jest zobowiązane do zwrotu tych zabytków krymskim instytucjom, a państwu ukraińskiemu. Wtorkowe orzeczenie nie kończy sprawy, która prawdopodobnie znajdzie swój finał przez holenderskim sądem najwyższym.

Restytucja skarbów Beninu z Niemiec

 

 

Źródło: https://www.dw.com/en/benin-bronzes-looted-art-nigeria/a-58217234

W zeszłym tygodniu nigeryjska delegacja złożyła wizytę w Berlinie. Głównym tematem rozmów był stopniowy zwrot zabytków należących do tzw. Brązów z Beninu, czyli grupy ok. trzech tysięcy metalowych tablic i rzeźb, które zdobiły pałac królów Beninu na terenie dzisiejszej Nigerii. Obiekty te, zaliczane do najwspanialszych osiągnięć sztuki afrykańskiej, zostały zagrabione przez brytyjską ekspedycję karną w 1897 r. i wywiezione wraz z innymi skarbami do Europy i Stanów Zjednoczonych. Większość Brązów znajduje się w Wielkiej Brytanii, przede wszystkim w kolekcji Muzeum Brytyjskiego w Londynie (700 obiektów). W zbiorach instytucji niemieckich znajduje się ponad 1200 obiektów, w tym w berlińskim Humboldt Forum (wcześniej w Muzeum Etnologicznym) - aż 580. Niemal do momentu odzyskania niepodległości Nigeria czyni starania o zwrot zagrabionych skarbów, stanowiących najcenniejszy zachowany element dziedzictwa materialnego tego kraju. Prowadzone w ostatnich latach oficjalne niemiecko-nigeryjskie negocjacje dotyczą pełnej restytucji Brązów do nowego Edo Museum of West African Art (EMOWAA) w Benin City, którego budowa powinna rozpocząć się wkrótce. Ze strony RFN za proces i strategię zwrotu odpowiedzialna będzie Pruska Fundacja Dziedzictwa Kulturowego. Należy wspomnieć, iż w starania o zwrot zabytków zaangażowany jest nie tylko rząd federalny Nigerii ale także rodzina królewska Beninu, organizacje pozarządowe oraz artyści. Podczas ostatniej wizyty w Berlinie, poza przedstawicielami władz federalnych, w skład delegacji nigeryjskiej weszli również reprezentanci władz lokalnych stanu Edo, następca tronu Królestwa Beninu, przedstawiciele władz muzealnych i konserwatorskich, trustów oraz architekt i projektant EMOWAA. Tak wyjątkowe, wielopoziomowe i partycypacyjne negocjacje międzypaństwowe dotyczące zwrotu zagrabionych dóbr kultury stanowią istotną zmianę w praktyce międzynarodowej. Do tej pory negocjacje tego typu obejmowały bowiem tylko przedstawicieli rządów i ich ekspertów.

Dekolonizacja muzeów: Belgia i Demokratyczna Republika Konga zacieśniają współpracę na rzecz zwrotu zagrabionych dóbr kultury

Rzeźby zagrabione przez generała Emila Stormsa podczas podboju terytorium Konga, © KMMA; źródło: https://www.brusselstimes.com/news/belgium-all-news/174486/africa-museum-will-return-stolen-artworks-to-congo 

W ubiegły piątek, 18 czerwca, ogłoszono, iż rząd belgijski zatwierdził plan restytucji dóbr kultury do Demokratycznej Republiki Konga (DRK). Decyzja ta dotyczy kolekcji przedmiotów przemieszczonych nielegalnie w epoce kolonialnej (w latach 1885-1960) z terytorium Konga i przechowywanych w belgijskich zbiorach publicznych (przede wszystkim w Królewskim Muzeum Afryki Środkowej w Tervuren). Program restytucji obejmuje wszystkie obiekty, które zostały skradzione, zdobyte siłą lub zagrabione jako łup wojenny. Zbiory te przejdą na własność DRK. Decyzja rządu belgijskiego wpisuje się w podobne inicjatywy podjęte ostatnio przez władze Francji, Holandii oraz Republiki Federalnej Niemiec. 

Zwycięstwo Maduro nad Guaidó przed trybunałem ICSID. Społeczność międzynarodowa podzielona ws. sankcji wobec Wenezueli

W styczniu 2019 r. pisaliśmy o prawnomiędzynarodowych aspektach rozruchów w Wenezueli. Jednym z zasygnalizowanych wówczas wątków była kwestia przedwczesnego uznania Juana Guaidó za szefa rządu. Sytuacja prawna Wenezueli  pozostaje skomplikowana, a społeczność międzynarodowa jest coraz bardziej podzielona co do strategii ochrony tamtejszej ludności. 

Źródło: Daily Mail

Doraźnie sytuację prawną usiłował uporządkować trybunał arbitrażowy ICSID orzekający w sporze Mobil Cerro Negro (ICSID Case No. ARB/07/27), co zapowiadaliśmy w grudniu 2019 r. 1 marca trybunał oddalił wnioski Enrique Sáncheza Falcóna, pełnomocnicka Juana Guaidó, o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w miejsce pełnomocnika prezydenta Nicolasa Maduro (Reinaldo Enrique Muñoz Pedroza) albo, alternatywnie, o zawieszenie postępowania.

Odszkodowania za zbrodnie wojsk holenderskich w kolonialnej Indonezji

Prezydent Indonezji Joko Widodo i król Holandii Willem Aleksander dokonują inspekcji straży honorowej w ogrodach Pałacu Bogor w pobliżu Dżakarty (Indonezja) 10 marca 2020 r. 

Źródło: Antara Foto/Sigid Kurniawan przez REUTERS

https://www.nst.com.my/world/world/2020/03/573445/dutch-king-apologises-violence-during-indonesian-independence-war

W dniu 25 marca 2020 r. Sąd Okręgowy w Hadze nakazał państwu holenderskiemu wypłatę odszkodowań rodzinom 11 mężczyzn, zastrzelonych przez holenderskich żołnierzy w Indonezji w latach 40. XX w. Mężczyźni, zabici na południu Sulawesi (dawniej Celebes, w tym czasie część holenderskich Indii Wschodnich), znajdują się wśród setek ofiar wojska holenderskiego, które starało się brutalnie przywrócić kolonialne rządy nad Indonezją po zakończeniu II wojny światowej.

Kolejne zwycięstwo Jukosu w 15 letniej batalii sądowej przeciwko Rosji

Holenderski sąd apelacyjny uchylił wyrok sądu niższej instancji, który w 2016 r. orzekł o nieważności wyroku Stałego Trybunału Arbitrażowego z 2014 r. ze względu na brak jurysdykcji w sprawie (WSJ, Dutch Court ReinstatesOrder for Russia to Pay $50 Billion to Yukos Shareholders, CNBC, Update 2 Dutch appeals court reinstates $50 billion award for Yukos shareholders). W 2016 r. sędziowie uznali, że brak ratyfikacji przez Rosję Traktatu Karty Energetycznej – na podstawie którego wszczęto postępowanie arbitrażowe – uniemożliwia uznanie wyroku. Skutkiem wyroku apelacyjnego jest przywrócenie mocy prawnej wyroku trybunału arbitrażowego. Praktyczną konsekwencją może być egzekucja przeciwko Rosji 50 mld USD tj. najwyższego odszkodowania zasądzonego kiedykolwiek w arbitrażu międzynarodowym.

Złoto Krymu - ciąg dalszy batalii sądowej

Muzeum Allarda Piersona w Amsterdamie

Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/Allard_Pierson_Museum#/media/File:Nederlandsche_Bank.jpg

Już trzykrotnie pisaliśmy na blogu (tu, tu i tu) o sprawie skarbów archeologicznych z Krymu przechowywanych obecnie w Holandii. W lipcu 2019 r. wypowiedział w tej sprawie sąd apelacyjny w Amsterdamie, ale ostateczne rozstrzygnięcie co do meritum, tj. do kogo należą starożytne zabytki jeszcze nie zapadło. Przypomnijmy więc podstawowe fakty dotyczące tej sprawy. Od dnia 21 marca 2014, tj. od daty ratyfikacji przez prezydenta Władimira Putina umowy o włączeniu Republiki Krymu w skład Federacji Rosyjskiej, władze holenderskiego Muzeum Allarda Piersona (MAP) stoją przed dylematem gdzie i komu zwrócić bezcenny zbiór zabytków pochodzących z Krymu. Muzeum to, należące do Uniwersytetu Amsterdamskiego, przed wybuchem kryzysu krymskiego zawarło z resortem kultury Ukrainy umowę wypożyczenia szeregu eksponatów pochodzących z wykopalisk archeologicznych na Krymie i przechowanych w pięciu muzeach ukraińskich, w tym czterech zlokalizowanych na półwyspie. Na podstawie tej umowy zorganizowano wystawę pt. „The Crimea Gold and secrets of the Black Sea” (7 lutego - 18 maja 2014 r.). Po zakończeniu wystawy dyrekcja MAP, po uzyskaniu opinii holenderskiego resortu spraw zagranicznych, zdecydowało się nie zwracać spornych eksponatów, czekając na rozwój sytuacji na Krymie. Stanowisko to spotkało się ze sprzeciwem zarówno Rosji, jak i Ukrainy. 19 listopada 2014 r. przedstawiciele czterech muzeów krymskich wnieśli pozew cywilny przeciwko holenderskiej instytucji kultury do sądu w Amsterdamie. Powołując się na postanowienia umów dotyczących wypożyczenia eksponatów, zażądali niezwłocznego ich zwrotu. W styczniu 2015 r. do postępowania przystąpiła Ukraina. Zgodnie z jej stanowiskiem sporne przedmioty stanowią własność państwa ukraińskiego i dlatego po zakończeniu wystawy powinny zostać mu zwrócone. W dniu 14 grudnia 2016 r. sąd cywilny pierwszej instancji w Amsterdamie orzekł, że o przyszłości zabytków starożytnych pochodzących z czterech muzeów na Krymie, a przechowywanych obecnie w MAP, powinny zdecydować sądy ukraińskie. Sąd orzekł, że sporne przedmioty powinny być zwrócone państwu sprawującemu suwerenną władzę nad terytorium Krymu. Tym państwem, zgodnie z prawem międzynarodowym, jest Ukraina. Zatem to sądy ukraińskie są właściwe dla oceny kwestii własności oraz miejsca wystawiania spornych zabytków. Państwo ukraińskie zostało także zobowiązane do zapłaty na rzecz MAP części kosztów przechowywania i zabezpieczenia zbiorów. Od tego wyroku muzea krymskie złożyły odwołanie. Zarówno Ukraina, jak i przedmiotowe muzea, zatrudniły szereg ekspertów. W dniu 16 lipca 2019 r. sąd apelacyjny w Amsterdamie wydał orzeczenie tymczasowe, w którym stwierdził, że MAP jest uprawnione do wstrzymania udostępnienia skarbów krymskich do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. O własności zabytków oraz ich zwrocie orzeknie tenże holenderski sąd apelacyjny, a nie sądy ukraińskie. Dlatego zażądano od stron dalszych informacji i wyjaśnień (w ciągu dwóch miesięcy). Ostateczny wyrok w tej sprawie jest oczekiwany na początku 2020 r.

Trzech obywateli Rosji i jeden Ukrainy oskarżonych o zestrzelenie samolotu Malaysia Airlines

19 czerwca zespół śledczy (Joint Investigation Team), składający się z przedstawicieli holenderskiej prokuratury i policji oraz reprezentantów Australii, Belgii, Malezji i Ukrainy, powołany do wyjaśnienia przyczyn katastrofy samolotu Malaysia Airlines lot MH17, ogłosił, że w związku z zestrzeleniem samolotu sądzone będą 4 osoby – 3 obywateli Rosji (wszyscy pracowali w rosyjskich służbach) i jeden Ukrainy. Są oni oskarżeni o spowodowanie katastrofy samolotu (art. 168 holenderskiego kodeksu karnego) oraz o zabójstwo 298 osób (art. 289 kodeksu karnego Holandii). Proces oskarżonych ma rozpocząć się 9 marca 2020 r. przed sądem w Hadze.

Zakaz noszenia burki lub nikabu to naruszenie praw człowieka?

Źródło: https://www.dw.com/en/french-burqa-ban-violates-human-rights-rules-un-committee/a-46007469?maca=en-Facebook-sharing&fbclid=IwAR3qb2_2puxMUyAV--xnR0U2uzMISySHSkNUfXFkekGeQ0J8AuYeRdOA7fY

We wtorek, 23 października, w dwóch przełomowych decyzjach Komitet Praw Człowieka ONZ (Komitet) stwierdził, że Francja, stosując wobec dwóch muzułmańskich kobiet karę grzywny za noszenie nikabu w miejscach publicznych, naruszyła ich prawa i wolności chronione na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP). Nikab to pas materiału zakrywający całkowicie twarz, pozostawiając prześwity jedynie na oczy. We Francji około dwóch tysięcy muzułmańskich kobiet nosi takie tradycyjne elementy ubioru. Zgodnie z przepisami ustawy nr 2010-1192 z 11 października 2010 r. zakrywanie twarzy w miejscach publicznych, które uniemożliwia identyfikację osoby, jest - poza pewnymi wyjątkami - zakazane. Zakaz zasłaniania twarzy dotyczy nie tylko burki lub nikabem, ale też kominiarką lub kaskiem motocyklowym. Odnosi się on do miejsc publicznych, takich jak parki, sklepy, dworce, urzędy. Kto nie stosuje się do tego zakazu podlega każe grzywny. Obie skarżące (składające zawiadomienie o naruszeniu ich praw gwarantowanych w MPPOiP) noszą tradycyjny nikab i w 2012 r. zostały skazane na taką karę przez sądy francuskie. W 2016 r. na podstawie Protokołu Fakultatywnego do MPPOiP złożyły skargę do Komitetu. Ten uznał, że ogólny zakaz zasłaniania twarzy nikabem w miejscach publicznych, wprowadzony przez prawo francuskie, w nieproporcjonalny sposób zaszkodził prawu skarżących do swobodnego manifestowania swoich przekonań religijnych, a Francja nie wyjaśniła w wystarczającym stopniu, dlaczego taki zakaz jest konieczny. "W szczególności Komitet nie dał wiary francuskim twierdzeniom, że zakaz zasłaniania twarzy był konieczny i proporcjonalny ze względu na bezpieczeństwo, albo w celu budowania »żyjącego wspólnie społeczeństwa«”. Komitet przyznał, że państwa mogą wymagać, aby osoby pokazywały swoje twarze w określonych okolicznościach do celów identyfikacji, ale uznał, że ogólny zakaz nikabu był zbyt szeroki w tym celu. Komitet uznał również, że "zakaz, zamiast chronić całkowicie zakryte kobiety, może przynieść odwrotne skutki, ograniczając kobietom możliwość wychodzenia z domów, utrudniając im dostęp do usług publicznych i marginalizując je". Orzekł zatem, że Francja naruszyła prawa i wolności gwarantowane w art. 18 (prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania) oraz art. 26 (zakaz dyskryminacji) EKPCz. Nakazał też wypłatę odszkodowania skarżącym i zobowiązał Francję do przedstawienia w ciągu 180 dni informacji o środkach podjętych w celu realizacji stanowiska Komitetu.

Rząd holenderski przegrywa w sprawie zmian klimatu

Jeszcze w 2015 r. informowaliśmy o przełomowej skardze złożonej przez holenderską organizację pozarządową - Urgenda, w której domagała się stwierdzenia, że rząd holenderski, poprzez niewystarczająco skuteczne działania narusza między innymi Europejską Konwencję Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i krajowe regulacje praw człowieka. W orzeczeniu (omówionym tu) z początku października sąd w Hadze podtrzymał wcześniejsze wyroki, w których potwierdził, że brak skutecznych działań rządu stanowi naruszenie art 2 i 8 EKPCZ (prawo do życia oraz prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego. Zobowiązał także rząd holenderski do bardziej zdecydowanych kroków, co może oznaczać np. zamknięcie dwóch niedawno otwartych kopalni węgla. 

Pokłosie Achmea: wyroki Vattenfall oraz Chèque Déjeuner

Bezpośrednio po wyroku Achmea (o wyroku zaskakującym w świetle opinii Rzecznika Generalnego pisaliśmy m.in. tu, tu i tu) zarówno rządy jak i inwestorzy (zob. choćby poniżej post o sprawie Airbus-Polska) sprawiali wrażenie przekonanych, że to już koniec wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego. W niektórych komentarzach co najwyżej sugerowano, że może nie będzie to dotyczyć rozstrzygania sporów na podstawie klauzul arbitrażowych zawartych w traktatach multilateralnych, takich jak Traktat Karty Energetycznej. Kolejne miesiące przyniosły orzeczenia m.in. w sprawach Vattenfall (1) oraz najnowszy Chèque Déjeuner (3) zdające się ograniczać doniosłość Achmea.

1. Vattenfall

31 sierpnia b.r. Orzeczenie w kwestii Achmei wydał trybunał arbitrażowy ICSID orzekający w sprawie Vattenfall v. Germany. Orzeczenie jest o tyle znamienne, że postępowanie między pięcioma szwedzkimi inwestorami a RFN, w związku z niemiecką decyzją o zarzuceniu energetyki jądrowej, wszczęto w 2012 r. Jurysdykcję trybunału dopiero w 2015 r. zakwestionowała Komisja Europejska (Niemcy nie podniosły takiego zarzutu). Już po wydaniu wyroku Achmea trybunał arbitrażowy samzwrócił się do stron o zajęcia stanowiska i wydał orzeczenie odrębne w sprawie.

Pierwszy stały sąd arbitrażowy ds. dóbr kultury rozpoczął działalność

Źródło: http://authenticationinart.org/cafa

W maju tego roku pisaliśmy na blogu o powstaniu nowego, międzynarodowego trybunału arbitrażowego i mediacyjnego, wyspecjalizowanego w rozstrzyganiu sporów dotyczących sztuki: "Sąd Arbitrażowy ds. Sztuki" ("Court of Arbitration for Art" (CAfA)). Rozpoczął on działalność w czerwcu na mocy porozumienia pomiędzy Holenderskim Instytutem ds. Arbitrażu (Netherlands Arbitration Institute (NAI)) a fundacją “Authentication in Art” (AiA) w Hadze (organizacja non-profit dostarczająca wiedzy i wsparcia w zakresie eliminowania z obrotu prawnego nie-oryginalnych (nie-autentycznych) utworów sztuk plastycznych). Celem CAfA jest prowadzenie postępowań na całym świecie w przedmiocie szerokiego spektrum sporów dotyczących sztuk wizualnych, w tym autentycznością, umowami i sporami dotyczącymi kwestii własności dóbr kultury, roszczeniami dotyczącymi praw autorskich, itp. CAfA będzie działał na podstawie reguł postępowania NAI opracowanych na potrzeby sporów prawnych w sferze sztuki. Obecnie prowadzona jest rekrutacja ekspertów do bazy arbitrów i mediatorów CAfA.

Holandia konsultuje projekt nowego BITu Modelowego

W połowie maja informowaliśmy, że w związku z zakwestionowaniem w sprawie Achmea zgodności wewnątrz-unijnych BITów z prawem unijnym przez Trybunał Sprawiedliwości UE (nasz post tutaj) rząd Holandii zapowiedział wypowiedzenie takich umów. Owa decyzja, zbiegając się w czasie z kontestowaniem arbitrażu międzynarodowego (i prawa międzynarodowego) przez niektóre inne państwa, mogła zaskakiwać w świetle holenderskiej polityki poszanowania i konstruktywnego wkładu w rozwój międzynarodowego porządku prawnego. Zakwalifikowanie Holandii do grona kontestatorów prawa międzynarodowego na szczęści byłoby jednak pochopne.

Holandia ogłosiła bowiem publiczne konsultacje nowego BITu modelowego, który idzie w przeciwnym kierunku: ukrócenia optymalizacji podatkowej i rozszerzenia zakresu autonomii realizacji polityk publicznych. Jest to tym bardziej istotne, że Holandia należy do państw, które ze swoich przepisów podatkowych uczyniły jeden z atutów, zachęcających zagranicznych inwestorów. W rezultacie do olbrzymiej skali rozrósł się proceder tworzenia spółek-wydmuszek (shell companies, mailbox companies), nie zatrudniających na miejscu pracowników ani nie prowadzących działalności, jedynie celem uchylania się od obowiązków podatkowych w państwach trzecich, względnie uzyskania ochrony arbitrażowej na podstawie korzystnych holenderskich BITów. W tym kontekście nie dziwi zatem, że holenderskie BITy należą do najczęściej stosowanych podstaw postępowań arbitrażowych (IISD, The Netherlands: A Gateway to ‘Treaty Shopping’ for Investment Protection). 

Pierwszy światowy sąd arbitrażowy ds. dóbr kultury rozpocznie działalność w czerwcu 2018 r.

G. Klimt, Portret Adeli Bloch-Bauer I (ok. 1907 r.)

Źródło:  The Yorck Project (2002) 10.000 Meisterwerke der Malerei (DVD-ROM),
DIRECTMEDIA Publishing GmbH. Neue Galerie New York (USA)

https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Gustav_Klimt_046.jpg

W dniu 7 czerwca 2018 r. Holenderski Instytut ds. Arbitrażu (Netherlands Arbitration Institute (NAI)) w porozumieniu z fundacją “Authentication in Art” (AiA) w Hadze (organizacja non-profit dostarczająca wiedzy i wsparcia w zakresie eliminowania z obrotu prawnego nie-oryginalnych (nie-autentycznych) utworów sztuk plastycznych) utworzy nowy, wyspecjalizowany trybunał arbitrażowy i mediacyjny zajmujący się wyłącznie rozstrzyganiem sporów dotyczących sztuki. "Sąd Arbitrażowy ds. Sztuki" ("Court of Arbitration for Art" (CAfA)), będzie prowadzić postępowanie na całym świecie, zajmując się pełnym spektrum sporów dotyczących sztuk wizualnych, w tym autentycznością, umowami i sporami dotyczącymi kwestii własności dóbr kultury, roszczeniami dotyczącymi praw autorskich, itp. 

Pokłosie Achmea: Holandia wypowie wewnątrz-unijne BITy

W związku z marcowym wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości w sprawie C-284/16, Slovakia Republic v Achmea B.V., Holandia zapowiedziała wypowiedzenie traktatu o ochronie i popieraniu inwestycji zarówno ze Słowacją jak i pozostałymi państwami UE (DLA PIPER, The Dutch move to terminate intra-EU BITs following the Achmea decision). Jak pisaliśmy bezpośrednio po wyroku, wbrew stanowisku Rzecznika Generalnego, sędziowie UE uznali wówczas, że stosowanie BITu Słowacja-Holandia w odniesieniu do działalności gospodarczej jest sprzeczne z zasadą autonomii prawa UE (zob. także nasz post nt. zakazania przez KE wykonania przez Hiszpanię niekorzystnych dla niej wyroków arbitrażowych). Bezpośrednio po wyroku wiadomo było, że będzie on mieć fundamentalne znaczenie dla blisko 200 BITów obowiązujących między państwami Unii.

Sąd w Amsterdamie pyta TS UE czy brexit będzie oznaczał automatyczną utratę obywatelstwa UE przez Brytyjczyków

Holenderski sąd rozpatrując sprawę pięciu Brytyjczyków, mieszkających na stałe w Holandii (jeden z nich od 24 lat), którzy w związku z przepisami holenderskimi nie mogą uzyskać obywatelstwa tego państwa bez wcześniejszego zrzeczenia się obywatelstwa brytyjskiego, zdecydował się zawiesić postępowanie krajowe i skierować pytanie (lub pytania – nie znana jest jeszcze ich formalna treść) prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości UE. 

Z przekazów medialnych (zob. m.in. tu, tu i tu) wynika, że pytanie/pytania będą dotyczyć wykładni art. 20 TFUE, a w szczególności tego czy należy ten przepis interpretować w taki sposób, że brexit oznacza, automatyczną utratę obywatelstwa unijnego przez Brytyjczyków, czy też zachowają oni swoje prawa, a jeśli tak, to na jakich warunkach. Adwokat strony powodowej w postępowaniu krajowym sens pytania/pytań opisał bardziej obrazowo: Are you an EU citizen for life or can your citizenship be taken away from you?

Rzecznik Generalny TS UE: wewnątrznunijny BIT zgodny z prawem UE

W sprawie C-284/16 Slovak Republic v Achmea BV Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości UE Melchior Wathelet stwierdził, że traktat o popieraniu i wzajemnej ochronie inwestycji (BIT) między Słowacją a Holandią zgodny jest z prawem UE.

Przyczynkiem do skierowania pytania prejudycjalnego do TS stało się postępowanie arbitrażowe wszczęte przez podmiot holenderski, wówczas znany (również z polskich doświadczeń w arbitrażu inwestycyjnym) jako Eureko. Inwestor skorzystał z liberalizacji słowackiego rynku ubezpieczeń zdrowotnych w 2004 r. celem wejścia  na tamtejszy rynek. Kiedy 2 lata później Słowacja częściowo wycofała się z reform, m.in. ograniczając możliwość czerpania zysków z inwestycji, inwestor wszczął postępowanie arbitrażowe na podstawie BITu zawartego w 1991 r. między Holandią a Czechosłowacja (której sukcesorką - w odniesieniu do traktatu - została Słowacja). W 2012 r. trybunał arbitrażowy orzekł, że prawa inwestora zostały naruszone i przyznał przeszło 22 mln euro odszkodowania (PCA Case No. 2008-13).

Stały Trybunał Arbitrażowy walczy o udział w rynku arbitrażowym

W związku z narastającą światową konkurencją między kolejnymi forami dla postępowań arbitrażowych sama reputacja ośrodka rozstrzygania sporów może być już niewystarczająca dla pozyskania klientów, nawet w przypadku tak szacownej instytucji jaką jest Stały Trybunał Arbitrażowy. Wychodząc zatem naprzeciw oczekiwaniom stron sporów jeszcze w latach 90. STA rozpoczęło zawieranie Porozumień z państwami goszczącymi (Host Country Agreement), dzięki którym usługi w zakresie arbitrażu, mediacji, koncyliacji, czy tworzenia komisji dochodzeniowych mogą być świadczone poza haską siedzibą Trybunału. 

W ostatnich latach powyższa forma rozszerzania dostępności STA uległa intensyfikacji, a z końcem sierpnia lista państw-stron takich porozumień wzbogaciła się o Brazylię (PCA, PERMANENT COURT OF ARBITRATION ENTERS INTO HOST COUNTRY AGREEMENT WITH BRAZIL).

Węgry zawieszają stosunki dyplomatyczne z Holandią

W miniony piątek węgierski Minister spraw zagranicznych i handlu Péter Szijjártó ogłosił, że ambasador tego państwa w Holandii został wezwany do kraju na konsultacje, a bilateralne stosunki w randze ambasadorów zostają zawieszone na czas nieokreślony (Hungarian Government, Hungary orders its Ambassador to Holland home for consultation). Podkreślił, że jest to najbardziej radykalny z dostępnych środków dyplomatycznych.

Stanowi to ciąg dalszy reakcji na wypowiedź ambasadora Holandii w Budapeszcie, Gajusa Scheltema, który w wywiadzie dla opozycyjnego periodyku 168 Ora, ostro skrytykował brak udziału Węgier w rozwiązaniu problemu relokacji osób ubiegających się o azyl w UE, wyraził obawy o poziom korupcji i wolność mediów, a wreszcie skrytykował kampanię rządu Orbana prowadzoną przeciwko finansiście i filantropowi Georgowi Sorosowi (Deutsche Welle, Hungary suspends diplomatic ties with the Netherlands). Szczególne oburzenie Węgier wzbudziło stwierdzenie, że w zakresie "bezustannego poszukiwania wrogów" i "kreowanie przeciwników wedle metod działania przegranych globalizacji i fanatyków religijnych" działania tamtejszego rządu przypominają terrorystyczne grupy dżihadystów.

Wejście w życie umowy stowarzyszeniowej z Ukrainą

1 września, po trzech latach od podpisania i ratyfikowania przez Ukrainę oraz wyrażenia zgody na jej zawarcie przez Parlament Europejski, a ponad pięć od parafowania, wejdzie w życie w całości Umowa stowarzyszeniowa pomiędzy Unią Europejską a Ukrainą (oficjalny komunikat Rady).  O umowie i kolejnych wydarzeniach związanych najpierw z jej podpisaniem, później tymczasowym stosowaniem (od 1 stycznia 2016 r.) i ratyfikacją pisaliśmy wielokrotnie, bo to umowa międzynarodowa UE o bodaj najbardziej skomplikowanej historii (kalendarium dostępne tu). Ostatnim jej aktem było referendum w Holandii i grudniowe ultimatum premiera Rutte. 11 lipca miał miejsce ostatni akt, czyli ostateczne związanie się UE umową poprzez przyjęcie decyzji Rady o zawarciu umowy przez UE. Drogę do tego otworzyło ratyfikowanie umowy przez ostatnie państwo członkowskie czyli Holandię. Ratyfikacja ta stała się możliwa dzięki temu, że państwa członkowskie zgodziły się przyjąć deklarację w formie Decyzji szefów państw lub rządów (czyli specjalnej formy stosowanej niekiedy przez UE wówczas gdy jakiś akt nie ma podstawy prawnej w Traktatach), zgodnie z którą potwierdzają między innymi, że Ukraina nie ma statusu kandydata, umowa nie pozwala na swobodny przepływ pracowników czy że UE nie jest zobowiązana do świadczenia Ukrainie pomocy militarnej. Po jej przyjęciu najpierw w lutym (jeszcze przed wyborami) zgodę na zawarcie umowy wydała niższa izba holenderskiego parlamentu, a pod koniec maja Senat.