Administracja Bidena utrzymuje sankcje przeciwko Iranowi

Tak jak pisaliśmy ostatnio w kontekście końcówki prezydentury Trumpa, warto w najbliższych tygodniach uważniej przyglądać się polityce zagranicznej USA. W ten sposób powinniśmy poznać założenia strategicznej nowej administracji. 

Sekretarz Stanu Antony J. Blinken, DoS

Do oświadczeń, których doniosłość może wykraczać dalece poza ich bezpośrednie przesłanie, zaliczyć zapewne należy wystąpienie Sekretarza Stanu Antony J. Blinkena, który zapowiedział utrzymanie sankcji wobec Iranu. Blinken zasugerował, że sankcje zostaną zniesione dopiero po zaprzestaniu przez Iran dalszych naruszeń porozumienia nuklearnego (JCPOA).

Nowe podejście USA ma rzekomo służyć jako platforma do multilateralnej współpracy w tym zakresie. Jakkolwiek zakrawa to na kpinę ze pozostałych stron JCPOA i z ONZ, z pewnością warto śledzić bieg wydarzeń zarówno ze względu na relacje z Iranem jak i szerzej stosowanie amerykańskich sankcji.

Europa wszczyna procedurę rozstrzygania sporów na podstawie Irańskiego porozumienia nuklearnego

Francja, Niemcy i Wielka Brytania poinformowały o wszczęciu procedury rozstrzygania sporów na podstawie porozumienia nuklearnego z Iranem (JCPOA). Jest to pierwsza próba wypracowania - zapowiadanej m.in. przez Przewodniczącego Rady Europejskiej Charles Michela (Euronews, Middle East crisis: EU's delicate balancing act between Washington and Tehran) - europejskiej strategii reakcji na eskalację napięć między Iranem a USA. 

O mechanizmie rozstrzygania sporów wspominaliśmy przy okazji jednostronnego wycofania się z JCPOA przez Stany Zjednoczone w sposób sprzeczny z jego postanowieniami (posty tu i tu), skutkiem czego było wszczęcie przez Iran postępowania przed MTSem (nasz post).

Niepewna przyszłość unijnego systemu rozrachunków transakcji (i dalszej współpracy) z Iranem

We wrześniu 2018 r. informowaliśmy o szumnych acz dość enigmatycznych zapowiedziach UE, jakoby w związku z arbitralnym stosowaniem przez Stany Zjednoczone sankcji wtórnych m.in. wobec europejskich instytucji finansowych Unia miała powołać niezależny system rozrachunków płatności międzynarodowych. 

W kolejnych miesiącach pojawiały się sugestie, że mechanizm celowy (Special Purpose Vehicle, SPV) miałby zostać stworzony jedynie na potrzeby transakcji z Iranem, a zakres jego działania byłby ograniczony do mniej kontrowersyjnych transakcji handlowych.

Iran pozywa USA w związku z przywróceniem sankcji gospodarczych

W maju b.r. informowaliśmy, że prezydenta USA Donald Trump zadecydował o wycofaniu z porozumienia nuklearnego z Iranem, JCPOA (tutaj) a następnie o przywróceniu sankcji gospodarczych (tu). Mimo że pozornie USA jedynie przywróciły stan uprzedni w zakresie korzystania ze środków przymuszających, normatywny kontekst uległ diametralnej zmianie. Nie dość bowiem, że Stany Zjednoczone pogwałciły postanowienia JCPOA (nad statusem prawnym porozumienia dyskutowaliśmy zresztą przy okazji posta), to jednocześnie pogwałciły rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, mocą której Rada jednomyślnie poparła irański kompromis. W związku z powyższym można dowodzić, że amerykańskie sankcje naruszają i naruszą (kolejna transza) szereg traktatów. 

Przygotowania amerykańskiego programu sankcji przeciwko Iranowi (i próba neutralizacji sankcji przez UE)

Niezależnie od podniesionych na łamach PPM wątpliwości natury prawnomiędzynarodowej, czy decyzja prezydenta USA Donalda Trumpa o wycofaniu USA z nuklearnego porozumienia z Iranem (nt. Joint Comprehensive Plan of Action, JCPOA, zob. post tutaj), amerykańska administracja niezwłocznie przystąpiła do przywrócenia reżimu sankcji obowiązujących do 2015 roku. O tym że prezydent przejawiał taką ochotę pisaliśmy w styczniu b.r.

Formalnie podstawę przywrócenia sankcji stanowi, wydane równocześnie z oświadczeniem, prezydenckie memorandum - National Security Presidential Memorandum (NSPM). W dokumencie prezydent stwierdza, że na mocy JCPOA sankcje zniesiono w zamian za ograniczenie irańskiego programu wzbogacania uranu i zaniechanie prac związanych z przerobem wypalonego paliwa jądrowego - dwóch sposobów pozyskania materiału potrzebnego do produkcji broni nuklearnej. "Od tego momentu Iran jedynie eskalował działania na rzecz destabilizacji regionu (...) oraz zapowiedział że wbrew swoim zobowiązaniom wobec MAEA zakaże jej inspektorom wstępu do swoich ośrodków wojskowych. W 2016 r. Iran dwukrotnie naruszył pułapy JCPOA składowania ciężkiej wody". Zdaniem prezydenta nie spełnione zostało wreszcie jego styczniowe ultimatum, a w interesie bezpieczeństwa USA jest przywrócenie reżimu sankcji.

Rezolucja Rady Bezpieczeństwa dotycząca Irańskiego programu nuklearnego

Rada Bezpieczeństwa przyjęła właśnie rezolucję 2231 (2015) zatytułowaną Non-Proliferation, a dotyczącą systemu monitorującego irański program nuklearny i ewentualnej rezygnacji z sankcji, które zostały wprowadzone w związku z rozwojem dążeń nuklearnych Iranu. Rezolucja na stronie RB: tu.

Rezolucja została przyjęta jednogłośnie, zatwierdzono na jej podstawie tzw. Wspólny Wszechstronny Plan Działania (Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA)), który ma być zwieńczeniem rozmów dyplomatycznych grupy E3/EU+3 (Chin, Francji, Niemiec, Rosji, WB, USA i szefowej unijnej dyplomacji) prowadzonych od wielu miesięcy. Zawarty 14 lipca w Wiedniu kompromis dotyczył dopuszczenia Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA) do kontroli irańskiego programu nuklearnego. Dodatkowo Iran ma ograniczać wzbogacanie uranu, ustalono także limit jego magazynowania. W zamian za to wspólnota międzynarodowa ma stopniowo rezygnować z sankcji. Zobacz informacje tu oraz tu.