Nowa Prezes ETPC - Síofra O’Leary

Od dziś funkcję Prezes Europejskiego Trybunału Praw Człowieka sprawuje Síofra O’Leary - sędzia z Irlandii. Jak na swej stronie internetowej wskazał sam Trybunał, po raz pierwszy stanowisko to zajmie kobieta. Przed nową Prezes stoją ogromne wyzwania, wśród nich największe związane z rozpatrywaniem przez Trybunał skarg skierowanych do 16 września br. przeciwko Rosji, w tym skarg międzypaństwowych.

Irlandia uznaje aneksję de facto Okupowanego Terytorium Palestyńskiego przez Izrael za nielegalną

Pisaliśmy już na Blogu o „pełzającej aneksji” przeprowadzanej przez Izrael na Zachodnim Brzegu Jordanu poprzez przesiedlanie tam, wbrew postanowieniom IV Konwencji Genewskiej, obywateli Izraela. Wspominaliśmy także o powracających planach dokonania przez Izrael aneksji de iure Zachodniego Brzegu.

Jeśli jakieś działania Izraela spotykają z potępieniem państw trzecich, jest to zazwyczaj właśnie zamiar aneksji de iure – przykładowo, w 2020 r. ponad 1000 parlamentarzystów z 25 europejskich państw napisało wspólny list do swoich rządów przeciwko aneksji przez Izrael Zachodniego Brzegu. Nie ma w nim jednak mowy o trwającej cały czas aneksji de facto ani o nielegalnych izraelskich osiedlach na Okupowanym Terytorium Palestyńskim.

Brexit zakończony. Wielka Brytania ostatecznie opuściła Unię Europejską

Najpierw Parlament Europejski a teraz Rada UE zatwierdziły umowy z Wielką Brytanią o handlu i współpracy oraz umowy o bezpieczeństwie informacji. Tym samym końca dobiegły: 11 miesięczny okres przejściowy (od formalnego wystąpienia w styczniu 2020 r.), 5. letnia saga Brexitowa oraz 47 lat członkostwa Wlk. Brytanii we WE/UE. Wielka Brytania zakończyła formalności ratyfikacyjne już 31 grudnia 2020 r.

Will BREXIT Lead to a Dis-United Kingdom?

Guest post: The Apple State-Aid Case. The First Milestone

The European General Court decided last week that the Irish tax ruling agreements with Apple do not infringe European Union Law (Judgement of 15.07.2020, T-778/16 and T-892/16). The tax benefits obtained do not constitute unlawful state aid as prohibited under Article 107(1) TFEU. The Court hence annulled the decision of the European Commission that Ireland granted illegal state aid. In consequence, Apple does not have to repay taxes plus interest and saves approximately 14 bn USD.

Infographic of the EC

Wyrok TS UE w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality v LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa): sąd państwa członkowskiego musi wstrzymać wykonanie ENA w przypadku rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa do niezawisłego sądu

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał wczoraj (25 czerwca) bardzo ważny z perspektywy oceny naruszeń zasady praworządności w Polsce, a zwłaszcza zmian w polskim sądownictwie wyrok w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality/LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa).

Odpowiadając w trybie prejudycjalnym (art. 267 TFUE) na pytania irlandzkiego High Court Trybunał stwierdził, że sąd państwa członkowskiego, musi (a nie "tylko" może) wstrzymać wykonanie europejskiego nakazu aresztowania (ENA), jeśli uzna, że osoba, której nakaz dotyczy mogłaby, ze względu na nieprawidłowości mogące mieć wpływ na niezawisłość władzy sądowniczej w państwie członkowskim wydającym ENA, zostać narażona na ryzyko naruszenia swojego prawa podstawowego do niezawisłego sądu, które stanowi istotę prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego (pkt 78 wyroku).

Ponieważ sprawę śledzimy od samego początku i jej okoliczności, same pytania prejudycjalne i opinię rzecznika generalnego opisywaliśmy już w poprzednich postach (zob. tu i tu), tutaj skupimy się na samym wyroku TS.   

Opinia rzecznika generalnego w sprawie pytania irlandzkiego High Court o wykonanie ENA w przypadku wątpliwości co do funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce

28 czerwca br została ogłoszona opinia rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości UE, Evgenia Tancheva w sprawie pytania prejudycjalnego irlandzkiego High Court o możliwość odmowy wykonania europejskiego nakazu aresztowania ze względu na wątpliwości co do prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce, którą śledzimy do samego początku (zob. nasz wcześniejszy post). Zgodnie z nowymi zasadami dotyczącymi anonimizacji spraw prejudycjalnych, przyjętymi przez Trybunał sprawa ta została zarejestrowana jako C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality przeciwko LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa). 

Wynik referendum aborcyjnego w Irlandii otwiera drogę do liberalizacji krajowych przepisów

W piątek (25 maja) odbyło się referendum aborcyjne w Irlandii. Większością dwóch trzecich głosów (66.4% do 33.6%) zwyciężyli zwolennicy zmiany restrykcyjnego prawa aborcyjnego. Samo zwycięstwo zwolenników zmian nie zaskakuje, ponieważ potwierdza wcześniejsze sondaże z okresu kampanii referendalnej. Jednak jego rozmiar już tak. Przewidywania wskazywały na stosunkowo niewielką większość głosów na tak. 

Jak już pisaliśmy wcześniej referendum było związane z propozycją rządowej poprawki do irlandzkiej konstytucji. Jej wprowadzenie było konieczne w związku z planowaną przez rząd liberalizacją prawa w tym zakresie (m.in. planowany jest pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży). W tle decyzji rządu znajdują się m.in. głośne wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (m.in. sprawa A., B. i C. p. Irlandii), decyzje (Mellet p. Irlandii oraz Whelan p. Irlandii) oraz stanowisko Komitetu Praw Człowieka ONZ, a także innych Komitetów ONZ-owskich (m.in. Komitetu ds. Likwidacji Dyskryminacji Kobiet ONZ).

Irlandia p. Wlk. Brytanii - na razie bez rewizji wyroku ETPCz z 1978 r.

Czas szybko mija i niestety niektóre z licznych wydarzeń na prawnej arenie międzynarodowej przemykają gdzieś niepostrzeżenie. I tak 20 marca br. ETPC wydał długooczekiwane orzeczenie w sprawie wniosku o rewizję wyroku Irlandia p. Wlk. Brytanii (na blogu pisaliśmy o wniosku tu i tu). 

Izba większością głosów sześć do jednego oddaliła wniosek o rewizję. Wyrok nie jest prawomocny, tak więc należy spodziewać się wniesienia wniosku o rozpatrzenie sprawy przez Wielką Izbę Trybunału. 

Brexit: wstępne porozumienie w sprawie okresu przejściowego osiągnięte

Wczoraj, 19 marca, opublikowany został blisko 130-stronnicowy projekt porozumienia w sprawie okresu przejściowego po wystąpieniu Wielkiej Brytanii z UE. Porozumienie miałoby obowiązywać 21 miesięcy po Brexicie, czyli do końca 2020 r.

Projekt porozumienia zakłada w szczególności, że w czasie okresu przejściowego: 

Irlandzki sąd wstrzymuje wydanie polskiego obywatela na podstawie ENA, bo wątpi czy w Polsce może on liczyć na sprawiedliwy proces - i pyta Trybunał Sprawiedliwości UE

I stało się to, co większość prawników mających "zielone" (a nawet "blade") pojęcie o prawie Unii Europejskiej przepowiadała od dawna: przedwczoraj (12 marca) High Court w Dublinie wstrzymał wydanie do Polski polskiego obywatela na podstawie europejskiego nakazu aresztowania (dalej ENA) ze względu na wątpliwości, czy będzie on w Polsce mógł liczyć na rzetelny i sprawiedliwy proces w obliczu postępującego naruszania przez władze zasady praworządności, zwłaszcza przez zmiany dotyczące wymiaru sprawiedliwości. Orzekająca w sprawie The Minister for Justice and Equality v Celmer sędzia Aileen Donnelly (High Court w wielu sprawach orzeka w składzie jednoosobowym) uznała, że dla rozstrzygnięcia, czy na tej podstawie możliwa jest odmowa wykonania ENA  konieczna będzie wykładnia decyzji ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi i zdecydowała o wystąpieniu, na podstawie art. 267 TFUE, z odpowiednimi pytaniami do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Wkrótce referendum aborcyjne w Irlandii

Końcem maja lub na początku czerwca br. odbędzie się referendum aborcyjne w Irlandii. Rząd przygotował poprawkę do irlandzkiej konstytucji, która- jeśli zostanie przyjęta w referendum - otworzy drogę do przyjęcia zliberalizowanego prawa dopuszczającego aborcję.

Poprawka zakłada wykreślenie art. 40.3.3., wprowadzonego w 1983 r. ósmą poprawką do konstytucji. Przepis ten brzmi:

The State acknowledges the right to life of the unborn and, with due regard to the equal right to life of the mother, guarantees in its laws to respect, and, as far as practicable, by its laws to defend and vindicate that right.

This subsection shall not limit freedom to travel between the State and another state.

This subsection shall not limit freedom to obtain or make available, in the State, subject to such conditions as may be laid down by law, information relating to services lawfully available in another state.

Planowany jest m.in. pełny dostęp do aborcji w pierwszych 12 tygodniach ciąży. Aktualnie w Irlandii obowiązują rygorystyczne przepisy w tym zakresie. Aborcja jest dopuszczalna jedynie w przypadku poważnego zagrożenia życia kobiety.

Zielone światło dla drugiej fazy negocjacji w sprawie Brexitu

8 grudnia przewodniczący Komisji Europejskiej, J.-C. Juncker poinformował, że doszło do przełomu w negocjacjach w sprawie Brexitu. Oznacza to, że Komisja zarekomenduje w najbliższy czwartek Radzie Europejskiej przejście do drugiej fazy negocjacji. Ostateczna decyzja zależeć będzie od szefów państw lub rządów państw członkowskich Unii, ale trudno przypuszczać, by nie udzielono poparcia temu wnioskowi. 

Irlandzki High Court zadaje pytanie prejudycjalne w sprawie Facebooka

Przedwczoraj, 3 października, irlandzki High Court zapowiedział zadanie pytań prejudycjalnych Trybunałowi Sprawiedliwości UE w przedmiocie zgodności przekazywania danych użytkowników Facebooka przez europejską filię serwisu mieszczącą się w Irlandii do jej spółki-matki w USA. Pozwalają na to tzw. „standardowe klauzule umowne”, które do tej pory były uznawane przez Komisję Europejską za zgodne z prawem. 

Jak będzie wyglądała granica między Irlandią a Irlandią Północną po Brexicie?

Obecnie dobiega końca trzecia runda negocjacyjna w sprawie Brexitu. Jedną z kluczowych kwestii pozostaje nierozwiązana do tej pory wizja przyszłej granicy między Irlandią (pozostającą w UE) a Irlandią Północną (będącą prowincją Wielkiej Brytanii i wychodzącą z UE pod koniec marca 2019 r.).

Pozbawienie prawa do aborcji jako okrutne, nieludzkie lub poniżające traktowanie

Dziś ulicami Warszawy przeszedł Marsz Godność pod hasłem „Prawa człowieka prawami kobiet”. Uczestnicy manifestowali sprzeciw przeciwko zarzuceniu w Polsce współczesnych metod walki z bezpłodności poprzez in vitro, a przede wszystkim przeciwko planom zaostrzenia ustawy antyaborcyjnej (Polityka, Marsz Godności w Warszawie. Organizatorki przypominają: „Prawa człowieka są prawami kobiet”).

Rozważając ewentualne prawnomiędzynarodowe konsekwencje realizacji tych ostatnich planów, warto zauważyć, że niespełna dwa tygodnie temu ws. Mellet v. Ireland (CCPR/C/116/D/2324/2013) Komitet Praw Człowieka ONZ stwierdził, że całkowite pozbawienie kobiety prawa do aborcji w sytuacji nieuchronnej śmierci płodu - a zatem braku konfliktu interesów prawnych - stanowi naruszenie zakazu okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania w świetle Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (art. 7, 17). 

Problem jest o tyle złożony, że decyzja Komitetu (który jednak nie wzywa ani do uznania prawa do aborcji, ani generalnej do liberalizacji przepisów) dotyczy normy konstytucyjnej, w interpretacji Sądu Najwyższego ograniczonej do ochrony życia, ale już nie zdrowia kobiety (EJIL Talk, UN Human Rights Committee Finds that Ireland’s Abortion Ban Violates the ICCPR).Realizacja wyroku będzie zatem wymagać nowelizacji Konstytucji lub jej reinterpretacji przez SN.

A jednak: nowa sprawa Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu przed ETPCz

Europejski Trybunał Praw Człowieka zakomunikował 22 marca 2016 r. Zjednoczonemu Królestwu wniosek o rewizję wyroku Irlandia p. Zjednoczonemu Królestwu z 18 stycznia 1978 r. złożony oczywiście przez władze irlandzkie (na blogu pisaliśmy o tym tu). 

Nowa sprawa międzypaństwowa Irlandia p. Wlk. Brytanii?

Zbliża się koniec grudnia a ETPCz nie potwierdził, czy rząd irlandzki zgodnie z zapowiedzią złożoną 3 grudnia br. faktycznie złożył wniosek o rewizję wyroku wydanego w pierwszej międzypaństwowej sprawie przed ETPCz -  sprawie Irlandia p. Wlk. Brytanii. 

Kolejne głosy w sprawie palestyńskiej: Hiszpania, Irlandia, Francja, Parlament Europejski i... Niemcy

Od kiedy w październiku pisaliśmy o uznaniu państwowości Palestyny przez rząd Szwecji (tu) oraz o wezwaniu brytyjskiego rządu do podjęcia tożsamych kroków przez Izbę Gmin (tutaj), tożsame apele pod adresem własnych rządów wystosował Seanad Éireann, izba wyższa irlandzkiego Parlamentu (Al Arabiya News, Irish senate calls for recognition of Palestinian state), oraz  hiszpański Congreso de los Diputados (The Jerusalem Post, Spanish parliament easily passes measure recognizing Palestinian state). Niebawem możemy być świadkami przynajmniej 3 kolejnych wystąpień.

Zmierzch "podwójnej irlandzkiej" i optymalizacji CIT w Szwajcarii, Luksemburgu i Austrii

W ostatnich miesiącach kilkukrotnie wspominaliśmy o wielkich inwestorach amerykańskich wykorzystujących jurysdykcję irlandzką do prawnie wątpliwych praktyk, choćby w kontekście prawa do prywatności użytkowników portalu Facebook (post tutaj), czy porozumień podatkowych między Google a tamtejszą administracją (zobacz tu). Właśnie kwestie podatkowe budzą szczególne niezadowolenie w pozostałych unijnych stolicach, które zabiegając o naprawę sytuacji fiskalnej włożyły w minionym roku wiele wysiłku w walkę z uchylaniem się od opodatkowania (zob. nasze posty w zakresie tax evasion). Spore emocje budzą również postępowania Komisji ws. opodatkowania Starbucksa w Holandii, czy Fiat Finance w Luksemburgu.

Fakt, że nowy Przewodniczący Komisji Europejskiej, Jean-Claude Juncker, piastował urząd Premiera Luksemburga w czasie, kiedy państwo to (podobnie zresztą jak Irlandia) zawarło porozumienia podatkowe z Amazonem, w sprawie których Komisja ma wszcząć postępowanie o możliwe naruszenie zasad udzielania pomocy publicznej, nie pozwoli aby o podatkach zapomnieć do przyszłego roku (FT, Brussels targets Amazon’s Luxembourg tax deal). Jest jednak szansa, że Irlandia, Austria i Luksemburg, a także Szwajcarią rzadziej będą odgrywać rolę czarnych charakterów.

Zmagania Apple (pomoc publiczna) i Google (privacy) z prawem unijnym

Szerokim echem rozeszła się niedawno wiadomość dotycząca decyzji Komisji Europejskiej o wszczęciu przeciwko Irlandii postępowania ws. naruszenia zasad udzielania pomocy publicznej (C(2014) 3606 final). Według wstępnych ustaleń Komisji zaakceptowane przez irlandzkie organy podatkowe w latach 1991 i 2007 uprzednie porozumienia cenowe (advance pricing arrangements, APA), "motywowane kwestiami zatrudnienia", stanowiły formę selektywnego przyznania szczególnych korzyści spółce. Zarówno irlandzkie władze jak i Apple są przekonane, że zarzuty okażą się bezpodstawne (FT, Brussels criticises Apple’s Irish tax deals). Gdyby jednak okazało, że stenogramy negocjacyjne prawidłowo sugerują dopuszczenie się przez strony manipulacji wysokością stawki udziału irlandzkiej siedziby spółki w kosztach uzyskania przychodu celem obniżenia podstawy opodatkowania do uprzednio uzgodnionej kwoty zachęty inwestycyjne bez faktycznych podstaw do takich wycen (reverse engineering), to wg. szacunków Barclays Apple mogłoby zostać zmuszone do zwrotu choćby 6 mld USD ulg podatkowych za ostatnie 3 lata. 
O oskarżeniach amerykańskiego Senatu kierowanych pod adresem irlandzkich władz w związku z traktowaniem Apple wspominaliśmy w maju ubiegłego roku (zob. tutaj).

Zanim w powyższej sprawie zapadną jakiekolwiek rozstrzygnięcia, rozgłos zdobywa decyzja administracyjna wydana przez Komisarza ds. ochrony danych i swobody informacji w Hamburgu w myśl której automatyczne profilowanie przez Google indywidualnych wyników wyszukiwania bez zgody użytkowników narusza ich prawo do prywatności (Der Hamburgische Beauftragte für Datenschutz und Informationsfreiheit, Press release w języku angielskim, Anordnung). Google zobowiązano do dostosowania parametrów wyszukiwarki do wymogów prawa niemieckiego.

Komisja Europejska, Memo/14/186