Puszcza Białowieska i 43. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO

Źródło: Frank Vassen/Flickr/CC BY 2.0, Polsatnews.pl

W środę, 10 lipca, zakończyła się w Baku (Azerbejdżan) 43. sesja Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO (Komitet). Wzięło w niej udział 2,5 tysiąca delegatów z 180 państw-stron Konwencji UNESCO z 1972 r. w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Ocenie Komitetu poddano 36 nominacji o wpis na Listę Światowego Dziedzictwa. Ostatecznie na Listę wpisano 24 obiekty kulturalne (w tym polski rezerwat archeologiczny: Krzemionki – pradziejowe kopalnie krzemienia), 4 obiekty przyrodnicze i 1 obiekt mieszany. W ramach sesji przeprowadzono także szereg paneli tematycznych podczas których podkreślono m.in. znaczenie działań rządu RP dotyczących promocji zaleceń Rekomendacji Warszawskiej z 2018 r. w sprawie odbudowy i rekonstrukcji dziedzictwa kultury (zob. tu i tu). Ponadto analizie poddano stan zachowania obiektów znajdujących się już na liście oraz na Liście Światowego Dziedzictwa w Niebezpieczeństwie. W tym kontekście przedmiotem obrad była ponownie ochrona dziedzictwa przyrodniczego Puszczy Białowieskiej. Komitet zdecydował, iż wszystko, co się dzieje w Puszczy musi być bezwzględnie podporządkowane zachowaniu jej unikalnej wartości jako obszaru Światowego Dziedzictwa. Zobowiązał rząd RP do realizacji szeregu zaleceń. Jeśli polskie władze się do nich nie zastosują to Puszcza Białowieska zostanie wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa w Niebezpieczeństwie.

Raport UNESCO i IUCN w sprawie Puszczy Białowieskiej

Źródło: http://whc.unesco.org/en/documents/137242

W dniu 3 kwietnia Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO opublikowało raport z eksperckiej misji przedstawicieli IUCN (Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody), przeprowadzonej w dniach 24 września – 2 października 2018 r. w Puszczy Białowieskiej. Misja została przeprowadzona zarówno w polskiej, jak i białoruskiej części Puszczy, wpisanej od 1979 r. na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Ocena działań władz polskich jest bardzo krytyczna. IUCN podkreśla, że mogą one zagrażać zachowaniu „wyjątkowej powszechnej wartości” tego miejsca. W konkluzjach stwierdzono, iż jeżeli w obszarach chronionych zostaną podjęte dalsze wycinki lub nasadzenia, to Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO (Komitet UNESCO) - organ decyzyjny Konwencji UNESCO z 1972 r. - powinien rozważyć umieszczenie Puszczy na Listę Dziedzictwa Światowego w Niebezpieczeństwie. Komitet UNESCO podejmie decyzję w tej sprawie podczas swojej 43. sesji, w Baku (30 czerwca - 10 lipca 2019 r.).

Polska ostatecznie przegrywa w sprawie Puszczy Białowieskiej

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dziś wyrok w sprawie C-441/17 Komisja v. Polska w sprawie wycinki Puszczy Białowieskiej. Trybunał nie pozostawił żadnych wątpliwości, uwzględniając w całości zarzuty Komisji.  

Opinia rzecznika generalnego w sprawie Puszczy Białowieskiej

Jak się okazało, spór merytoryczny dotyczący wycinki Puszczy Białowieskiej toczył się w zasadzie równolegle do szeroko opisywanego sporu o środki tymczasowe. Wczoraj (20 lutego) opinię w tej sprawie przedstawił już rzecznik generalny Yves Bot (skarga wniesiona została w czerwcu 2017 r.). Niestety nie jest ona korzystna dla Polski. Rzecznik uznał za zasadne wszystkie cztery zarzuty przedstawione przez Komisję Europejską. (Opinia dostępna jest tu). Dotyczą one naruszenia przez Polskę art 6 ust 3 dyrektywy siedliskowej oraz art 6 ust 1 dyrektywy ptasiej. Chodzi w nich głownie  konieczność przeprowadzenia ocen oddziaływania podejmowanych działań na obszary Natura 2000. Zarzuty trzeci i czwarty dotyczą pogorszenia stanu siedlisk gatunków: chrząszczy saproksylicznych oraz ptaków (dzięcioła białogrzbietego, dzięcioła trójpalczastego, sóweczki i włochatki).

Ciąg dalszy sporu o wycinkę Puszczy Białowieskiej: na razie kar nie będzie

Od wczoraj media w Polsce (np. Newsweek, Radio Zet, Na Temat) donoszą, że Komisja Europejska nie będzie występowała o kary w wysokości 100 tys. euro dziennie. Twierdzą, że Komisję przekonały argumenty Polski. Doniesienia są entuzjastyczne i można by odnieść wrażenie, że spór z Polski z Komisją został zakończony. Niestety jest to wrażenie mylne.

Poza doniesieniami mediów próżno szukać jakiejś formalnej informacji w tej sprawie. Przyczyna jest oczywista - Komisja nie wydała żadnego formalnego komunikatu w tej sprawie. Na razie po prostu wstrzymała się od nowych działań dyscyplinujących Polskę, na jakie pozwalałoby jej postanowienie z listopada (nasza informacja o tym). Nie będzie zatem wnioskowała o nałożenie specjalnej kary za niewykonanie postanowienia. Nie oznacza to zakończenia sporu głównego (który w zasadzie na dobre się jeszcze nie zaczął). Postępowanie toczy się normalnie.

Polska zobowiązana do niezwłocznego przerwania wycinki drzew w Puszczy Białowieskiej

Trybunał Sprawiedliwości UE wydał wczoraj (20 listopada) postanowienie w sprawie środków tymczasowych w sprawie C-441/17 Komisja przeciwko Polsce w sprawie wycinki drzew w Puszczy Białowieskiej. W postanowieniu nakazał natychmiastowe przerwanie wycinki. Jest to kolejna odsłona sprawy (o której pisaliśmy tu) dotyczącej na razie nie meritum, ale środków tymczasowych. Pierwotne postanowienie wydane w lipcu przez Wiceprzewodniczącego ETS sędziego Tizzano zostało zakwestionowane przez Polskę. Po dwóch posiedzeniach i znacznym opóźnieniu Trybunał zdecydował się przychylić do argumentów Komisji Europejskiej, że kontynuowanie usuwania drzew z terenu Puszczy może stanowić "poważną i nieodwracalną szkodę dla interesów Unii i wspólnego dziedzictwa". Trybunał nie podzielił natomiast dość zaskakującego wniosku Polski o ustanowienie zabezpieczenia na kwotę 3 240 000 000 PLN, wskazując, że po pierwsze została ona obliczona wyłącznie w oparciu o Polskie przepisy dotyczące pozbawienia gruntu charakteru leśnego, po drugie nic nie wskazuje na to, aby UE miała nie dotrzymać swoich zobowiązań finansowych w razie, gdyby zasądzone zostało odszkodowania. 

Komisja wszczęła formalne postępowanie w sprawie wycinki Puszczy Białowieskiej

W zeszły czwartek, 16.06 Komisja Europejska podjęła decyzję o wszczęciu formalnej procedury o naruszenie prawa UE przeciwko Polsce w sprawie wycinku Puszczy Białowieskiej. Komisja zarzuca Polsce naruszenie dyrektyw ptasiej (Dyrektywa 2009/147/WE) i siedliskowej (Dyrektywa 92/43/EWG). Obie dyrektywy stanowią podstawę utworzenia obszarów Natura 2000 i nakładają obowiązki na państwa w zakresie ochrony tych obszarów. Na razie Komisja przesłała do Polski tzw. uwagi formalne, czyli pismo z informacjami na temat zarzutów, wyznaczając Polsce miesiąc na ustosunkowanie się do nich. Szczegóły zarzutów, jak zawsze na tym etapie procedury nie są jeszcze znane.