Zakaz noszenia burki lub nikabu to naruszenie praw człowieka?

Źródło: https://www.dw.com/en/french-burqa-ban-violates-human-rights-rules-un-committee/a-46007469?maca=en-Facebook-sharing&fbclid=IwAR3qb2_2puxMUyAV--xnR0U2uzMISySHSkNUfXFkekGeQ0J8AuYeRdOA7fY

We wtorek, 23 października, w dwóch przełomowych decyzjach Komitet Praw Człowieka ONZ (Komitet) stwierdził, że Francja, stosując wobec dwóch muzułmańskich kobiet karę grzywny za noszenie nikabu w miejscach publicznych, naruszyła ich prawa i wolności chronione na gruncie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (MPPOiP). Nikab to pas materiału zakrywający całkowicie twarz, pozostawiając prześwity jedynie na oczy. We Francji około dwóch tysięcy muzułmańskich kobiet nosi takie tradycyjne elementy ubioru. Zgodnie z przepisami ustawy nr 2010-1192 z 11 października 2010 r. zakrywanie twarzy w miejscach publicznych, które uniemożliwia identyfikację osoby, jest - poza pewnymi wyjątkami - zakazane. Zakaz zasłaniania twarzy dotyczy nie tylko burki lub nikabem, ale też kominiarką lub kaskiem motocyklowym. Odnosi się on do miejsc publicznych, takich jak parki, sklepy, dworce, urzędy. Kto nie stosuje się do tego zakazu podlega każe grzywny. Obie skarżące (składające zawiadomienie o naruszeniu ich praw gwarantowanych w MPPOiP) noszą tradycyjny nikab i w 2012 r. zostały skazane na taką karę przez sądy francuskie. W 2016 r. na podstawie Protokołu Fakultatywnego do MPPOiP złożyły skargę do Komitetu. Ten uznał, że ogólny zakaz zasłaniania twarzy nikabem w miejscach publicznych, wprowadzony przez prawo francuskie, w nieproporcjonalny sposób zaszkodził prawu skarżących do swobodnego manifestowania swoich przekonań religijnych, a Francja nie wyjaśniła w wystarczającym stopniu, dlaczego taki zakaz jest konieczny. "W szczególności Komitet nie dał wiary francuskim twierdzeniom, że zakaz zasłaniania twarzy był konieczny i proporcjonalny ze względu na bezpieczeństwo, albo w celu budowania »żyjącego wspólnie społeczeństwa«”. Komitet przyznał, że państwa mogą wymagać, aby osoby pokazywały swoje twarze w określonych okolicznościach do celów identyfikacji, ale uznał, że ogólny zakaz nikabu był zbyt szeroki w tym celu. Komitet uznał również, że "zakaz, zamiast chronić całkowicie zakryte kobiety, może przynieść odwrotne skutki, ograniczając kobietom możliwość wychodzenia z domów, utrudniając im dostęp do usług publicznych i marginalizując je". Orzekł zatem, że Francja naruszyła prawa i wolności gwarantowane w art. 18 (prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania) oraz art. 26 (zakaz dyskryminacji) EKPCz. Nakazał też wypłatę odszkodowania skarżącym i zobowiązał Francję do przedstawienia w ciągu 180 dni informacji o środkach podjętych w celu realizacji stanowiska Komitetu.

Wynik referendum aborcyjnego w Irlandii otwiera drogę do liberalizacji krajowych przepisów

W piątek (25 maja) odbyło się referendum aborcyjne w Irlandii. Większością dwóch trzecich głosów (66.4% do 33.6%) zwyciężyli zwolennicy zmiany restrykcyjnego prawa aborcyjnego. Samo zwycięstwo zwolenników zmian nie zaskakuje, ponieważ potwierdza wcześniejsze sondaże z okresu kampanii referendalnej. Jednak jego rozmiar już tak. Przewidywania wskazywały na stosunkowo niewielką większość głosów na tak. 

Jak już pisaliśmy wcześniej referendum było związane z propozycją rządowej poprawki do irlandzkiej konstytucji. Jej wprowadzenie było konieczne w związku z planowaną przez rząd liberalizacją prawa w tym zakresie (m.in. planowany jest pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży). W tle decyzji rządu znajdują się m.in. głośne wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. sprawa A., B. i C. p. Irlandii), decyzje (Mellet p. Irlandii oraz Whelan p. Irlandii) oraz stanowisko Komitetu Praw Człowieka ONZ, a także innych Komitetów ONZ-owskich (m.in. Komitetu ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet ONZ).

Wkrótce referendum aborcyjne w Irlandii

Końcem maja lub na początku czerwca br. odbędzie się referendum aborcyjne w Irlandii. Rząd przygotował poprawkę do irlandzkiej konstytucji, która- jeśli zostanie przyjęta w referendum - otworzy drogę do przyjęcia zliberalizowanego prawa dopuszczającego aborcję.

Poprawka zakłada wykreślenie art. 40.3.3., wprowadzonego w 1983 r. ósmą poprawką do konstytucji. Przepis ten brzmi:

The State acknowledges the right to life of the unborn and, with due regard to the equal right to life of the mother, guarantees in its laws to respect, and, as far as practicable, by its laws to defend and vindicate that right.

This subsection shall not limit freedom to travel between the State and another state.

This subsection shall not limit freedom to obtain or make available, in the State, subject to such conditions as may be laid down by law, information relating to services lawfully available in another state.

Planowany jest m.in. pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży. Aktualnie w Irlandii obowiązują rygorystyczne przepisy w tym zakresie. Aborcja jest dopuszczalna jedynie w przypadku poważnego zagrożenia życia kobiety.

Polska ignoruje "polityczne rekomendacje" Komitetu Praw Człowieka ONZ

W dniach 17-18 października b.r. Komitet Praw Człowieka NZ badał sprawozdania okresowe państw-stron Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (Dz.U. 1977 nr 38 poz. 167). Zakresem analizy objęto dokumenty przedłożone przez Słowację, Mołdawią, Jamajkę, Kolumbię, Azerbejdżan, Maroko, a także VII sprawozdanie okresowe złożone przez Polskę. 

W dokumencie dotyczącym Polski znalazły się zarówno pochwały jak i uwagi krytyczne. Ze strony Polski w posiedzeniu wzięli udział m.in. przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Zdrowia, Prokuratury Krajowej i Policji (PK, Przedstawiciele Prokuratury Krajowej na posiedzeniu Komitetu Praw Człowieka ONZ w Genewie), jak również RPO (Przestrzeganie praw człowieka w Polsce: przedstawiciele RPO na spotkaniu Komitetu Praw Człowieka ONZ).

Obrona raportu Polski - tym razem Komitet Praw Człowieka

W mijającym tygodniu (17-18.10.2016) delegacja polska prezentowała swój siódmy raport okresowy z wykonania Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Jest to już drugi raport z wykonania umowy dotyczącej ochrony praw człowieka w ramach systemu ONZ w ostatnim czasie (patrz post nt. obrony raportu z wykonania Międzynarodowego Paktu Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych). W trakcie spotkania członkowie Komitetu zwrócili się o przedstawienie informacji m.in. na następujące tematy:

• dostępność aborcji w kontekście utrudnionego dostępu do świadczeń związanych z legalną aborcją,
• kwestie ksenofobii, rasizmu, dyskryminacji - tu członkowie Komitetu poprosili m.in. o przedstawienie przyczyn likwidacji Rady ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji, 
• sytuacji mniejszości seksualnych - zakwestionowano zaangażowanie Pełnomocnika ds. Równego Statusu w zakresie działania na rzecz osób LGBT,
• zwrócono uwagę na kwestie związane z więziennictwem (szczególnie w kontekście naruszeń praw człowieka stwierdzonych przez ETPCz) - wskazywano na złe warunki osadzenia i nieefektywność postępowań zmierzających do wyjaśnienia przypadków naruszeń praw osób osadzonych,
• problematykę handlu ludźmi i nieefektywność działań władz przejawiającą się m.in. w nierozpoznaniu skali zjawiska,
• działania ustawodawcze zmierzające do ograniczenia władzy sądowej, a ponadto
• na kwestie konieczności kompleksowanego rozwiązania problemów związanych z restytucją mienia odebranego w czasach Holokaustu oraz w czasach komunistycznych.

Pozbawienie prawa do aborcji jako okrutne, nieludzkie lub poniżające traktowanie

Dziś ulicami Warszawy przeszedł Marsz Godność pod hasłem „Prawa człowieka prawami kobiet”. Uczestnicy manifestowali sprzeciw przeciwko zarzuceniu w Polsce współczesnych metod walki z bezpłodności poprzez in vitro, a przede wszystkim przeciwko planom zaostrzenia ustawy antyaborcyjnej (Polityka, Marsz Godności w Warszawie. Organizatorki przypominają: „Prawa człowieka są prawami kobiet”).

Rozważając ewentualne prawnomiędzynarodowe konsekwencje realizacji tych ostatnich planów, warto zauważyć, że niespełna dwa tygodnie temu ws. Mellet v. Ireland (CCPR/C/116/D/2324/2013) Komitet Praw Człowieka ONZ stwierdził, że całkowite pozbawienie kobiety prawa do aborcji w sytuacji nieuchronnej śmierci płodu - a zatem braku konfliktu interesów prawnych - stanowi naruszenie zakazu okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania w świetle Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 7, 17). 

Problem jest o tyle złożony, że decyzja Komitetu (który jednak nie wzywa ani do uznania prawa do aborcji, ani generalnej do liberalizacji przepisów) dotyczy normy konstytucyjnej, w interpretacji Sądu Najwyższego ograniczonej do ochrony życia, ale już nie zdrowia kobiety (EJIL Talk, UN Human Rights Committee Finds that Ireland’s Abortion Ban Violates the ICCPR).Realizacja wyroku będzie zatem wymagać nowelizacji Konstytucji lub jej reinterpretacji przez SN.

Po blisko dziesięciu latach Peru wykonało decyzję Komitetu Praw Człowieka ONZ w głośnej sprawie K.L. p. Peru

W połowie stycznia br. Biuro Wysokiego Komisarza ONZ ds. Praw Człowieka poinformowało, że Peru wypłaciło odszkodowanie skarżącej w sprawie K.L. p. Peru. Wezwanie do wypłaty stosownego odszkodowania oraz podjęcia kroków zapobiegających podobnym naruszeniom w przyszłości znalazły się w konkluzji decyzji Komitetu Praw Człowieka ONZ wydanej 22 listopada 2005 r. Precedensowa decyzja w sprawie K.L. p. Peru jest jedną z głośniejszych wydanych przez Komitet Praw Człowieka. W sprawie tej po raz pierwszy jeden z Komitetów ONZ-owskich uznał, że państwo, które dopuszcza w swoim prawodawstwie aborcję musi zagwarantować jej dostępność również w praktyce. Decyzja ta poprzedziła podobne (i podobnie głośne) rozstrzygnięcie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, w sprawie Tysiąc p. Polsce (wyrok z 2007 r.).