Rocznica zbrodni w Srebrenicy

Przypominamy o kolejnej rocznicy zbrodni w Srebrenicy. Ludobójstwa, które wydarzyło się w samym centrum Europy, na jej oczach, podczas gorącego lata w 1995 roku. To data szczególna nie dlatego, że rocznica jest okrągła (bo 22) ale dlatego, że w tym roku definitywnie zamknięty zostanie trybunał jugosłowiański, trybunał, który jako pierwszy stwierdził, że w Srebrenicy miało miejsce ludobójstwo i skazał winnych jego popełnienia na wieloletnie kary.

Sekretarz Generalny ONZ Antonio Guterres w swoim wystąpieniu (zobacz tu) napisał, że żeby zapobiegać takim zbrodniom trzeba uczciwie spojrzeć w przeszłość i uświadomić sobie naszą rolę w tym, że takie zbrodnie miały miejsce. Społeczność międzynarodowa, w szczególności zaś Narody Zjednoczone zaakceptowały swoją współdzieloną odpowiedzialność w odniesieniu do zbrodni w Srebrenicy i ciężko pracują nad tym, aby przyjąć lekcję z tych porażek. 

Wyrok Trybunału jugosłowiańskiego w sprawie Radovana Karadžicia

Od czasu zaprezentowania  ostatnich argumentów w sprawie Radovana Karadžicia przed trybunałem jugosłowiańskim minęło już prawie półtora roku (pisaliśmy o tym tu oraz tu). Prokurator przypisywał mu odpowiedzialność za popełnienie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości oraz ludobójstwa, wskazując, że ponosi on  główną odpowiedzialność za wspólne kryminalne przedsięwzięcie (joint criminal enterprise), które objęło kampanię snajperską w Sarajewie i eksterminację ludności w Srebrenicy, które miały doprowadzić do pozbycia się Muzułmanów z Republiki Serbskiej. 

A dziś MTKJ ogłosił w końcu wyrok w sprawie uznając, że:

-  nie ma wystarczających dowodów aby wykazać, że popełniono ludobójstwo w miejscowościach Bratunac, Foca, Sanski Most, Prijedor czy w Zvorniku. Trybunał uznał jednak, że w odniesieniu do tych miejscowości popełniono zbrodnie eksterminacji, morderstw, prześladowań, deportacji i przymusowych przesiedleń będących zbrodniami przeciwko ludzkości, oraz morderstw będących pogwałceniami praw i zwyczajów wojennych i Karadžić ponosi za nie odpowiedzialność karną.

Mowa obrończa Karadžicia

Na stronie trybunału jugosłowiańskiego ukazała się właśnie „mowa obrończa” Radovana Karadžicia (Defence Final Trial Brief, zobacz tu) oskarżanego o popełnienie zbrodni wojennych, zbrodni przeciwko ludzkości oraz ludobójstwo (chodzi o masakrę w Srebrenicy). W liczącym ponad 850 stron liście Karadžić pisze np. „prawdą jest, że prezydent Karadžić po prostu nigdy nie uczestniczył ani nie wiedział o ludobójstwie w Srebrenicy. Nie jest zatem winny ludobójstwa w kontekście żadnej teorii o odpowiedzialności” (zob. par. 3302 listu). Nie może także, w swojej opinii, odpowiadać za inne zbrodnie bo po prostu o niech nie wiedział, albo nie miał nad osobami, które je popełniały, żadnej kontroli. 

Czy czuje się winny? O tak, czuje żal i sympatię dla ofiar i rozumie, że jako prezydent Republiki Serbskiej ponosi moralną odpowiedzialność za zbrodnie popełnione przez obywateli Republiki Serbskiej (par. 3427). 

Jeśliby jednak trybunał nie wziął pod uwagę niewinności oskarżonego lub okoliczności łagodzących przez niego przedstawionych – pozostawia on sądowi pod rozwagę kwestię długości kary na które skazano osoby oskarżone o te same zbrodnie. Momcilo Krajśnik został skazany na 20 lat a Biljana Plavsić na 11 lat pozbawienia wolności (par. 3429).

Odpowiedzialność Holandii za masakrę w Srebrenicy, cd.

Właśnie mija 19 rocznica jednej z najpotworniejszych zbrodni, które miały miejsce po II Wojnie Światowej - masakry w Srebrenicy.

Rada Bezpieczeństwa w swojej rezolucji 819 nazwała Srebrenicę i okolice strefą bezpieczeństwa, chronił jej batalion holenderski (Dutchbut), który jednak nie zapobiegł upadkowi strefy i wymordowaniu mężczyzn i chłopców w liczbie ok. 8000. Masakry dokonali Serbowie (wielokrotnie wspominaliśmy już o tym przywołując choćby sprawę Krsticia np. tu) i jest to jedyna zbrodnia, która miała miejsce podczas wojny w byłej Jugosławii, co do której nie było wątpliwości, że stanowi ona zbrodnię ludobójstwa (potwierdził to zarówno trybunał jugosłowiański jak i Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości).

Pisaliśmy już także o tym, że Najwyższy Sąd Holandii potwierdził odpowiedzialność Holandii za zbrodnię w Srebrenicy (zobacz tu).

Krstić w Polsce, cd.

W marcu pisaliśmy, że skazany przez trybunał jugosłowiański serbski zbrodniarz Radislav Krstić odbywa swoją karę w Polsce (zobacz tu). Sąd musiał jednak dostosować wyrok, który zapadł w Hadze, do wymogów polskiego prawa karnego. Nasze prawo nie przewiduje kary 35 lat pozbawienia wolności, tylko karę 25 lat pozbawienia wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności. 

Radislav Krstić w Polsce

10 lipca 2012 r. Międzynarodowy Trybunał Karny dla Byłej Jugosławii zwrócił się do Polski w sprawie przyjęcia Radislava Krsticia do odbywania kary. Sąd Okręgowy w Warszawie na wniosek Ministra Sprawiedliwości wydał 6 grudnia 2012 r. postanowienie (sygn. akt VIII Kop 222/12), w którym wyraził zgodę na przejęcie do wykonania na terytorium RP wyroku, który zapadł wobec Krsticia przed MTKJ. Sąd Okręgowy podkreślił, że wyrok w stosunku do Krsticia nie narusza suwerenności, bezpieczeństwa czy porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, a proces, w wyniku którego Krstić został skazany przed MTKJ był rzetelny i zgodny ze standardami określonymi w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Krstić nie musi zeznawać w sprawie Karadžića

18 lipca 2013 r. MTKJ uznał Krstića za niewinnego  zarzutu obrazy sądu w postaci odmowy składania zeznań w procesie Karadžića. O sprawie pisaliśmy tutaj.
Sąd uznał, że biorąc pod uwagę obszerną dokumentację medyczną, można przyjąć, że Krstić (skazany za m.in. ludobójstwo w Srebrenicy) cierpi  na syndrom stresu pourazowego (Post Traumatic Stress Syndrome), a jego zdrowie pogorszyło się znacznie po wezwaniu do składania zeznań w procesie Karadzica.

W dzisiejszych przesłuchaniach w sprawie Karadžića Sąd ustalał, czy można Karadžićowi przypisać wydanie rozkazu ostrzelania Srebrenicy, biorąc pod uwagę jego uwagi na spotkaniach z dowódcami wojskowymi na kilka dni przed masakrą: czy był jedynie formalnym dowódcą, czy też efektywnie sprawował kontrolę nad siłami zbrojnymi. Świadkowie zasłaniali się niepamięcią lub niemożnością oceny przykładowo, czy strzały oddane w stronę rzeki miały na celu zabicie cywilów, czy jedynie sprawdzenie, czy po drugiej stronie znajdują się rebelianci.

MICT- Mechanism for international criminal tribunals w Hadze

Jutro, czyli 1 lipca, rozpoczyna swoje działanie MICT- czyli mechanizm międzynarodowych trybunałów karnych, gałąź haska (gałąź rwandyjska działa już od zeszłego roku w Arushy, w Tanzanii). Mechanizm ma przejąć funkcje trybunałów karnych ad hoc, w związku ze strategią ich zamknięcia.

Strona mechanizmu: www.unmict.org