Nowy podsądny podejrzewany o popełnienie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości już w MTK

Przedwczoraj władze Republiki Środkowej Afryki dostarczyły do Międzynarodowego Trybunału Karnego pana Mahamata Said Abdel Kani. Nakaz aresztowania wydano już 2 lata temu, 7 stycznia 2019 roku. Podsądny jest podejrzewany o popełnienie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości w związku z toczącym się konfliktem na przełomie  2013 i 2014 roku pomiędzy bojówkami Seleka, którego jednym z liderów był własnie Said (składającymi się głównie z  muzułmanów, opozycji wobec byłego już prezydenta Francois'a Bozizé) a ruchem Anty-Balaka, wspierającym byłego prezydenta, wiązanym z religią chrześcijańską.  

Przed MTK znajdują się już byli liderzy Anty-Balaka a mianowicie Alfred Yekatom oskarżany o zbrodnie przeciwko ludzkości i określany najważniejszym z liderów Patrice -Edouard Ngaissona.  

Więcej informacji na stronie https://www.icc-cpi.int/Pages/item.aspx?name=pr1559

Guest Post: Specjalny Sąd Karny w Republice Środkowoafrykańskiej

Konflikt w Republice Środkowoafrykańskiej (RŚA) trwa od wielu lat. W pewnym sensie, kraj ten znajduje się w stanie permanentnego kryzysu od czasu uzyskania niepodległości w r. 1960, w szczególności w okresie brutalnej dyktatury Jeana Bokassy z lat 1966-1979. W ostatnich latach problemy wynikają głównie z rozpadu struktur państwowych (warto tu odnotować głośny raport International Crisis Group z 2007 r., który nazwał RŚA ‘państwem-duchem’) oraz ingerencji państw sąsiednich, w tym Czadu i Sudanu, które udzielają cichego poparcia dla grup rebelianckich operujących na północy kraju.

Zważywszy na tę dramatyczną przeszłość, warto odnotować, że w styczniu br. doszło do swoistego przełomu. Po wielu miesiącach przygotowań, udało się zebrać w Chartumie, stolicy Sudanu, przedstawicieli rządu oraz czternastu głównych grup zbrojnych. Po dziesięciu dniach intensywnych negocjacji prowadzonych pod egidą Unii Afrykańskiej, 5-go lutego podpisano wreszcie traktat pokojowy, który ma zażegnać walki toczące się cyklicznie od końca 2012 r.

Rambo już w w MTK

O skomplikowanej sytuacji w Republice Środkowej Afryki pisaliśmy na blogu już wielokrotnie odnosząc się zarówno do trwających tam rzezi (zobacz tu), jak i blamażu organizacji międzynarodowych (tu) czy w końcu prób osądzenia zbrodni (tu  oraz tu).

Wczoraj władze Republiki Środkowej Afryki dostarczyły do Międzynarodowego Trybunału Karnego Alfreda Yekatom, znanego także jako Rambo i Rhombot. Nakaz aresztowania, w którym formułowane są przeciwko niemu zarzuty dotyczące popełnienia zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości został wystawiony przez MTK zaledwie kilka dni temu, więc dostarczenie podejrzanego nastąpiło prawie natychmiast.

Nakaz aresztowania można znaleźć tu.

Rozszerzenie misji ONZ w Republice Środkowej Afryki

Wczoraj Rada Bezpieczeństwa ONZ jednogłośnie w rezolucji 2301 (2016) zdecydowała o rozszerzeniu misji ONZ (MINUSCA) w RŚA do 15 listopada 2017 roku, zobacz informację streszczającą przebieg obrad i rezolucję.

Rezolucja obejmuje szereg kwestii zarówno politycznych jak i prawnych. Między innymi wsparto w niej nowego prezydenta i nowo uformowany rząd. Wskazano na ich ważną rolę w przestrzeganiu postanowień Konstytucji, ochronie praw człowieka i wolności, zapewnieniu szczególnej opieki uchodźcom i zapewnieniu im możliwości bezpiecznego powrotu. 

Członkowie misji pokojowych ONZ seksualnymi drapieżnikami donosi HRW

Kilka dni temu (4.02.2016) ukazała się kolejna informacja tym razem ze strony Human Rights Watch na temat udokumentowanych przestępstw seksualnych, jakich dopuścili się członkowie misji pokojowej w Republice Środkowej Afryki (inne doniesienia, w tym nasze posty, zobacz tutaj, tutaj, tutaj). Wcześniej (w grudniu 2015 r.) ukazał się raport ONZ na temat nadużyć, jakich dopuszczono się w RŚA (zobacz tutaj), który wzbudził duże zainteresowanie w mediach (w Polsce z pewnym opóźnieniem, zobacz tutaj). Zanim jednak pozwolimy na medialny lincz Rady Bezpieczeństwa i tworzonych przez nią misji pokojowych, trzeba rozważyć następujące kwestie.

Blamaż ONZ w Republice Środkowej Afryki

Kiedy we wrześniu 2014 roku rozpoczęto operację pokojową MINUSCA celem stabilizacji sytuacji w szarganej krwawym konfliktem Republice Środkowej Afryki (zob. choćby nasze ostatni tutaj czy tu), nikt nie przypuszczał, że również ONZ wniesie swój destruktywny wkład w tamtejszą tragedię.

Telekonfrencja SG ONZ Ban Ki-moona z szefami wszystkich sił pokojowych ONZ
Źródło: UN News Centre

O możliwych nadużyciach zrobiło się głośno w maju b.r., kiedy francuska prokuratura wszczęła postępowania przeciwko 14 żołnierzom podejrzanym o gwałt czwórki chłopców w wieku 9-13 lat (Deutsche Welle, France launches probe into CAR child rape accusations). Mimo że o sprawie ONZ wiedziało już we wrześniu 2014 - siły francuskie nie działały wówczas pod egidą Narodów Zjednoczonych - to nie podjęły w tej kwestii żadnych działań. Jeden z funkcjonariuszy z biura ds. praw człowieka, który przekazał Francji wewnętrzne dokumenty w tej sprawie, został wręcz zawieszony za nadużycie uprawnień służbowych. 

Republika Środkowej Afryki - Specjalne Trybunały osądzą "nie-ludobójstwo"

W Republice Środkowej Afryki od wielu lat dochodzi do najpoważniejszych zbrodni prawa międzynarodowego (nie bez powodu przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym prowadzone są dwa dochodzenia co do sytuacji w tym państwie), jednak w 2013 r. sytuacja o tyle się pogorszyła, że szereg organów ONZ w tym specjalny przedstawiciel SG ds. ludobójstwa ostrzegał, że w państwie tym może dojść do do ludobójstwa (pisaliśmy o tym choćby tutaj). Stąd też interwencja Unii Afrykańskiej i Francji, a następnie utworzenie operacji pokojowej MINUSCA we wrześniu 2014 (a w zasadzie przekształcenie w operację ONZ wcześniejszej operacji UA- MISCA). Kwestię oceny, czy i do jakich zbrodni doszło na terenie RŚA, ONZ powierzyła specjalnej komisji badawczej, która w swym raporcie doszła do wniosku, iż owszem do zbrodni na szeroką skalę doszło, ale nie można ich nazwać ludobójstwem. Wniosek ten spotkał się z krytyką, gdyż podkreślano, iż na tym etapie (a więc jeszcze przed postawieniem kogokolwiek w stan oskarżenia) trudno zrozumieć dlaczego komisja ma wątpliwości co do stwierdzenia ludobójstwa, skoro przykładowo na niektórych terenach wymordowano 99% ludności muzułmańskiej. Jasno więc wynika, że można mówić o wypełnieniu elementu actus reus, a biorąc pod uwagę skalę zbrodni, rodzaj atakowanej społeczności można wnioskować i o wymaganym dla ludobójstwa mens rea. Nie chodzi oczywiście o to, że zbrodnie przeciwko ludzkości (do których komisja zaliczyła czystki etniczne, do jakich doszło w RŚA) to kategoria zbrodni lżejsza niż ludobójstwo, ale dziwić może fakt tak daleko posuniętej ostrożności  komisji, która organem sądowym nie jest i nie musi udowadniać indywidualnej osobie jej intencji ludobójczej (dolus specialis).

Dziesiąty raport Międzynarodowego Trybunału Karnego

Właśnie ukazał się kolejny (już dziesiąty) raport z działalności MTK (do pobrania tutaj) obejmujący 2013 i 2014 rok. Rozpoczyna się od smutnej konkluzji, że jest to pierwszy raport, w którym nie odnotowuje się przyrostu państw stron Statutu MTK.

MTK zajmuje się obecnie 21 sprawami dotyczącymi 8 sytuacji dotyczących Republiki Środkowej Afryki, Wybrzeża Kości Słoniowej, Darfuru (Sudanu), Demokratycznej Republiki Konga, Kenii, Libii, Mali oraz Ugandy. 

W raportowanym okresie wydano jeden wyrok, który się uprawomocnił (dotyczył Germaina Katangi); sześć spraw (wobec 7 osób) jest w przygotowawczej fazie postępowania; oczekuje się, że w dwóch sprawach do końca roku przedstawione zostaną zarzuty.

Biuro Prokuratora rozpoczęło wstępne dochodzenia dotyczące zbrodni popełnionych w Republice Środkowej Afryki, w Iraku oraz na Ukrainie.

Drugie dochodzenie w Republice Środkowoafrykańskiej

Dziś Prokurator MTK Fatou Bensouda zdecydowała o otwarciu kolejnego dochodzenia odnośnie wydarzeń w Republice Środkowoafrykańskiej (oświadczenie Bensoudy: tu). O rzeziach i groźbie popełnienia ludobójstwa pisaliśmy tu i tu. 30 maja 2014 roku władze Republiki przedstawiły wniosek do MTK o wszczęcie dochodzenia, obecna decyzja Prokurator wychodzi mu zatem naprzeciw. MTK obejmie swoim dochodzeniem zbrodnie popełnione od 2012 roku. 

Informacje będące w posiadaniu Prokurator dają uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że zarówno grupy Séléka jak i anti-balaka popełniały zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne włączając w to morderstwa, zgwałcenia, grabieże, wykorzystywanie dzieci poniżej 15 roku życia w walce, itd. Zdaniem Bensoudy lista zarzutów nie ma końca.

Warto odnotować, że Republika Środkowoafrykańska jest stroną Statutu MTK i że to już drugi wniosek z Republiki. Decyzja o otwarciu pierwszego dochodzenia zapadła już w 2007 roku i od tego czasu sprawa się toczy (zobacz tu). Dzisiejsza decyzja otwiera nowe dochodzenie, będą się zatem toczyły dwie odrębne sprawy dotyczące zbrodni popełnionych w Republice Środkowoafrykańskiej.

Republika Środkowoafrykańska - rzeź na oczach świata

W ostatnim czasie polskie media relacjonowały dramatyczną sytuację w Republice Środkowoafrykańskiej w kontekście zagrożenia życia polskich misjonarzy (zobacz tutaj czy tutaj). Na naszym blogu relacjonowaliśmy doniesienia o groźbie ludobójstwa (post tutaj), które, jak wszystko wskazuje, niestety się potwierdzają. Rada Bezpieczeństwa jednak nie używa słowa na "L", i próbując zaklinać rzeczywistość mówi jedynie o groźnie zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości (zobacz Rezolucję 2134). Rada poprosiła Sekretarza Generalnego o ustanowienie specjalnej komisji, która ma zbadać kwestię naruszeń praw człowieka i międzynarodowego prawa humanitarnego oraz przypisać, jeśli to możliwe, odpowiedzialność odpowiednim osobom (zobacz Rezolucję 2127). Przypomniała również, że Republika Środkowoafrykańska jest stroną MTK (zobacz Rezolucję 2121), który zresztą zajmuje się sytuacją w Republice na mocy zawiadomienia dokonanego przez to państwo w 2005 r. (decyzja o rozpoczęciu dochodzenia zapadła w 2007 r., a obecnie prowadzone są sprawy przeciwko Jean-Pierre Bemba Gombo, Aimé Kilolo Musamba, Jean-Jacques Mangenda Kabongo,Fidèle Babala Wandu,  Narcisse Arido, szerzej na ten temat zobacz tutaj).

Sytuacja w Republice nie poprawia się. Wystarczy spojrzeć na prowadzony na bieżąco blog  Human Rights Watch. czy na wstrząsające doniesienia o dokonywanych w odwecie aktach kanibalizmu. O ile pierwsze ataki były organizowane przez muzułmańskie bojówki (Seleka), to obecnie w działania zbrojne zaangażowane są również bojówki chrześcijańskie (anti-balaka). Obie strony rekrutują dzieci. UNICEF ocenia, że obecnie ponad 6 tysięcy dzieci jest zaangażowanych w konflikt, w tym dziewczyny jako seksualne niewolnice (zobacz tutaj). W zeszłym tygodniu Djotodia, organizator zamachu stanu z marca 2013 r., zrezygnował z pełnienia funkcji prezydenta państwa (zobacz tutaj). Chrześcijańska ludność Republiki przyjęła to z zadowoleniem, choć obserwatorzy przewidują, że skutkiem będzie jeszcze więcej ataków na poszczególne grupy religijne.

Republika Środkowej Afryki - groźba ludobójstwa

Michel Djotodia - obecny prezydent Republiki Środkowej Afryki, ten sam, który dokonał zamachu w marcu (24) 2013 r. przeciwko ówczesnemu prezydentowi Francois Bozize - zaprzeczył jakoby jego państwo stało na krawędzi wojny domowej, w której z wysokim prawdopodobieństwem może dojść do ludobójstwa (zobacz tutaj czy tutaj).

O niebezpieczeństwie dopuszczenia się ludobójstwa na tle religijnym (chodzi o istniejące napięcia między chrześcijanami a rebeliantami Seleka, którym przewodził Djotodia) mówiła już Kristalina Georgieva - członek komisji europejskiej, odpowiedzialna za kwestie humanitarne oraz Francois Hollande - prezydent Francji, a także Eugene Richard Gasana -  ambasador Rwandy przy Narodach Zjednoczonych, który podkreślał, że sytuacja w CAR przypomina mu sytuację Rwandy z 1994 r. (zobacz tutaj, a także tutaj). CRA już od kilku lat wysoko plasuje się wśród państw, w których prawdopodobieństwo poważnych masowych naruszeń praw człowieka, w tym ludobójstwa jest oceniane jako znaczne (zobacz tutaj).

Francja już szykuje się do rozmieszczenia swoich sił zbrojnych, czeka jedynie na rezolucję RB w tej sprawie - rozważana jest opcja przekształcenia istniejącej w tamtym regionie operacji Unii Afrykańskiej MISCA (African-led International Support Mission in CAR) w operację Narodów Zjednoczonych, zapewne jednak nie pokojową, biorąc pod uwagę postawę obecnego prezydenta, który najwidoczniej niechętnie patrzy na zaangażowanie społeczności międzynarodowej w przywrócenie porządku w jego kraju, lecz o charakterze wymuszającym pokój.