Guest Post: Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

 

Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

Kryzys na granicy polsko-białoruskiej ma wiele aspektów prawnych, humanitarnych i politycznych, których nie da się omówić w ramach jednego postu.  Truizmem byłoby powiedzieć, że sytuacja ta skupia jak w soczewce bardzo zasadnicze kwestie, takie jak humanitaryzm i szacunek do praw człowieka w konkretnej, ekstremalnie trudnej sytuacji życiowej grupy cudzoziemców.

Poniższe uwagi są tylko krótkim komentarzem do tego, jakie konsekwencje  mogą wynikać (lub nie) z decyzji o wprowadzeniu 30-dniowego stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego i lubelskiego z dniem 2 września 2021 r., z perspektywy Europejskiej konwencji praw człowieka.

1.      Odnotujmy, że art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. 2002 nr 117 poz. 985) przewiduje obowiązek notyfikacji wprowadzenia i zniesienia stanu wyjątkowego dwóm podmiotom: Sekretarzowi Generalnemu ONZ i Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy.

2.      Organizacje międzynarodowe zajmujące się prawami człowieka będą dzięki takiej notyfikacji oficjalnie wiedziały, że władze RP podjęły decyzję, która potencjalnie i faktycznie może wpływać na sposób wykonywania zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka. Wyłącznie od tych organizacji zależy, czy taka notyfikacja wywoła jakąkolwiek reakcję (np. w drodze działań Biura Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka czy procedur specjalnych ONZ).

Obrona raportu Polski - tym razem Komitet Praw Człowieka

W mijającym tygodniu (17-18.10.2016) delegacja polska prezentowała swój siódmy raport okresowy z wykonania Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Jest to już drugi raport z wykonania umowy dotyczącej ochrony praw człowieka w ramach systemu ONZ w ostatnim czasie (patrz post nt. obrony raportu z wykonania Międzynarodowego Paktu Praw Ekonomicznych, Społecznych i Kulturalnych). W trakcie spotkania członkowie Komitetu zwrócili się o przedstawienie informacji m.in. na następujące tematy:

• dostępność aborcji w kontekście utrudnionego dostępu do świadczeń związanych z legalną aborcją,
• kwestie ksenofobii, rasizmu, dyskryminacji - tu członkowie Komitetu poprosili m.in. o przedstawienie przyczyn likwidacji Rady ds. Przeciwdziałania Dyskryminacji Rasowej, Ksenofobii i związanej z nimi Nietolerancji, 
• sytuacji mniejszości seksualnych - zakwestionowano zaangażowanie Pełnomocnika ds. Równego Statusu w zakresie działania na rzecz osób LGBT,
• zwrócono uwagę na kwestie związane z więziennictwem (szczególnie w kontekście naruszeń praw człowieka stwierdzonych przez ETPCz) - wskazywano na złe warunki osadzenia i nieefektywność postępowań zmierzających do wyjaśnienia przypadków naruszeń praw osób osadzonych,
• problematykę handlu ludźmi i nieefektywność działań władz przejawiającą się m.in. w nierozpoznaniu skali zjawiska,
• działania ustawodawcze zmierzające do ograniczenia władzy sądowej, a ponadto
• na kwestie konieczności kompleksowanego rozwiązania problemów związanych z restytucją mienia odebranego w czasach Holokaustu oraz w czasach komunistycznych.

Zdaniem grupy roboczej NZ Julien Assange jest bezprawnie przetrzymywany (zgodnie z prawem krajowym)

Twórca Wikileaks Julien Assange, który jak pisaliśmy od 2012 przebywa w w ambasadzie Ekwadoru w Londynie, według UN Working Group on Arbitrary Detention jest bezprawnie przetrzymywany (OHCHR, The Working Group on Arbitrary Detention Deems the deprivation of liberty of Mr. Julian Assange as arbitrary). Zgodnie z Opinią 54/2015 początek naruszenia prawa należy datować jeszcze na grudzień 2010, tj. moment pierwszego aresztowania w Londynie. Informację, na dzień przed oficjalną prezentacją wyników postępowania opublikowała BBC (Julian Assange is being 'arbitrarily held', UN panel to say). 

W odniesieniu do aresztowania w zakładzie Wandsworth, 550 dni aresztu domowego oraz trzech lat przymusowego pobytu ("pozbawienia wolności de facto") w ambasadzie, Grupa robocza stwierdziła się naruszenia zakazu arbitralnego pozbawienia wolności (art. 9 i 10 Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka oraz art. 7, 9(1), 9(3), 9(4), 10 i 14 MPPOiP). 

Notyfikowanie przez Ukrainę derogacji z niektórych zobowiązań w zakresie praw człowieka

Zgodnie z decyzją podjętą przez Radę Najwyższą Ukrainy (pisaliśmy o tym na blogu tu) władze ukraińskie złożyły 9 czerwca 2015 r. Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy notę werbalną informującą o derogacji niektórych praw wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. 

W nocie władze ukraińskie podkreśliły, że w wyniku aneksji i przejściowej okupacji przez Federację Rosyjską części terytorium Ukrainy, władze FR są całkowicie odpowiedzialne za poszanowanie praw człowieka i implementację właściwych traktatów prawnoczłowieczych na wspomnianych terytoriach. W celu zapewniania poszanowania życiowych interesów społeczeństwa i państwa ukraińskiego w odpowiedzi na agresję rosyjską Ukraina przyjęła szereg aktów prawnych, które stanowią derogację z niektórych zobowiązań Ukrainy na podstawie Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. 

Uchylenie stosowania niektórych postanowień MPPOiP oraz EKPCz na części terytorium Ukrainy

Ukraińska Rada Najwyższa przegłosowała 21 maja br. uchylenie stosowania niektórych zobowiązań wynikających z Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Za głosowało 245 na 450 deputowanych. Uzasadnieniem dla podjęcia decyzji było to, że prowadzeniu antyterrorystycznych operacji w niektórych rejonach obwodów donieckiego i ługańskiego spowodowanych agresją zbrojną Federacji Rosyjskiej oraz akcjami wspieranych przez Rosję grup terrorystycznych, towarzyszyło przyjęcie przez radę przepisów prawnych, które pozostają w sprzeczności ze zobowiązaniami wynikającymi ze wskazanych umów oraz Europejskiej Karty Społecznej.

Coraz bliżej ratyfikacji Protokołu nr 13 do EKPCz oraz Drugiego Protokołu Fakultatywnego do MPPOiP

Na posiedzeniu Senatu w dniach 7-9 sierpnia br. senatorowie bez poprawek przyjęli trzy ustawy ratyfikacyjne, w tym ustawę o ratyfikacji Protokołu nr 13 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka dotyczącego zniesienia kary śmierci we wszystkich okolicznościach oraz ustawę o ratyfikacji Drugiego Protokołu Fakultatywnego do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych w sprawie zniesienia kary śmierci. Polska jest ostatnim krajem UE, który nie ratyfikował tych umów.

Z ich ratyfikacją nie wiąże się dla Polski obowiązek wprowadzenia jakichkolwiek zmian legislacyjnych, kara ta bowiem od dawna nie może być w Polsce orzekana. Praktycznego znaczenia ratyfikacja Protokołu nr 13 nabiera przede wszystkim w kontekście deportacyjno-ekstradycyjnym. Z obowiązków nałożonych na państwa na podstawie art. 2 i 3 Konwencji oraz Protokołu nr 13 wynika, że zakazana jest ekstradycja jeżeli pojawia się ryzyko, że w państwie przyjmującym orzeczona i/lub wykonana zostanie kara śmierci.

Teraz pozostaje jedynie czekać na podpis Prezydenta pod dokumentami ratyfikacyjnymi.