In memoriam James Crawford (1948-2021)

 

                Źródło: https://www.icj-cij.org/public/files/images/members-of-the-court-images/crawford.jpg

Dotarła do nas bardzo smutna wiadomość: w poniedziałek 31 maja, w wieku 73 lat zmarł Profesor James Crawford, jeden z najwybitniejszych prawników specjalistów prawa międzynarodowego. To niepowetowana strata dla całego prawniczego świata.

Profesor Crawford był znakomitym uczonym, związanym z australijskimi uniwersytetami w rodzinnej Adelajdzie i, później, w Sydney, wreszcie - w angielskim Cambridge, gdzie m.in. kierował Lauterpacht Centre of International Law. Ale swoją pracę naukową udanie połączył z prawniczą praktyką na międzynarodowym szczeblu.Pracował jako doradca dla rządu Australii, uczestniczył w różnych rolach - pełnomocnika strony, arbitra, sędziego - w licznych międzynarodowych postępowaniach sądowych i arbitrażowych. Zwieńczeniem tej kariery był wybór w 2015 roku na sędziego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. 

Czarnobyl a instytucje i prawo międzynarodowe

Na fali bijącego rekordy popularności serialu HBO „Czarnobyl”, warto przypomnieć jaką rolę po wybuchu reaktora RBMK w elektrowni jądrowej w Czarnobylu odegrały międzynarodowe instytucje i prawo międzynarodowe.

Przypomnijmy, że do wybuchu reaktora doszło nad ranem 26 kwietnia 1986 r. Przez wiele tygodni po katastrofie, ZSRR nie przyznawał się najpierw do wybuchu, a potem do wielkości skażenia i rozmiarów promieniowania. Przez długi czas również ZSRR nie poprosił o pomoc żadnych państw trzecich, ani instytucji międzynarodowych, mimo ogromnych problemów z opanowaniem skutków wybuchu; dopiero w 1990 r. ZSRR przyznał, że potrzebuje międzynarodowego wsparcia. Wtedy też, 21 grudnia 1990 r., Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję 45/190 pt. „International co-operation to address and mitigate the consequences of the accident at the Chernobyl nuclear power plant”, w której wezwano wszystkie państwa, organizacje międzyrządowe i pozarządowe, przedstawicieli biznesu, ciała naukowe i osoby fizyczne do udzielenia pomocy na obszarach skażonych przez wybuch w Czarnobylu.

Opinia doradcza MTS ws. prawnych konsekwencji oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r.

W poniedziałek Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (MTS) wydał opinię doradczą w sprawie konsekwencji prawnych oddzielenia archipelagu Czagos od Mauritiusa w 1965 r. (dokumenty dotyczące sprawy można znaleźć tutaj; opinia doradcza dostępna jest tu). O sprawie pisaliśmy już w 2017 r., kiedy Zgromadzenie Ogólne ONZ (ZO ONZ) zwróciło się do MTS z prośbą o wydanie opinii doradczej, zadając dwa pytania dotyczące procesu dekolonizacji Mauritiusa i konsekwencji prawnych wynikających z kontynuowania przez Wielką Brytanię sprawowania administracji nad archipelagiem Czagos. Opowiadając na pytania Zgromadzenia, MTS wypowiedział się na temat prawa do samostanowienia, norm prawa zwyczajowego, odpowiedzialności Wielkiej Brytanii, znaczenia zgody przy zawieraniu umów międzynarodowych i roli ZO ONZ w procesie dekolonizacji. Argumentację MTS nie sposób jednak uznać za wystarczającą. 

Puszcza Białowieska na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO: porządkujemy fakty

Rezerwat ścisły w Puszczy Białowieskiej

http://bit.ly/2s47Kb9

 Efekty pracy harwestera w rezerwacie im. Władysława Szafera w Puszczy Białowieskiej, zniszczona gleba, wrzesień 2016. Fot. Wojtek Bartos; źródła: https://puszcza.pracownia.org.pl/galeria/harwester-niszczy-rezerwat-szafera-2016/lang:pl

2 lipca 2017 r. rozpoczyna się w Krakowie 41. Sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO (Komitet UNESCO), organu decyzyjnego Konwencji UNESCO z 1972 r. Wydarzenie to, poprzedzone miesiącami skrupulatnych przygotowań, miało być wielkim świętem Krakowa, którego historyczne centrum znalazło się w grupie 12 miejsc wpisanych jako pierwsze na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO (Lista) w 1978 r. Ponadto obradom 41. Sesji Komitetu będzie przewodniczyć wybitny polski ekspert: prof. Jacek Purchla, dyrektor Międzynarodowego Centrum Kultury oraz szef Polskiego Komitetu ds. UNESCO. Zaangażowanie Polski w najbardziej znany obszar działalności UNESCO, jakim jest ochrona Dziedzictwa Ludzkości, okryło się jednak cieniem z powodu sytuacji w Puszczy Białowieskiej. Szeroko zakrojona wycinka drzew z użyciem ciężkiego sprzętu w obszarze uznawanym od 1979 r. za Światowe Dziedzictwo spotkała się z reakcją UNESCO i Unii Europejskiej oraz odbiła się szerokim echem w światowych mediach. Oliwy do ognia dolał Minister Środowiska RP, który przestawił oficjalne stanowisko resortu podważające unikatowy, przyrodniczy charakter Puszczy. O sprawie pisaliśmy już na blogu (tu i tu). 

Poniżej wyjaśniamy najważniejsze zagadnienia związane z międzynarodowym statusem Puszczy Białowieskiej.

Instytucje UE znów o praworządności w Polsce: debata w Parlamencie Europejskim i nowe zalecenia Komisji (cz. 2)

W nawiązaniu do jednego z naszych poprzednich wpisów, kontynuujemy relację na temat ostatnich działań instytucji unijnych w stosunku do polskich władz w ramach procedury ochrony praworządności. W ubiegłą środę, 21 grudnia, Komisja Europejska zdecydowała o przedstawieniu Polsce nowych zaleceń. Na konferencji prasowej wiceprzewodniczący Komisji Frans Timmermans zauważył, że „problemy, o których informowała w przeszłości KE, nie zostały rozwiązane”, a w naszym państwie „wciąż trwa problem z praworządnością”.

Instytucje UE znów o praworządności w Polsce: debata w Parlamencie Europejskim i nowe zalecenia Komisji (cz. 1)

Przestrzeganie zasady rządów prawa w Polsce stało się w ostatnich tygodniach ponownie przedmiotem szczególnego zainteresowania instytucji Unii Europejskiej.

14 grudnia odbyła się już czwarta debata w Parlamencie Europejskim poświęcona sytuacji w Polsce. Europosłów niepokoił, z jednej strony, brak jakichkolwiek postępów w rozwiązaniu problemu zagrożenia systemowymi naruszeniami praworządności i reakcji polskich władz na zalecenie Komisji, z drugiej - impulsem do przeprowadzenia debaty stały się plany ograniczenia wolności zgromadzeń i pomysł wypowiedzenia konwencji antyprzemocowej. Debatę rozpoczęło wystąpienie wiceprzewodniczącego KE F. Timmermansa, który przypomniał, jakie działania polskich władz spowodowały podjęcie przez Komisję działań w ramach procedury ochrony praworządności i przedstawił w szczególności wydarzenia, które miały miejsce od 27 lipca, tj. od wydania zalecenia ws. praworządności przez KE. Timmermans wskazał m.in. na trzy nowe ustawy regulujące pracę TK czekające (jeszcze wówczas) na przyjęcie przez polski parlament, a które tylko pogłębiłyby kryzys i jeszcze bardziej zagmatwały stan prawny (jak wiemy - zostały one jednak uchwalone i wcielone w czyn przez władze PiS). Szczegółowa znajomość rozwiązań proponowanych w tych ustawach, jaką zaprezentował wiceprzewodniczący, świadczy o jego (i jego współpracowników) doskonałej orientacji w polskich sprawach. 

Immunitet egzekucyjny państwa a irańskie dobra kultury w Chicago: koniec wieloletniej batalii sądowej

 

Źródło: http://wierszyki-hani.blogspot.com/2015/04/oriental-institute-museum-muzeum.html 

 

Źródło: http://persepolistablets.blogspot.com

Źródło: http://israelforever.org/interact/blog/israel_a_story_of_survival 

W lipcu 2016 r. amerykański Sądu Apelacyjnego dla 7. dystryktu, Illinois, podtrzymał wyrok sądu niższej instancji, zgodnie z którym obywatele USA poszkodowani w ataku terrorystycznym przeprowadzonym przez Hamas w Jerozolimie w 1997 r. nie mogą skutecznie zaspokoić zasądzonego na ich rzecz odszkodowania z majątku kulturowego innego państwa. 

Wyrok MTS w sprawie stosowania konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa (Chorwacja v. Serbia)

Ponad 15 lat od początku postępowania (w lipcu 1999) i prawie 7 lat po wydaniu pierwszego wyroku w kwestii zarzutów wstępnych (wyrok z 18 listopada 2008 r.) Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydał wczoraj, 3 lutego 2015 r., wyrok w kolejnej sprawie dotyczącej stosowania konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa, tym razem z wniosku Chorwacji przeciwko (ostatecznie) Serbii. Jednak w tym przypadku Trybunał badał nie tylko podnoszone przez Chorwację zarzuty naruszenia konwencji przez siły serbskie walczące na terytorium chorwackim w l. 1991-1995 przeciwko niepodległości Chorwacji. MTS uznał się bowiem za właściwy także w odniesieniu do rozpatrzenia wzajemnego powództwa Serbii, zarzucającej z kolei popełnienie ludobójstwa na ludności serbskiej przez siły chorwackie w czasie operacji w Srpskiej Krajinie w 1995 r.

Timor Wschodni v Australia - MTS orzeka ośrodkach tymczasowych

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości przyjął 3 marca decyzję ws. zastosowania środków tymczasowych w sprawie Timor Wschodni przeciwko Australii. O okolicznościach sporu pisaliśmy tutaj. Przypomnijmy tylko, że Timor Wschodni, w związku z przeszukaniem przez australijskie służby biura swojego pełnomocnika w związku z toczącym się postępowaniem arbitrażowym na podstawie Timor Sea Treaty i zajęciem dokumentacji sprawy, 17 grudnia 2013 r. złożył skargę do MTSu i wystąpił o zastosowanie środków tymczasowych w trybie pilnym.

Trybunał przychylił się do wniosku Timoru Wschodniego, stwierdzając, że spełnione są warunki konieczne dla zastosowania środków zabezpieczających w tym prawdopodobieństwo naruszenia zasady suwerennej równości państw (i wynikających z niej norm) oraz że istnieje ryzyko niepowetowanej szkody, której w trybie pilnym należy zapobiec. MTS uznał, że Australia musi zapewnić, aż do ostatecznego rozstrzygnięcia bieżącego sporu, że zajęte dokumenty i materiały nie zostaną wykorzystane na szkodę Timoru Wschodniego oraz trzymać te dokumenty i materiały oraz wszelkie ich kopie w zamknięciu (do dalszych decyzji Trybunału). MTS zakazał również Australii zakłócania i ingerowania w jakikolwiek sposób w relacje Timoru wschodniego z jego pełnomocnikami i doradcami prawnymi w ramach wspominanego postępowania arbitrażowego, ewentualnych dwustronnych negocjacji dotyczących delimitacji, a także w ramach bieżącej sprawy przed MTS. Trybunał podkreślił zarazem, że docenia zapewnienia udzielone jeszcze w styczniu przez australijskiego Prokuratora Generalnego, że zajęte materiały nie zostaną udostępnione rządowi Australii, ani w związku ze sprawami dotyczącymi Morza Timorskiego, ani sporem przed MTS.      

Nowa sprawa w MTS: Timor Wschodni v. Australia

Tuż przed Świętami, 17 grudnia 2013 r., do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości wpłynęła skarga Timoru Wschodniego przeciwko Australii (zob. komunikat prasowy 1). Ze względu na okoliczności sprawy i wniosek Timoru Wschodniego o zastosowanie w trybie pilnym środków tymczasowych, już następnego dnia Przewodniczący Trybunału wyznaczył termin rozprawy ws. środków tymczasowych na 20-22 stycznia 2014 r. i zawiadomił rząd Australii (zob. komunikat prasowy 2).

Zdarzenia, które stanowią podstawę skargi miały miejsce 3 grudnia 2013 r. Agenci  Australijskiej Organizacji Bezpieczeństwa i Wywiadu (Australian Security Intelligence Organisation, ASIO), działając podobno na podstawie nakazu wydanego przez Prokuratora Generalnego Australii, dokonali tego dnia w Canberze przeszukania w mieszkaniu i biurze doradcy prawnego Timoru Wschodniego, który jednocześnie jest pełnomocnikiem tego państwa w postępowaniu arbitrażowym, jakie toczy się między Timorem a Australią na podstawie Timor Sea Treaty. W wyniku przeszukania zostały zajęte między innymi korespondencja pomiędzy rządem Timoru Wschodniego a jego prawnikami oraz dokumenty i dane stanowiące należące do tego państwa, w szczególności dotyczące wspomnianego postępowania arbitrażowego. Władze Timoru Wschodniego uznały takie działania Australii za naruszenie jego suwerenności, a także prawa własności i innych praw chronionych przez prawo międzynarodowe i właściwe prawo krajowe. Właśnie stwierdzenia tego naruszenia domaga się Timor Wschodni w skardze do MTS, ponadto również zwrotu wszystkich zajętych listów, dokumentów i danych, i nieodwracalnego zniszczenia wszelkich ewentualnych kopii zrobionych przez Australię, a także satysfakcji w postaci formalnych przeprosin i pokrycia przez Australię kosztów postępowania przed MTS. Natomiast środki tymczasowe miałyby m.in. obejmować zabezpieczenie i przekazanie zajętych dokumentów i danych MTS.

Ekwador wycofuje z MTS skargę przeciwko Kolumbii

13 września została wykreślona z rejestru sprawa Aerial Herbicide Spraying (Ecuador v. Colombia). MTS zrobił to na wniosek Ekwadoru, w związku porozumieniem zawartym pomiędzy Ekwadorem i Kolumbią 9 września, w którym Kolumbia zgodziła się wypłacić Ekwadorowi 15 mln $ tytułem odszkodowania.

Sprawa Aerial Herbicide Spraying dotyczyła odszkodowania za szkody wynikłe w związku z prowadzeniem oprysków toksycznymi pestycydami przy granicy i nad granicą pomiędzy stronami sporu. Swoją skargę Ekwador oparł głównie o zasadę, że państwo nie może używać swojego terytorium w sposób, który powoduje szkody na terytorium innego państwa. Miała to być zatem kolejna sprawa rozpatrywana przez MTS dotycząca odpowiedzialności państwa za szkodę w środowisku. Została wszczęta w 2008 r. i była już stosunkowo zaawansowana, strony przedstawiły już bowiem swoje stanowiska na piśmie (dokumenty dostępne tutaj).

Sąd Najwyższy Holandii potwierdza odpowiedzialność państwa za postępowanie holenderskich żołnierzy sił pokojowych ONZ w Srebrenicy

6 września 2013 r. Sąd Najwyższy (Hoge Raad) Holandii wydał wyroki w dwóch sprawach dotyczących odpowiedzialności Holandii za postępowanie żołnierzy holenderskiego batalionu (Dutchbat) sił pokojowych ONZ (UNPROFOR), które przyczyniło się do śmierci kilkorga bośniackich muzułmanów w czasie masakry Srebrenicy w 1995 r. (sprawa The Netherlands v. Hasan Nuhanović, sprawa The Nethrelands v. Mehida Mustafić-Mujić and others). Oba postępowania dotyczyły kasacji wniesionych przez rząd Holandii od wyroków Sądu Apelacyjnego w Hadze z 2011 i 2012 r., uznających odpowiedzialność Dutchbat za śmierć członków rodziny stron i Holandii za postępowanie żołnierzy.

Skarżącymi w głównych postępowaniach byli krewni bezpośrednich ofiar. Szczególne są okoliczności faktyczne, w obu wypadkach śmierć poniosły osoby, które uprzednio przebywały w obozie Dutchbat (członkowie rodziny tłumacza bośniackiego batalionu oraz pracujący dla niego bośniacki elektryk), którym odmówiono ewakuacji wspólnie z żołnierzami i literalnie wystawiono za bramę obozu. Zarzuty przeciwko państwu dotyczą śmierci tych konkretnych osób.  Sąd Najwyższy zbadał dwie zasadnicze kwestie:

1) czy postępowanie Dutchbat może być przypisane państwu?

2) czy stanowiło ono naruszenie prawa?

W swoich rozważaniach Sąd Najwyższy oparł się na zasadach przypisania obowiązujących w systemie odpowiedzialności międzynarodowoprawnej i wyraźnie odniósł do projektów Komisji Prawa Międzynarodowego dotyczących odpowiedzialności państw i odpowiedzialności organizacji międzynarodowych.