Immunitet egzekucyjny: szwedzki sąd rozszerza zakres immunitetu egzekucyjnego. Sąd USA wymusza ujawnienie aktywów

W czerwcu b.r. szwedzki sąd apelacyjny (Svea hovrätt) uchylił decyzję Kronofogden, tj. Urzędu Komornika tym samy kolejny raz uniemożliwiając wykonanie wyroku z arbitrażu SCC z 2013 r. Sąd dokonał rozszerzającej wykładni immunitetu egzekucyjnego obejmując zakresem ochrony środki Narodowego Banku Kazachstanu (NBK). Z kolei sąd w USA zobowiązał Kazachstan do ujawnienia aktywów podlegających zajęciu pod groźbą stwierdzenia obrazy sądu.

Przedmiotem sporu arbitrażowego było wywłaszczenie w 2010 r. inwestycji naftowej o wartości przeszło 1 mld USD. Inwestycja została wywłaszczone tuż po osiągnięciu rentowności dzięki dekadzie prowadzenia działań restrukturyzacyjnych. Trybunał arbitrażowy uznał Kazachstan winnym naruszenia standardu uczciwego i sprawiedliwego traktowania na podstawie Traktatu Karty Energetycznej i zasądził na rzecz inwestora odszkodowanie w wysokości 500 mld USD (Anatolie Stati, Gabriel Stati, Ascom Group SA and Terra Raf Trans Traiding Ltd v. Kazakhstan, SCC Case No. V 116/2010). 

Zwycięstwo PGNiG w arbirtażu przeciwko Gazpromowi

Zarząd PGNiG poinformował dziś o korzystnym rozstrzygnięciu arbitrażu przeciwko PAO Gazprom i OOO Gazprom Export (łącznie: Gazprom) w przedmiocie obniżenia ceny kontraktowej gazu dostarczanego przez Gazprom na podstawie tzw. Kontraktu Jamalskiego z 1996 r. 

Trybunał Szotkholmskiej Izby Handlowej zrewidował kontraktową formułę cenową poprzez "istotne i bezpośrednie powiązanie z notowaniami rynkowymi gazu ziemnego na europejskim rynku energetycznym". Nowa, korzystniejsza cena wiąże strony od momenty wystąpienia przez PGNiG o renegocjację umowy w 2014 r. Oznacza to w szczególności uznanie nadwyżki płatności PGNiG na kwotę 1,5 mld USD.

W 2017 r. obie strony wystąpiły z wnioskami o dalszą renegocjację ceny kontraktowej. Wyrok SCC nie wpłynie na obniżenie taryfy cenowej dla końcowych odbiorców (RP, PGNiG wygrał z Gazpromem. Rosjanie zwrócą 1,5 mld dol.?).

Pokłosie Achmea: Różne losy orzecznictwa arbitrażowego przed sądami krajowymi w Niemczech i Szwecji (m.in. przeciwko Polsce)

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE Achmea z marca 2018 roku (post tutaj), w którym TS UE stwierdził niezgodność arbitrażu inwestycyjnego z prawem unijnym, wymusił dyskusję nad relacją między prawem międzynarodowym inwestycyjnym a prawem UE. Jednak nawet w przypadku postępowań przed trybunałami arbitrażowymi, które odrzuciły koncepcję pierwszeństwa unijnego porządku prawnego przed zobowiązaniami o charakterze prawnomiędzynarodowym, zrodziło to praktyczny problem wykonania korzystnych wyroków na terytorium UE. Kwintesencją niechęci Komisji Europejskiej do arbitrażu inwestycyjnego było pozwanie w styczniu b.r. Rumunii za wykonanie wyroku arbitrażowego (zob. nasz post).

Ciekawsze od rozważań teoretycznych nad relacją między oboma porządkami, czy od wątpliwego z prawnomiędzynarodowego punktu widzenia oświadczenia z końca stycznia Komisji Europejskiej i państw członkowskich o utracie mocy prawnej klauzul arbitrażowych, wydają się losy odnośnych postępowań egzekucyjnych. Warto w tym kontekście zwrócić uwagę na dwa wyroki w postępowaniach o uchylenie wyroku arbitrażowego (w tym jednego przeciwko Polsce).

Nowelizacja szwedzkiej ustawy o arbitrażu

Z dniem 1 marca 2019 r. wejdzie w życie nowelizacja szwedzkiej ustawy arbitrażowej. W ten sposób zwieńczone zostają blisko pięcioletnie prace kodyfikacyjne zmierzające do uwzględnienia praktyki UNCITRAL w odniesieniu do ustawy uchwalonej w 1999 r. Doniosłość tych zmian istotnie wykracza poza Szwecję, dzięki niesłabnącej od czasów Zimnej Wojny popularności tego państwa jako siedziby arbitraży międzynarodowych. Reputację neutralnego ośrodka rozstrzygania sporów wschód-zachód Sztokholm zbudował w szczególności w postępowaniach z udziałem przedsiębiorców z Chin, Rosji i USA (GAR, The European, Middle Eastern and African Arbitration Review 2016. Sweden). Znowelizowana ustawa odnosi się przede wszystkim do arbitraży ad hoc (tj. nie na podstawie regulaminów instytucji arbitrażowych takich jak SCC czy ICC).

Do najważniejszych zmian należą (KAB, Sweden Adopts Revisions to Modernize its Arbitration Actq):

Pokłosie Achmea: Polska być może uchyli się od wykonania wyroku arbitrażowego Abris

W grudniu 2017 r., informowaliśmy, że Polska przegrała z funduszem private equity Abris arbitraż inwestycyjny przed Sztokholmską Izbą Handlową (post tutaj). Z interpelacji poselskiej wynikało wówczas, że mimo stwierdzenia przez trybunał naruszenia praw inwestora, Polska w ogóle nie podjęła negocjacji w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania ze względu na przeświadczenie ministerstwa - nie podzielanego przez autora interpelacji - o zaistnieniu podstaw do uchylenia wyroku. Z treści interpelacji wynikało wówczas, że błędy proceduralne Prokuratorii Generalnej z góry zdawały powództwo o uchylenie wyroku na niepowodzenie.

Pokłosie Achmea: Hiszpania oczekuje interwencji TS UE w arbitrażu energetycznym

W lutym b.r. informowaliśmy o, interesującym w świetle wygaszania przez rząd Polski systemu zachęt inwestycyjnych w sektorze energetyki wiatrowej, niekorzystnym dla Hiszpanii wyroku arbitrażowym w sprawie Novenergia (tutaj, zob. także tu). To że rząd hiszpański będzie zabiegać o uchylenie wyroku SCC, nakazującego zapłatę 53 mln euro odszkodowania, nikogo nie dziwi. Ciekawe jest natomiast, że będzie to kolejne po Niemczech (nasz post nt. Vattenfall) państwo, który postanowiło skorzystać z rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Achmea. TS UE uznał wówczas, że obowiązywanie wewntątrz-unijnych bilateralnych traktatów inwestycyjnych godzi w autonomię unijnego porządku prawnego (zob. nasze posty tu, tu i tu). 

Odpowiednio, Hiszpania zwróciła się do sądu apelacyjnego w Sztokholmie o uchylenie wyroku arbitrażowego. Na razie sąd zadecydował o zawieszeniu wykonania wyroku do czasu rozpatrzenia wniosku o jego uchylenie (Aquiescencia, Spain challenges Novenergia arbitral award in Swedish court, relying on the Achmea judgment). 

Hiszpania przegrywa arbitraż dot. energetyki słonecznej

Zaledwie przed miesiącem pisaliśmy o decyzji Komisji Europejskiej, która zakazała Hiszpanii wykonania ubiegłorocznego wyroku arbitrażowego w sporze Eiser. Była to pierwsza porażka tego państwa w serii postępowań wszczętych przez inwestorów w sektorze energetyki słonecznej poszkodowanych w wyniku ograniczenia programu zachęt inwestycyjnych. Dotychczas korzystny dla Hiszpanii bilans tych postępowań właśnie został wyrównany. 

Komisja Europejska zakazuje Hiszpanii wykonania wyroku wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego

Niedawno na łamach PPM wspominaliśmy o wzbierającej fali postępowań arbitrażowych przeciwko Polsce w związku z wygaszeniem przez rząd systemu zachęt inwestycyjnych i niekorzystnymi dla inwestorów zmianami regulacyjnymi. W tym kontekście warto zatem zwrócić uwagę na rezultat postępowania Komisji Europejskiej ws. pomocy publicznej dla inwestorów w sektorze energetyki wiatrowej w Hiszpanii. 

Mimo że w trzecim jak dotąd rozstrzygniętym sporze arbitrażowych inwestor zdołał przekonać trybunał, że wycofanie zachęt naruszyło jego prawa na podstawie BITu i uzyskać korzystny wyrok arbitrażowy, Komisja uznała, że wykonanie wyroku naruszy unijne prawo konkurencji. Jesteśmy zatem świadkami swoistej powtórki schematu wydarzeń znanego ze sprawy braci Micula (zob. posty tu i tu).

Airbus Helicopters pozwie Polskę za zerwanie negocjacji ws. śmigłowców wielozadaniowych

W obliczu fiaska kilkumiesięcznych negocjacji ugodowych, francuski koncern Airbus notyfikował m.in. Ministerstwu Obrony Narodowej, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów i, zapewne, Ministerstwu Rozwoju wszczęcie procedury arbitrażowej w związku z prowadzeniem negocjacji bez woli zawarcia umowy (DGP, Caracali nie mamy, ale i tak za nie zapłacimy). Mimo że umowa na zakup 50 helikopterów H225M Caracal o wartości ok. 13,4 mld zł – po 5 latach negocjacji i testach – została parafowana przez poprzedni rząd, kolejny zerwał ją powołując się na niemożność wypracowania kompromisu ws. umowy offsetowej na transfer technologii (Defence24.pl, Rok po rezygnacji z Caracali. Kiedy nowe śmigłowce dla wojska?). W sprawie wydano wówczas lakoniczny komunikat, a strona francuska została o fakcie poinformowana zaledwie kilkadziesiąt minut przed dziennikarzami.

Antoni Macierewicz podczas wizyty w zakładach w Mielcu
deklaruje rychły zakup polskich helikopterów. Źródło. TokFM, Kalendarium obietnic.

Polska przegrywa arbitraż inwestycyjny Abris

Z opóźnieniem, ale za to z niecierpliwie wyczekiwanym dostępem do wyroku arbitrażowego SCC Arbitration No.: V 2014/163, chcieliśmy poinformować o przegranej Polski w arbitrażu inwestycyjnym przed Sztokholmską Izbą Handlową (SCC) w sprawie funduszu private equity Abris i niepokojących sygnałach z Ministerstwa Finansów odnośnie do dalszego postępowania w sprawie.

Przedmiotem sporu - formalnie wszczętego przez luksemburski PL Holdings S.a.r.l. - były decyzje Komisji Nadzoru Finansowego z 2014 r. najpierw o uniemożliwieniu Abrisowi wykonywania prawa głosu z akcji w FM Banku PBP (obecnie Nest Bank), a następnie zmuszenie do sprzedaży 99,6% udziałów w tymże banku. KNF utrzymywał wówczas, że inwestor nie dawał gwarancji "ostrożnego i stabilnego zarządzania bankiem”. Zastrzeżenia Komisji budziły m.in. zakres uprawnień Rady Nadzorczej czy obawy o konflikt interesu zarządzających bankiem. Mimo modyfikacji w sposobie zarządu KNF niekorzystne decyzje utrzymał, aż do czasu przeniesienia własności udziałów, żeby po po 5. krotnym (sic!) odroczeniu rozpatrzenia odwołania od decyzji ostatecznie ją w 2015 r. uchylić (tak: interpelacja poselska nr 15392 Jacka Wilka). Według informacji posła Wilka decyzja z 2015 r. w sprawie uchylenia wcześniejszych decyzji została przez KNF utajniona.

Abris zastosował się do decyzji KNF sprzedając udziały funduszowi AnaCap, a następnie na podstawie art. 4 BITu między Polską a Belgią i Luksemburgiem wszczął postępowanie o stwierdzenie bezprawnego wywłaszczenia i zapłatę odszkodowania w wysokości przeszło 2,1 mld zł.

Rzecznik Generalny: anti-suit injunctions w postępowaniach arbitrażowych zgodne z prawem UE

Wzywając do zmiany dotychczasowej wykładni prawa UE w Tankers (C-185/07), Rzecznik Generalny Melchior Wathelet w sprawie Gazprom (C-536/13, zobacz nasz post tutaj) uznał, że:

- Rozporządzenie (WE) nr 44/2001 z dnia 22 grudnia 2000 r. w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych (Bruksela I) nie zobowiązuje sądu państwa członkowskiego do odmowy uznania i wykonania anti-suit injunction wydanego przez sąd arbitrażowy.

- Okoliczność, iż orzeczenie arbitrażowe zawiera anti-suit injunction nie wystarczy, aby odmówić jego uznania i wykonania na podstawie art. V ust. 2 lit. b) Konwencji nowojorskiej z dnia 10 czerwca 1958 r.

Opinia Rzecznika Generalnego z 4 grudnia 2014.

Będzie kolejny pozew przeciwko Gazpromowi?

Powraca problem ceny gazu dostarczanego przez Gazprom. Akcjonariusze litewskiego Lieuvous Dujos 30 stycznia 2014 r. podjęli uchwałę o wniesieniu pozwu o obniżkę cen gazu do Instytutu Arbitrażowego przy Izbie Handlowej w Sztokholmie (SCC). Litwa jest w pełni uzależniona od dostaw Gazpromu. Cena gazu dla litewskiego kontrahenta jest najwyższa w całej Unii Europejskiej. Oczekuje się jej obniżenia o 25%.

Prawo UE jako przeszkoda wykonania wyroku arbitrażowego? Litwa v. Gazprom

Rozstrzygnięcie sporu Litwa-Gazprom, którego jeden z etapów zakończył wyrok arbitrażowy Sztokholmskiej Izby Handlowej (SCC, Arbitration No.: V (125/2011), podsumowanie sprawy tutaj) może stać się doniosłym testem na status prawa UE w prawie krajowym -litewskim wykraczającym poza kontekst tego sporu (zob. R. Audzevičius, M. Juozaiti [w:] R. Clark, Dispute Resolution Review, 2013). Z jednej bowiem strony tamtejszy Trybunał Konstytucyjny w wyroku nr 7/04-8/04 z 15 maja 2007 roku uznał, że również orzecznictwo ETPCz, Trybunału Sprawiedliwości i Sądu ma znaczenie dla wykładni prawa krajowego. Z drugiej strony, litewskie sądy wykazywały dotąd liberalne podejście do wykładni i stosowania Konwencji nowojorskiej o uznawaniu i wykonywaniu zagranicznych orzeczeń arbitrażowych.