Guest post: Unijny Pakt o migracji i azylu a krajowe mechanizmy prewencji tortur

Monitoring przestrzegania praw człowieka w Pakcie o migracji i azylu

Pakt o migracji i azylu, czyli zestaw nowych przepisów Unii Europejskiej regulujących migrację oraz ustanawiających wspólny system azylowy, zawiera szereg rozwiązań budzących wątpliwości z perspektywy ochrony praw człowieka osób migrujących. Jednocześnie Pakt wprowadza nowy mechanizm stojący na straży praw człowieka, tj. niezależny organ monitorujący (independent monitoring mechanism), którego celem jest monitorowanie przestrzegania prawa Unii i prawa międzynarodowego w ramach procedury przesiewowej oraz procedury azylowej, a także zapewnienie, aby zarzuty dotyczące nieprzestrzegania praw podstawowych były rozpoznawane[1].

Ustawodawca unijny wskazał, że funkcje niezależnych organów monitorujących mogą wykonywać „w całości lub w części” ombudsmani i krajowe instytucje ochrony praw człowieka (NHRI), w tym krajowe mechanizmy prewencji tortur.. Te ostatnie ustanawiane są na podstawie Protokołu Fakultatywnego do Konwencji ONZ Przeciwko Torturom[2] (OPCAT) i dysponują mandatem wizytacyjnym obejmującym prewencyjne monitorowanie miejsc pozbawienia wolności w celu wzmocnienia ochrony przed złym traktowaniem. W Polsce zadania krajowego mechanizmu prewencji tortur wykonuje powołany w tym celu zespół funkcjonujący w strukturze Biura Rzecznika Praw Obywatelskich. Mechanizmy posiadają doświadczenie w wizytowaniu strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców, jednak stanowi to jedynie część ich zadań.

Wykonywanie zadań z Paktu przez krajowe mechanizmy prewencji tortur: konieczna ostrożność

Obecnie można zaobserwować tendencję do przejmowania przez istniejące instytucje ochrony praw człowieka nowych kompetencji, zarówno w wymiarze krajowym, jak i międzynarodowym. Odbywa się to zazwyczaj intuicyjnie i pragmatycznie, gdyż wykorzystanie istniejących struktur i posiadanego doświadczenia sprzyja oszczędnościom zasobów finansowych i ludzkich, a także pozwala uniknąć powielania zadań. Należy jednak zadać sobie pytanie czy w tym konkretnym przypadku powierzenie krajowym mechanizmom prewencji tortur, zgodnie z sugestią ustawodawcy unijnego, zadań organów monitorujących z Paktu o migracji i azylu nie będzie stanowiło zagrożenia dla funkcjonowania mechanizmów ustanawianych na podstawie OPCAT. W szczególności należy zwrócić uwagę na następujące cztery ograniczenia.

Po pierwsze, z uwagi na przyjętą w OPCAT koncepcję prewencji naruszeń praw człowieka opartą na konstruktywnym dialogu, krajowe mechanizmy prewencji tortur wykonujące zadania niezależnych organów monitorujących z Paktu o migracji i azylu nie powinny prowadzić własnych postępowań w sprawach indywidualnych. Celem działania mechanizmów jest przede wszystkim wczesne wykrywanie systemowych zagrożeń, które mogą prowadzić do złego traktowania osób pozbawionych wolności, i wspieranie odpowiedzialnych instytucji w ich zwalczaniu. Zadania wynikające z OPCAT powinny być realizowane w drodze prewencyjnych wizyt, a nie reakcyjnie podejmowanych działań dochodzeniowych. Podkomitet ds. Prewencji stoi na stanowisku, że w razie potrzeby mechanizmy powinny jedynie udzielać osobom pozbawionym wolności informacji na temat sposobów składania skarg lub przekazywać skargi do odpowiednich organów, a nie zajmować się prowadzeniem postępowań w celu ich wyjaśnienia[3].

Po drugie, powierzenie krajowym mechanizmom prewencji nowych zadań wynikających z Paktu o migracji i azylu mogłoby wpłynąć na ich niezależność. Tymczasem niezależność ta stanowi „klejnot w koronie”[4] mechanizmów, bez której osiągnięcie celów OPCAT byłoby co najmniej poważnie ograniczone. Należy wziąć pod uwagę ryzyko utracenia przez mechanizmy swobody wyboru wizytowanych miejsc oraz osób, z którymi chcą rozmawiać, z uwagi np. na z góry narzucony harmonogram wizytacji w miejscach, w których przebywają migranci poddani procedurze przesiewowej bądź granicznej. Ponadto rozważenia wymaga także aspekt wewnętrznej niezależności mechanizmu od organu monitorującego z Paktu o migracji i azylu, z uwzględnieniem tego, w jaki sposób doszłoby do połączenia obu instytucji (należy chociażby wykluczyć podporządkowanie kompetencyjne mechanizmu i dążyć do relacji niehierarchicznej oraz autonomii operacyjnej). Wreszcie, powierzenie krajowym mechanizmom prewencji tortur nowych zadań bez odpowiedniego zwiększenia budżetu mogłoby zagrozić niezależności finansowej instytucji, która musiałby dostosować planowane działania do ograniczonych zasobów a nie realnych potrzeb. W takiej sytuacji istnieje ryzyko poszukiwania przez mechanizmy innych źródeł finansowania zadań, co także mogłoby zagrozić ich autonomii.

Po trzecie, członkowie krajowych mechanizmów prewencji tortur posiadają szeroką wiedzę ekspercką w zakresie standardów międzynarodowych odnoszących się do detencji. Ich znajomość pozwala ocenić warunki traktowania osób pozbawionych wolności w wizytowanych jednostkach i wykryć ewentualne problemy systemowe celem wczesnego wyeliminowania. Nie można jednak zakładać, że personel mechanizmu posiada równie szeroką wiedzę specjalistyczną dotyczącą prawa Unii Europejskiej oraz prawa międzynarodowego w zakresie procedur azylowych, zasady non-refoulement oraz najlepszego interesu dziecka, czego wymaga ustawodawca unijny[5].

Po czwarte, należałoby opracować rozwiązania dotyczące wizytowania miejsc, które nie są miejscami pozbawienia wolności. Zgodnie z Paktem o migracji i azylu w przypadku procedury przesiewowej dopuszcza się detencję migrantów, jednak powinien to być środek ostateczny[6]. Z kolei w przypadku procedury granicznej może ona przebiegać bez stosowania detencji, jednak państwa członkowskie powinny mieć możliwość zastosowania podstaw umieszczenia w ośrodku detencyjnym[7]. Powinno się zatem założyć, że co do zasady migranci poddawani wskazanym procedurom niekoniecznie będą osobami pozbawionymi wolności. Tymczasem krajowe mechanizmy prewencji tortur posiadają mandat prewencyjnego wizytowania wyłącznie miejsc pozbawienia wolności. Oznacza to, że objęcie monitoringiem prowadzonym przez krajowe mechanizmy prewencji tortur miejsc, w których przebywają migranci, a które nie są miejscami pozbawienia wolności, wymagałoby rozszerzenia ich mandatu i tym samym wykroczenia poza cele OPCAT.

Powyższe zastrzeżenia prowadzą do wniosku, że przy łączeniu ról różnych instytucji stojących na straży praw człowieka istotna jest nie tylko ocena wykonywanych przez nich zadań, ale także ich celu. Krajowe mechanizmy prewencji tortur posiadają wiedzę ekspercką oraz umiejętności, aby wspierać niezależne organy monitorujące, jednak w sposób, który nie wpłynie negatywnie na ich prewencyjny charakter oraz realizowane cele. Można to osiągnąć przez współpracę krajowych mechanizmów prewencji z krajowymi instytucjami ochrony praw człowieka, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że w przypadku Unii Europejskiej aż w 17 państwach (w tym w Polsce) mandat krajowego mechanizmu prewencji wykonuje ombudsman, a także z organizacjami społeczeństwa obywatelskiego. Rozwiązanie to jest także zgodne z intencją ustawodawcy unijnego, który dopuścił wiele możliwości ukształtowania nowotworzonych niezależnych organów monitorujących z Paktu o migracji i azylu.

Przyszłość monitoringu z Paktu

Dotychczas niewiele państw ogłosiło publicznie swoje krajowe plany wdrażania Paktu o migracji i azylu. Z tych ogłoszonych wynika, że np. Czechy planują powierzyć monitoring Rzecznikowi Praw Obywatelskich, Irlandia rozważa różne modele, a Malta zamierza rozszerzyć kompetencje instytucji wykonujących mandat krajowych mechanizmów prewencji o dodatkowe zadania wynikające z Paktu, które mają być wykonywane we współpracy z ombudsmanem i Krajową Agencją Praw Człowieka jako obserwatorami. Jeśli chodzi o Polskę, to w strategii migracyjnej na lata 2025-2030 uchwalonej przez Radę Ministrów w 2024 r. przewidziano monitoring uzyskiwania ochrony krajowej i międzynarodowej prowadzony przez niezależne organy z nadrzędną rolą Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka.

Nie wiemy zatem, jakie rozwiązania w zakresie wyznaczania niezależnych organów monitorujących zostaną przyjęte w większości państw Unii Europejskiej, a czas na ich wdrożenie upływa w czerwcu 2026 r. Z pewnością jednak przy powierzaniu tych zadań krajowym mechanizmom prewencji powyżej zaprezentowane wątpliwości wymagają pogłębionej refleksji.

Autorka: Joanna Grygiel-Zasada, asystentka naukowa w Poznańskim Centrum Praw Człowieka INP PAN

Post powstał w związku z badaniami prowadzonymi przez mgr Joannę Grygiel-Zasada (Instytut Nauk Prawnych PAN) oraz prof. Grażynę Baranowską (Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg) dotyczących wyzwań wynikających z łączenia organów monitorujących z Paktu o migracji i azylu z krajowymi mechanizmami prewencji tortur ustanawianych na podstawie OPCAT. Badania realizowane są w ramach projektu badawczego PRELUDIUM nr 2023/49/N/HS5/02674 finansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki.

---

[1] Zob. art. 10 ust. 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) 2024/1356 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie wprowadzenia kontroli przesiewowej obywateli państw trzecich na granicach zewnętrznych oraz zmiany rozporządzeń (WE) nr 767/2008, (UE) 2017/2226, (UE) 2018/1240 i (UE) 2019/817, Dz.U. L z 22.5.2024 (dalej: Rozporządzenie 2024/1356) oraz art. 43 ust. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1348 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnej procedury ubiegania się o ochronę międzynarodową w Unii i uchylenia dyrektywy 2013/32/UE, Dz.U. L z 22.5.2024 (dalej: Rozporządzenie 2024/1348).

[2] Protokół Fakultatywny do Konwencji w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku dnia 18 grudnia 2002 r., Dz.U. 2007 nr 30, poz. 192.

[3] Zob. stanowisko Podkomitetu ds. Prewencji wyrażone np. w raportach po wizytacjach przeprowadzonych w Kirgistanie (CAT/OP/KGZ/2, p. 20 i 23), Macedonii (CAT/OP/MKD/2, p. 39), Armenii (CAT/OP/ARM/2, p. 53) oraz w Niemczech (CAT/OP/DEU/2 , p. 65).

[4] E. Steinerte, „The Jewel in the Crown and Its Three Guardians: Independence of National Preventive Mechanisms Under the Optional Protocol to the UN Torture Convention”, Human Rights Law Review 14, nr 1 (2014): 27.

[5] Art. 10 ust. 2 lit. a) Rozporządzenia 2024/1356.

[6] Motyw 11 Rozporządzenia 2024/1356.

[7] Motyw 69 Rozporządzenia 2024/1348.

Węgry zawieszają stosunki dyplomatyczne z Holandią

W miniony piątek węgierski Minister spraw zagranicznych i handlu Péter Szijjártó ogłosił, że ambasador tego państwa w Holandii został wezwany do kraju na konsultacje, a bilateralne stosunki w randze ambasadorów zostają zawieszone na czas nieokreślony (Hungarian Government, Hungary orders its Ambassador to Holland home for consultation). Podkreślił, że jest to najbardziej radykalny z dostępnych środków dyplomatycznych.

Stanowi to ciąg dalszy reakcji na wypowiedź ambasadora Holandii w Budapeszcie, Gajusa Scheltema, który w wywiadzie dla opozycyjnego periodyku 168 Ora, ostro skrytykował brak udziału Węgier w rozwiązaniu problemu relokacji osób ubiegających się o azyl w UE, wyraził obawy o poziom korupcji i wolność mediów, a wreszcie skrytykował kampanię rządu Orbana prowadzoną przeciwko finansiście i filantropowi Georgowi Sorosowi (Deutsche Welle, Hungary suspends diplomatic ties with the Netherlands). Szczególne oburzenie Węgier wzbudziło stwierdzenie, że w zakresie "bezustannego poszukiwania wrogów" i "kreowanie przeciwników wedle metod działania przegranych globalizacji i fanatyków religijnych" działania tamtejszego rządu przypominają terrorystyczne grupy dżihadystów.

Unia Europejska znosi wizy dla obywateli Ukrainy

W czwartek, 11 maja 2017 r. Rada zdecydowała o zniesieniu wiz dla obywateli Ukrainy, przyjmując rozporządzenie zmieniające rozporządzenie 539/2001 wymieniające państwa trzecie, których obywatele muszą posiadać wizy podczas przekraczania granic zewnętrznych, oraz te, których obywatele są zwolnieni z tego wymogu. Przepisy wejdą w życie 20 dni po publikacji nowelizacji w Dzienniku Urzędowym UE.

To kolejny krok w unijnych działaniach na rzecz wsparcia proeuropejskich aspiracji Ukrainy. Wprawdzie dialog na temat zniesienia obowiązku wizowego został zapoczątkowany jeszcze w 2008 r., jednak dopiero w 2016 r. Komisja uznała, że warunki zniesienia wiz zostały spełnione w wystarczającym stopniu i wystąpiła do PE i Rady z projektem odpowiedniej nowelizacji rozporządzenia 539/2001. Uzasadnienie wniosku Komisji wyczerpująco przedstawia proces dochodzenia Ukrainy do osiągnięcia takiego efektu. 

MoU Włochy-Libia ws. migrantów

Rządy Jedności Narodowej Libii oraz Republiki Włoskiej podpisały Memorandum Porozumienia o współpracy w zakresie rozwoju, walki z nielegalną imigracją, przemytem ludzi, kontrabandą oraz o wzmocnieniu bezpieczeństwa granicy między oboma państwami (Governo, Memorandum d'intesa).

Strony przywołując wspólne dziedzictwo historyczne i kulturalne, oraz ścisłe więzy współpracy, powołały się w szczególności na Traktat o przyjaźni, partnerstwie i współpracy z 2008 r. (Il trattato Italia-Libia di amicizia, partenariato e cooperazione oraz komentarz Senatu) oraz późniejsze wspólne deklaracje w tym zakresie. Na mocy, budzącego wówczas kontrowersje, traktatu Berlusconi-Kadafi, Włochy (i UE) zobowiązały się do sfinansowania systemu teledetekcji lądowej granicy Libii dla zapobieżenia nielegalnemu przepływowi migrantów.

Podpisane właśnie Memorandum przewiduje w szczególności:

• Dla realizacji wspólnych zamierzeń, które mają dopomóc w transformacji systemowej i odbudowie struktur państwowych Libii, strony mają podjąć współpracę w szczególności ramach nowego Funduszu dla Afryki (Preambuła, art. 2(1), 2(4)). 
• Istotnym instrumentem współpracy ma być wykorzystanie tymczasowych ośrodków dla uchodźców na terenie Libii (Preambuła, art. 2(2). Jako że w Libii działa obecnie 20 takich centrów, z jednej strony, Włochy mają pomóc w ich finansowaniu, a z drugiej, wzmocnić południowych granic lądowych Libii (La Stampa, Firmato il patto fra Libia e Italia: “Fermeremo i flussi dei migranti”). Istotne znacznie dla państwa goszczącego uchodźców będzie miała m.in. pomoc medyczna i sanitarna w takich ośrodkach.

Istotny spadek nowoprzybyłych osób ubiegających się o status uchodźcy w Niemczech – dane dotyczące 2016 r.

W nawiązaniu do naszej zeszłorocznej wiadomości, informującej o liczbie osób ubiegających się o status uchodźcy, którzy w 2015 r. trafili do Niemiec, warto odnotować statystyki z 2016 r. oraz oficjalne sprostowanie dotyczące 2015 r.

We wrześniu 2016 r. Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec – Thomas de Maiziere dokonał sprostowania podanej na początku roku ogólnej liczby ok. 1.1 miliona osób, które trafiły w 2015 r. do Niemiec, wskazując na ostateczną liczbę ok. 890 tysięcy osób. Natomiast aktualne oficjalne dane dotyczące 2016 r. wskazują na liczbę ok. 280 tyś. nowoprzybyłych osób ubiegających się o status uchodźcy w 2016 r.

Dramatyczne dane dotyczące utonięć migrantów w Morzu Śródziemnym w 2016 r.

Brak informacji na pierwszych stronach gazet/portali internetowych, a także nowych szokujących zdjęć utopionych dzieci nie oznaczają wcale poprawy bezpieczeństwa migrantów podejmujących próby przedostania się do Europy.

Biuro Wysokiego Komisarza NZ ds. Uchodźców poinformowało właśnie o rekordowo wysokiej liczbie utonięć migrantów próbujących przedostać się do Europy przez Morze Śródziemne. Na dwa miesiące przed końcem 2016 r. liczba osób, która tragicznie zginęła w Morzu Śródziemnym jest bliska liczbie za cały 2015 r. i wynosi 3 740 osób.

Unijna solidarność wobec Rosji i kryzysu migracyjnego

O szczycie Rady Europejskiej w dniach 20-21 października wspominaliśmy w kontekście nadziei unijnych przywódców na przekonanie Walonii do podpisania Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej (CETA). Na przebieg szczytu warto jednak zwrócić uwagę również ze względu na narastające trudności w utrzymaniu unijnej solidarności wobec Rosji.

W Konkluzjach ze szczytu Rada Europejska "zdecydowanie potępiła ataki na ludność cywilną w Aleppo prowadzone przez reżim syryjski i jego sojuszników, w szczególności Rosję" (par. 20). Przywódcy wezwali do natychmiastowego przerwania aktów okrucieństwa, umożliwienia dostępu pomocy humanitarnej. Za konieczne uznali pociągnięcie do odpowiedzialności "odpowiedzialnych za naruszenia MPH i prawa międzynarodowego prawa człowieka". Kluczowe dla oceny unijnej reakcji na udział Rosji w działaniach syryjskiego reżimu przeciwko ludności cywilnej jest jednak, to czego w komunikacie brakuje. 

Brytyjski niszczyciel HMS Dragon eskortujący lotniskowej Admirał Kuzniecow przez Kanał La Manche.
Źródło: The Telegraph.

Podczas gdy okręty rosyjskiej floty, z lotniskowcem Admirałem Kuzniecowem transportującym 40 samolotów do bombardowania oblężonego Aleppo, ostentacyjnie przepłynęły przez Kanał La Manche (The Washington Post, Russia sends warships toward Syria via the English Channel — and with them, a message), RE nie zdołała porozumieć się odnośnie do ustanowienia dodatkowych sankcji wobec Rosji.

Minister Waszczykowski o europejskiej solidarności dla Corriere della Sera

Na stronie MSZ ukazało się streszczenie wywiadu, jakiego udzielił Minister Witold Waszczykowski dla dziennika Corriere della Sera (Esplora il significato del termine: Varsavia e i migranti, il ministro: «Non potete mandarci chi volete voi»Varsavia e i migranti, il ministro: «Non potete mandarci chi volete voi»). Tematem rozmowy był przede wszystkim kryzys uchodźczy. 

Zważywszy na kontekst spotkania ministra z jego włoskim odpowiednikiem, Paolo Gentilonim, tj. lutowy apel premiera Matteo Renziego o odebranie unijnych funduszy strukturalnych państwom uchylającym się od europejskiej solidarności, pytania właśnie o solidarność nie powinny były ministra zaskoczyć. Porównanie streszczenia z oryginałem wywiadu zdaje się sugerować, że stało się jednak inaczej.

Kryzys migracyjny w UE zaostrza relacje między jej członkami, a w tle ustalenia Rady ds. WSiSW

Kryzys migracyjny w Europie zaczyna coraz silniej wpływać także na stosunki pomiędzy poszczególnymi państwami członkowskimi. Dziś (25.02) Grecja zdecydowała się wezwać na konsultacje swojego ambasadora w Austrii (zob. oficjalny komunikat greckiej ambasady w Wiedniu). Powodem było poświęcone właśnie problemowi napływu imigrantów spotkanie ministrów spraw wewnętrznych i spraw zagranicznych Austrii i państw tzw. szlaku bałkańskiego - Albanii, Bośni i Hercegowiny, Bułgarii, Kosowa, Chorwacji, Macedonii, Czarnogóry, Serbii i Słowenii - na które nie zaproszono przedstawicieli Grecji. Władze austriackie zbagatelizowały wcześniejsze protesty rządu greckiego przeciwko temu spotkaniu, stwierdzając jedynie, że jest to pewna ustalona już formuła konsultacji. Patrząc jednak na skład, w jakim odbywają się te rozmowy trudno nie odnieść wrażenia, że Austria próbuje w ten sposób zabezpieczyć wyłącznie swoje interesy. Stąd te działania spotkały się również z krytyką instytucji unijnych, jako zagrażające wypracowaniu efektywnego rozwiązania problemów na poziomie UE (zob. wystąpienie Komisarza ds. Migracji, Spraw Wewnętrznych i Obywatelstwa, D. Avramopoulosa - nota bene Greka oraz przewodniczącego dzisiejszej Radzie ds. Wymiaru Sprawiedliwości i Spraw Wewnętrznych, holenderskiego ministra K. Dijkhoffa).

Blisko 1.1 miliona imigrantów oficjalnie zarejestrowanych w 2015 r. w Niemczech

W nawiązaniu do naszej wcześniejszej wiadomości dotyczącej statystyk kryzysów uchodźczych na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat warto odnotować oficjalne dane niemieckie za ubiegły rok.

Minister Spraw Wewnętrznych Niemiec – Thomas de Maiziere przekazał oficjalne dane dotyczące liczby imigrantów, którzy w 2015 r. trafili do Niemiec. Ogólna liczba zarejestrowanych osób wyniosła 1 091 894 osób. Z czego wnioskiem o status uchodźcy objętych było 476 649 osób. Tak znacząca różnica w tych liczbach wynika z przeciążenia administracji i wynikających z niego opóźnień w formalnym rejestrowaniu nowych wniosków o status uchodźcy.  

Spośród blisko 1.1 miliona osób zarejestrowano: 428 468 Syryjczyków, 154 054 Afgańczyków oraz 121 662 Irakijczyków. Na kolejnych miejscach znalazły się osoby z Albanii (ok. 69 000) oraz Kosowa (ok. 33 000).

Francja i Wlk. Brytania zawarły porozumienie ws. migracji

Podczas gdy Unia Europejska nawołuje członków do solidarności z państwami pogranicza w obliczu dramatycznej sytuacji humanitarnej pochodnej gwałtownemu wzrostowi nielegalnej imigracji do Europy (nasz ostatni post), Ministrowie spraw wewnętrznych Francji i Wielkiej Brytanii podpisali porozumienie mające pozwolić zapanować nad problemem migrantów koczujących w okolicach Calais w nadziei na przedostanie się na drugą stronę Kanału.

Dzikie koczowisko obok obozu w Jules-Ferry.
Źródło: The Guardian

Guest Post: Komisja Europejska wzywa do solidarności w sprawie uchodźców

Realizując tegoroczne założenia > w zakresie polityki azylowej i imigracyjnej (zob. nasz post tutaj), Komisja Europejska zatwierdziła w tym miesiącu 23 wieloletnie programy krajowe w ramach Funduszu Azylu, Migracji i Integracji oraz Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Na uzgodnione programy przyznano łącznie blisko 2,4 mld euro na lata 2014-2020. Pieniądze te będą teraz przekazywane granicznym państwom członkowskim, oraz pozostałym państwom członkowskim UE, które również odnotowują wysokie przepływy migracyjne. Komisja intensywnie współpracowała z państwami członkowskimi w celu zapewnienia niezwłocznego udostępnienia tych środków UE. 22 programy krajowe zatwierdzono już w marcu, a kolejne 13 programów zostanie zatwierdzonych jeszcze w tym roku.

Guest post: Spór o przyszłość polityki migracyjnej w UE

13 maja Komisja Europejska przedstawiła nowy program w zakresie polityki migracyjnej. Zaprezentowane propozycje działań bezpośrednich mają zostać zrealizowane w odpowiedzi na nadzwyczajną sytuację w regionie Morza Śródziemnego, a w dalszej kolejności – w celu lepszego zarządzania migracją.

Prezentując powyższy program Komisja podkreśliła, że „żadne państwo członkowskie nie może, a także nie powinno zostać pozostawione samemu sobie w obliczu ogromnej presji migracyjnej”. Sformułowanie takie jest oczywistym ukłonem w stronę Włoch, które są najbardziej obciążone napływem imigrantów. 

Czy październik 2013 okaże się przełomowy dla polityki migracyjnej UE?

Problematyka migracji była jednym z tematów, którymi zajmowała się Rada Europejska podczas zakończonego właśnie spotkania (24-25 października). Jej konkluzje w tym zakresie z jednej strony dopełniają i podsumowują inicjatywy i działania podejmowane w ramach UE od początku października br. Z drugiej - wyznaczają, wprawdzie w sposób bardzo ogólny, prawdopodobne kierunki rozwoju unijnej polityki azylowej i migracyjnej.

Katastrofa statku przewożącego nielegalnych imigrantów u wybrzeży Lampedusy, która miała miejsce 3 października i pochłonęła kilkaset ofiar śmiertelnych, wywołała dyskusję o  bezprecedensowym natężeniu wśród unijnych instytucji, państw członkowskich i organizacji pozarządowych  nad sensem unijnej polityki azylowej i migracyjnej. Już w wydanym tego samego dnia oświadczeniu unijna Komisarz Spraw Wewnętrznych, Cecilia Malmström podkreślała, że "Europa musi wzmocnić wysiłki, aby zapobiec w przyszłości podobnym tragediom, a jednocześnie  okazać solidarność z zarówno z imigrantami, jak i państwami doświadczającymi nasilonych przepływów migracyjnych". Działania te miałyby polegać m.in. na ulepszaniu metod odnajdywania zagrożonych statków i prowadzeniu skuteczniejszych akcji ratunkowych, zwalczaniu przestępczości (zwłaszcza zorganizowanej), wykorzystującej ludzką desperację i narażającej życie imigrantów. Konieczna jest lepsza współpraca pomiędzy państwami członkowskimi UE, ale także współpraca i dialog z państwami trzecimi w zakresie kontroli przepływów migracyjnych, a także otwierania nowych mechanizmów legalnej migracji. "Narzędziami", które należy w pełni wykorzystać w realizacji tych celów są Frontex i nowy europejski system nadzorowania granic - EUROSUR.