Hilary Charlesworth nową sędzią MTS: koniec epoki „klubu dżentelmenów”?

 

5 listopada br. Zgromadzenie Ogólne i Rada Bezpieczeństwa ONZ wybrały Hilary Charlesworth na urząd sędziego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Hilary Charlesworth, obecnie związana z University of Melbourne,  jest znaną australijską badaczką prawa międzynarodowego, specjalizującą się m.in. w prawach człowieka i teorii prawa. Dwukrotnie pełniła funkcję sędziego ad hoc w postępowaniach przed MTS – w sprawie Whaling in the Antarctic (Australia v. Japan) z 2013 r.  (pisaliśmy o niej tu i tu) oraz w sprawie Arbitral Award of 3 October 1899 (Guyana v. Venezuela) z 2020 r.

Hilary Charlesworth została wybrana na miejsce zwolnione w maju tego roku po śmierci również pochodzącego  z Australii Jamesa Crawforda. W związku z tym jej mandat potrwa do  końca kadencji, na którą został wybrany Crawford, tj. do lutego 2024. Zgodnie z przyjętą niepisaną praktyką, w przypadku śmierci lub rezygnacji sędziego MTS, wakat jest obsadzany przez osobę pochodzącą z tego samego kraju. Taka sytuacja miała przykładowo miejsce w 2018 r., kiedy został wybrany sędzia Yuji Iwasawa. W obecnym przypadku praktyka ta została podważona, bowiem grecka grupa narodowa zgłosiła swojego kandydata.  Linos-Alexandre Sicilianos, do niedawna sędzia i prezes ETPCz, przepadł jednak już w pierwszej rundzie głosowania. Złamanie dotychczasowej praktyki poprzez wysunięcie kandydatury Sicilianosa było żywo komentowane m.in. na łamach EJIL:Talk! Równolegle mogliśmy śledzić kolejny odcinek trwającej od lat dyskusji na temat zwiększenia reprezentacji kobiet w sądownictwie międzynarodowym (zob. np. tu i tu).

Śmiało można stwierdzić, że na naszych oczach „słowo staje się ciałem” i w ostatniej dekadzie możemy obserwować lawinowy wzrost liczby kobiet zasiadających w MTS. Oprócz Hilary Charlesworth funkcję tę obecnie pełnią trzy inne kobiety, tj. obecna prezes MTS, Joan E. Donoghue z USA (od 2010), Hanqin Xue z Chin (od 2010) oraz Julia Sebutinde z Ugandy (od 2012). Wcześniej przez wiele lat jedyną kobietą w składzie MTS była Rosalyn Higgins z Wielkiej Brytanii. Tym samym procent kobiet-sędziów w trwającej blisko siedem dekad historii MTS osiągnął niecałe 5%. Należy za to zauważyć, że są to prawniczki reprezentujące różne kontynenty i kultury prawne, co także ma istotne znaczenie dla zwiększenia różnorodności składu.

Choć nadal trudno mówić o równej reprezentacji płci w MTS, a nawet o osiągnięciu symbolicznego progu masy krytycznej (30%), wybór Hilary Charlesworth może zwiastować koniec epoki „klubu dżentelmenów”. Jest ona bowiem jedną z najważniejszych przedstawicielek nurtu krytyki feministycznej w prawie międzynarodowym. W swoim wiodącym dziele „The Boundaries of International Law: A Feminist Analysis” (Manchester 2000, razem z Christine Chinkin) wskazuje że płeć jest czynnikiem, który ma wpływ na kształt prawa międzynarodowego. Znikoma reprezentacja kobiet w ciałach decyzyjnych skutkuje tym, że kobieta funkcjonuje w prawie międzynarodowym jako „inna”, podmiot postrzegany głównie przez pryzmat funkcji reprodukcyjnych, dodatek do rzeczywistości kreowanej przez mężczyzn (op.cit. s. 308). Potrzeby, problemy i doświadczenia kobiet nie są obecne w mainstreamie prawa międzynarodowego, funkcjonując głównie w międzynarodowym prawie karnym i prawie praw człowieka, postrzeganych jako peryferie prawa międzynarodowego (op.cit., s. 335). Jedną z recept Charlesworth na zmianę systemu jest wejście w jego struktury i oddziaływanie od środka. Właśnie jej się to udało - zdobyła prawnomiędzynarodowy Olimp. Czy stanie się jego reformatorką? Będziemy śledzić jej działania z zainteresowaniem i uwagą.

 

In memoriam James Crawford (1948-2021)

 

                Źródło: https://www.icj-cij.org/public/files/images/members-of-the-court-images/crawford.jpg

Dotarła do nas bardzo smutna wiadomość: w poniedziałek 31 maja, w wieku 73 lat zmarł Profesor James Crawford, jeden z najwybitniejszych prawników specjalistów prawa międzynarodowego. To niepowetowana strata dla całego prawniczego świata.

Profesor Crawford był znakomitym uczonym, związanym z australijskimi uniwersytetami w rodzinnej Adelajdzie i, później, w Sydney, wreszcie - w angielskim Cambridge, gdzie m.in. kierował Lauterpacht Centre of International Law. Ale swoją pracę naukową udanie połączył z prawniczą praktyką na międzynarodowym szczeblu.Pracował jako doradca dla rządu Australii, uczestniczył w różnych rolach - pełnomocnika strony, arbitra, sędziego - w licznych międzynarodowych postępowaniach sądowych i arbitrażowych. Zwieńczeniem tej kariery był wybór w 2015 roku na sędziego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. 

Postanowienie MTS dotyczące środków tymczasowych w sprawie Gambia przeciwko Mjanmie

 Dzisiaj Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości  wydał postanowienie w sprawie zastosowania środków tymczasowych dotyczących zastosowania Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa w sprawie Gambia przeciwko Mjanmie (Order on the request for the indication of provisional measures made by The Gambia in the case concerning Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide (The Gambia v. Myanmar)). 

O szczegółach sprawy informowaliśmy tu.

Trybunał na podstawie art. 41 Statutu MTS, który stanowi, że  

"1. Jeżeli Trybunał uzna, że wymagają tego okoliczności, władny będzie wskazać, jakie środki zabezpieczające odpowiednio prawa każdej ze stron powinny być tymczasowo podjęte.

2. Zanim zapadnie ostateczna decyzja, wiadomość o proponowanych środkach zabezpieczających powinna być natychmiast podana do wiadomości stronom i Radzie Bezpieczeństwa.

uznał między innymi, że warunki przewidziane przez statut MTS do zastosowania środków zostały spełnione. 

Iran pozywa USA w związku z przywróceniem sankcji gospodarczych

W maju b.r. informowaliśmy, że prezydenta USA Donald Trump zadecydował o wycofaniu z porozumienia nuklearnego z Iranem, JCPOA (tutaj) a następnie o przywróceniu sankcji gospodarczych (tu). Mimo że pozornie USA jedynie przywróciły stan uprzedni w zakresie korzystania ze środków przymuszających, normatywny kontekst uległ diametralnej zmianie. Nie dość bowiem, że Stany Zjednoczone pogwałciły postanowienia JCPOA (nad statusem prawnym porozumienia dyskutowaliśmy zresztą przy okazji posta), to jednocześnie pogwałciły rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, mocą której Rada jednomyślnie poparła irański kompromis. W związku z powyższym można dowodzić, że amerykańskie sankcje naruszają i naruszą (kolejna transza) szereg traktatów. 

Yuji Iwasawa nowym sędzią Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości

22 czerwca br Zgromadzenie Ogólne i Rada Bezpieczeństwa ONZ wybrały nowego sędziego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, na miejsce zwolnione w wyniku rezygnacji japońskiego sędziego Hisashiego Owady (złożonej jeszcze  w lutym 2018 r., ale ze skutkiem od 7 czerwca - zob. komunikat prasowy MTS 2018/14). Sędzia Owada pełnił swój urząd od 2003 r., a w l. 2009-12 - funkcję Prezesa MTS. Jego druga kadencja w MTS miała zakończyć się 5 lutego 2021 r.  

Następcą sędziego Owady został także Japończyk, Yuji Iwasawa, profesor prawa międzynarodowego Uniwersytetu  Tokijskiego (szczegółowe CV sędziego zawiera komunikat prasowy MTS 2018/29). Był on jedynym kandydatem, zgłoszonym przez ponad 30 grup narodowych Stałego Trybunału Arbitrażowego (zgodnie z procedurą z art. 5 Statutu MTS). Swoją funkcję, zgodnie z art. 15 Statutu MTS sędzia Iwasawa będzie pełnił do końca kadencji sędziego, na którego miejsce został wybrany, a więc do 5 lutego 2021 r. Oczywiście, po jej upływie będzie mógł ubiegać się o reelekcję.

Abdulqawi Ahmed Yusuf nowym prezesem MTS, Hisashi Owada składa rezygnację ze stanowiska sędziego

Dnia 6 lutego br. rozpoczęła się kadencja pięciu sędziów MTS wybranych w wyjątkowych wyborach (przegrana sędziego Christophera Greenwooda z Wielkiej Brytanii i w konsekwencji brak sędziego z państwa będącego członkiem stałym Rady Bezpieczeństwa), jakie odbyły się w listopadzie ubiegłego roku. W tym samym dniu odbyły się wybory nowych władz Trybunału.

Prezesem został Abdulqawi Ahmed Yusuf z Somalii. Wybrany na stanowisko sędziego w 2009 r. W trakcie ostatnich trzech lat pełnił funkcję wiceprezesa. W wspomnianych wyborach listopadowych został ponownie wybrany na stanowisko sędziego. Bezpośrednio przed wyborem na sędziego MTS Yusuf pełnił stanowisko kierownicze w UNESCO. Oficjalny biogram dostępny jest na stronie internetowej MTS.

Rozrywka z prawem międzynarodowym w tle - Bodyguard Zawodowiec (cykl: Prawo międzynarodowe w filmie)

W ramach relaksu w pierwszych dniach nowego roku (mamy nadzieję, że fascynującym pod względem wyzwań dla prawa międzynarodowego, ale niekoniecznie obfitującego w naruszenia norm peremptoryjnych) można obejrzeć mało ambitny film lub zagłębić się w niezbyt wymagającą lekturę. Niekiedy można zarówno w filmie, jak i w literaturze odnaleźć odniesienia do prawa międzynarodowego i pobawić się w odnajdywanie błędnych informacji albo inspiracji do badań.

Kilka miesięcy temu na ekrany wszedł film Bodyguard Zawodowiec. W założeniu rozrywka na najwyższym poziomie ze świetną obsadą. Dla międzynarodowca gratka w postaci fabuły, gdyż głównym wątkiem jest dostarczenie przez Interpol świadka w procesie przeciwko przywódcy Białorusi oskarżonego o różnego rodzaju zbrodnie, a sam proces ma miejsce przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym w Hadze. Komentując wydarzenia w filmie, wyjaśnić więc trzeba, że:

Trudne wybory do MTS - po raz pierwszy od 1946 r. bez sędziego z Wielkiej Brytanii w składzie Trybunału

Tegoroczne wybory pięciu sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (których kadencja rozpocznie się 6 lutego 2018 r.) okazały się jeszcze trudniejsze niż dwie ostatnie elekcje z 2014 i 2011 r., a ich ostateczny rezultat - "historyczny", bo po raz pierwszy od 1946 r., od utworzenia Trybunału w jego składzie zabraknie brytyjskiego sędziego. Trzeci raz z rzędu powtórzył się podobny scenariusz: czterech kandydatów zdobyło wymaganą bezwzględną większość głosów w Zgromadzeniu Ogólnym i Radzie Bezpieczeństwa stosunkowo szybko, pierwszego dnia głosowań (9 listopada), na wybór piątego sędziego trzeba było poczekać kilkanaście dni. (Zob. posty D. Akande o wyborach z 2011 i 2014 r. na EJIL:Talk!). 

Iran wszczyna postępowanie przeciwko USA przed MTSem

Jak pokazał tegoroczny szczyt bezpieczeństwa nuklearnego (nasz post), przyjęcie Wspólnego Wszechstronnego Planu Działania nie doprowadziło do przełomu w stosunkach Zachodu z Iranem. Dość szybko ponownie zaczęły pogarszać się również relacje dwustronne Teheran-Waszyngton, czego przejawem było choćby opisane przez nas zwrócenie się Iranu do Sekretarza Generalnego ONZ o dobre usługi w sporze dot. wyjątku od immunitetu jurysdykcyjnego w odniesieniu do aktów terrorystycznych.

Na tym tle Iran wszczął właśnie postępowanie przed MTSem. Sprawa wydaje się warta śledzenia, jak że może stanowić dość rzadką dla Trybunału okazję do wykładni standardów ochrony inwestycji zagranicznych, co z kolei może mieć istotny wpływ na rozwój jurisprudence constante arbitrażu inwestycyjnego.

Odpowiedzialność Holandii za masakrę w Srebrenicy, cd.

Właśnie mija 19 rocznica jednej z najpotworniejszych zbrodni, które miały miejsce po II Wojnie Światowej - masakry w Srebrenicy.

Rada Bezpieczeństwa w swojej rezolucji 819 nazwała Srebrenicę i okolice strefą bezpieczeństwa, chronił jej batalion holenderski (Dutchbut), który jednak nie zapobiegł upadkowi strefy i wymordowaniu mężczyzn i chłopców w liczbie ok. 8000. Masakry dokonali Serbowie (wielokrotnie wspominaliśmy już o tym przywołując choćby sprawę Krsticia np. tu) i jest to jedyna zbrodnia, która miała miejsce podczas wojny w byłej Jugosławii, co do której nie było wątpliwości, że stanowi ona zbrodnię ludobójstwa (potwierdził to zarówno trybunał jugosłowiański jak i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości).

Pisaliśmy już także o tym, że Najwyższy Sąd Holandii potwierdził odpowiedzialność Holandii za zbrodnię w Srebrenicy (zobacz tu).

Orzeczenie MTS w sprawie interpretacji wyroku z 1962 r. dotyczącego światyni Praeh Vihaer

Wczoraj, 11 listopada 2013 r. MTS wydał orzeczenie w sprawie interpretacji wyroku dotyczącego świątyni Preah Vihear z 15 czerwca 1962 r. (Request for Interpretation of the Judgment of 15 June 1962 in the Case concerning the Temple of Preah Vihear (Cambodia v. Thailand) - Cambodia v. Thailand). 

MTS: zakończyła się faza ustna w sprawie Whaling in the Antarctic (Australia v. Japan)

MTS skończył wysłuchiwanie argumentów stron w sprawie Whaling in the Antarctic (Australia v. Japan) (o czym pisaliśmy tu). Strony podtrzymały w zasadzie swoje wcześniejsze stanowiska. Australia, popierana przez Nową Zelandię wnosi o uznanie, że Japonia łamie prawo międzynarodowe, w tym w szczególności Konwencję o uregulowaniu połowów wielorybów.  Wnosi także o uznanie, że program JARPA II  nie jest programem naukowym i w związku z tym Japonia powinna natychmiast zakończyć jego implementację. Japonia wnosi przede wszystkim o uznanie braku jurysdykcji MTS do rozstrzygania tego sporu, a w przypadku uznania jurysdykcji o odrzucenie wniosków Australii. Oczywiście Australia nie zgadza się z Japońskim zarzutem dotyczącym braku jurysdykcji.

Filmy z całej fazy ustnej procesu dostępne są tu. Po zakończeniu fazy ustnej MTS rozpoczął naradę. Nie podano jeszcze terminu ogłoszenia wyroku.  

MTS: połączenie postępowań Costa Rica v. Nicaragua oraz Nicaragua v. Costa Rica

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości poinformował o połączeniu postępowań w sprawach Pewnych działań podejmowanych przez Nikaraguę w strefie granicznej (Costa Rica v. Nikaragua) oraz Budowy przez Costa Ricę drogi wzdłuż rzeki San Juan (Nikaragua v. Costa Rica).

Pierwsze postępowanie zostało wszczęte przez Costa Ricę w listopadzie 2010 r. Podstawą wniosku do Trybunału był zarzut wejścia na i okupacji terytorium Costa Rici przez siły zbrojne Nikaragui w związku z budową kanału na terytorium tej pierwszej.

W grudniu 2011 roku z wnioskiem do MTS przeciwko Costa Rice wystąpiła Nikaragua, zarzucając pogwałcenie jej suwerenności i wyrządzenie poważnych szkód środowiskowych na jej terytorium spowodowanych między innymi pracami drogowymi w strefie granicznej wzdłuż rzeki San Juan.

W przeszłości MTS łączył postępowania w sprawach Afryki Południowo-Zachodniej (Etiopia i Liberia v. RPA), oraz Szelfu kontynentalnego Morza Północnego (Holandia i Dania v. RFN).

Boliwia wszczęła postępowania przeciwko Chile przed MTS

Boliwia wszczęła postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości (MTS) w sprawie “ciążącego na Chile obowiązku prowadzenia negocjacji z Boliwią w dobrej wierze i skutecznie, celem wypracowania porozumienia dotyczącego umożliwienia tej ostatniej w pełni suwerennego dostępu do Oceanu Pacyficznego".

Informacja prasowa (No. 2013/11) MTS dostępna jest tu.

Zob. także: wniosek Boliwii.

MTS: wyrok w sprawie sporu granicznego pomiędzy Burkina Faso i Nigrem

Dzisiaj, tj. 16 kwietnia 2013 r. Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości wydał wyrok w sprawie sporu granicznego pomiędzy Burkina Faso i Nigrem, określając przebieg spornego odcinka granicy. Odrzucił jednak wniosek Burkina Faso o orzeczenie także o przebiegu odcinków granicy wyznaczonych według wcześniejszych ustaleń Wspólnej Komisji Technicznej, stwierdzając, że skoro strony nie pozostają w sporze co do tych części granicy (oba państwa zaakceptowały ustalenia Komisji w tym zakresie), wykraczałoby to poza kompetencję Trybunału w tej sprawie. Trybunał przychylił się także do wniosku stron o wyznaczenie trzech ekspertów, którzy mieliby pomóc w fizycznym wyznaczeniu granicy, stwierdził jednak, że uczyni to (w formie postanowienia) po zapoznaniu się z opiniami stron na temat praktycznych aspektów wykonywania przez ekspertów ich funkcji.    
Tekst wyroku [EN] [FR]

MTS: rozprawa w sprawie wniosku o interpretację wyroku w sprawie świątyni Preah Vihear - 15-19 IV 2013

Postępowanie przed MTS w sprawie wniosku o interpretację wyroku z 15 czerwca 1962 r. w sprawie świątyni Preah Vihear (Kambodża v. Tajlandia) wchodzi w fazę ustną. Rozprawa (public hearings) odbywać się będzie od 15 do 19 kwietnia br. Jej przebieg można śledzić na żywo na stronie Trybunału w dziale "Multimedia" (http://www.icj-cij.org/presscom/multimedia.php?p1=6) oraz w internetowym kanale telewizyjnym UN Web TV. Nagrania także będą udostępnione w stronach UN Web TV.
Plan rozprawy jest dostępny w Komunikacie prasowym nr 2013/4.
Zobacz też Wniosek Królestwa Kambodży o interpretację wyroku z 15 czerwca 1962 r. w sprawie świątyni Preah Vihear (EN) (FR).