Guest Post: Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

 

Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

Kryzys na granicy polsko-białoruskiej ma wiele aspektów prawnych, humanitarnych i politycznych, których nie da się omówić w ramach jednego postu.  Truizmem byłoby powiedzieć, że sytuacja ta skupia jak w soczewce bardzo zasadnicze kwestie, takie jak humanitaryzm i szacunek do praw człowieka w konkretnej, ekstremalnie trudnej sytuacji życiowej grupy cudzoziemców.

Poniższe uwagi są tylko krótkim komentarzem do tego, jakie konsekwencje  mogą wynikać (lub nie) z decyzji o wprowadzeniu 30-dniowego stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego i lubelskiego z dniem 2 września 2021 r., z perspektywy Europejskiej konwencji praw człowieka.

1.      Odnotujmy, że art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. 2002 nr 117 poz. 985) przewiduje obowiązek notyfikacji wprowadzenia i zniesienia stanu wyjątkowego dwóm podmiotom: Sekretarzowi Generalnemu ONZ i Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy.

2.      Organizacje międzynarodowe zajmujące się prawami człowieka będą dzięki takiej notyfikacji oficjalnie wiedziały, że władze RP podjęły decyzję, która potencjalnie i faktycznie może wpływać na sposób wykonywania zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka. Wyłącznie od tych organizacji zależy, czy taka notyfikacja wywoła jakąkolwiek reakcję (np. w drodze działań Biura Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka czy procedur specjalnych ONZ).

Wprowadzenie derogacji zobowiązań wynikających z EKPC – wytyczne Sekretarz Generalnej oraz aktualna praktyka państw cd. rozważań na tle pandemii COVID - 19

Szerząca się epidemia COVID-19 ma znaczący wpływ na funkcjonowanie systemu gwarancji ochrony praw człowieka stworzonego na podstawie Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Wpływ ten przejawia się na wielu płaszczyznach. Po pierwsze spowodował wydłużenie terminów procesowych w postępowaniach przed ETPC, co jest ze zrozumiałych względów korzystne szczególnie dla potencjalnych skarżących (na blogu pisaliśmy tu i tu), ale również ma związek z procedurą notyfikowania Sekretarzowi Generalnemu RE na podstawie art. 15 Konwencji informacji o podjętych przez władze środkach uchylających stosowanie zobowiązań wynikających z Konwencji w zakresie ściśle odpowiadającym wymogom sytuacji. Do dziś notyfikacje na podstawie art. 15 Konwencji złożyło 9 państw: Albania, Armenia, Estonia, Gruzja, Łotwa, Północna Macedonia, Mołdowa, Rumunia, Serbia (na blogu pisaliśmy tu i tu). Część z nich złożyła notyfikacje w związku z wprowadzeniem stanu wyjątkowego, inne w związku z wprowadzeniem stanu katastrofy naturalnej/żywiołowej (np. Albania).

Kolejne derogacje zobowiązań wynikających z EKPCz w związku z wprowadzeniem stanów nadzwyczajnych - COVID-19

Po dokonanych przez Łotwę i Rumunię notyfikacjach derogacji zobowiązań wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (na blogu pisaliśmy tu), kolejne państwa podjęły takie same działania. Stan wyjątkowy został wprowadzony przez Mołdowę (stan wyjątkowy od 17 marca do 15 maja), Armenię (stan wyjątkowy od 16 marca do 14 kwietnia), Estonię (stan wyjątkowy od 12 marca do 1 maja) oraz Gruzję (stan wyjątkowy od 21 marca do 21 kwietnia). Wszystkie te kraje przesłały niezwłocznie do Rady Europy informacje o derogacji zobowiązań wynikających z EKPCz w związku z wprowadzeniem specjalnych środków ochrony ludności. 

Z powyższymi działaniami formalnymi wyraźnie kontrastują plany rządu węgierskiego wprowadzenia bezterminowego stanu wyjątkowego. Plany te spotkały się z natychmiastową reakcją Sekretarz Generalnej RE, która podkreśliła, że podjęcie niedookreślonych i bezterminowych środków nadzwyczajnych nie gwarantuje poszanowania podstawowych zasad demokracji i że wszelkie ograniczenia praw jednostek powinny być proporcjonalne do zagrożenia, w związku z którym zostały wprowadzone (list do premiera V. Orbana dostępny tu).