Wyrok ETPCz X. p. Polsce dotyczący dyskryminacji na tle orientacji seksualnej

ETPC wydał istotny wyrok w sprawie X. p. Polsce (skarga nr 20741/10). Wyrok był naprawdę długo oczekiwany, ponieważ skarga złożona została przed 11 laty, w 2010 r.

Zarzut podniesiony w skardze dotyczył dyskryminacji, której doznała skarżąca w trakcie postępowań dotyczących przyznania jej praw do wykonywania opieki nad małoletnim dzieckiem. Skarżąca podnosiła, iż okoliczność, że po rozwodzie związała się z osobą tej samej płci, czyli kobietą, był podnoszony w niekorzystnych dla niej rozstrzygnięciach sądów jako podstawowy argument przemawiający przeciwko przyznaniu jej prawa w zakresie opieki. 

ETPC podzielił argumentację skarżącej i uznał, że doszło do zróżnicowanego traktowania skarżącej, które wynikało z jej orientacji seksualnej i dlatego też stanowiło dyskryminację. Doszło więc do naruszenia art. 14 w zw. z art. 8 EKPC.

Długo oczekiwany wyrok będzie teraz niewątpliwie przedmiotem intensywnej debaty publicznej. Warto w nim natomiast zwrócić uwagę na zdanie odrębne sędziego Wojtyczka, który nie podzielił poglądu większości o naruszeniu praw skarżącej. W opinii sędziego szczególnie interesujący - i bardzo aktualny - należy uznać argument dotyczący braku zapewnienia sprawiedliwości proceduralnej innym uczestnikom postępowania krajowego, a mianowicie w szczególności byłemu mężowi skarżącej oraz synowi. Sędzia podkreślił, że żaden z uczestników postępowania krajowego nie miał możliwości wypowiedzenia się w postępowaniu przed Trybunałem. Jest to bardzo istotna uwaga, która wpisuje się w szerszą dyskusję dotyczącą tej kwestii. W przypadku spraw przeciwko Polsce szczególnie istotne byłoby zapewnienie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu przed ETPC pokrzywdzonym przestępstwem, ponieważ skutkiem wyroku ETPC w zakresie postępowań karnych może być wznowienie postępowania. Takiego skutku ustawodawca polski nie przewidział dla postępowań z obszaru prawa cywilnego (w tym rodzinnego).

Prawo szariatu tylko dla chętnych - Molla Sali p. Grecji.

W obszarze Rady Europy nie można stosować prawa szariatu wbrew woli zainteresowanych - tak w skrócie brzmi konkluzja orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Molla Sali p. Grecji.

Wyrok wydany został w składzie Wielkiej Izby, na rzecz której jurysdykcji zrzekła się Izba. Pani Molla Sali jest wdową po muzułmaninie, która zarzuciła władzom greckim naruszenie zakazu dyskryminacji w sprawach spadkowych. Zgodnie z testamentem męża miała ona odziedziczyć po nim cały majątek. Ostatnia wola zmarłego została jednak zakwestionowana w sądach przez jego rodzinę, która twierdziła, że zgodnie z prawem greckim, w sytuacji, w której zmarły był muzułmaninem, zastosowanie powinno znaleźć prawo szariatu, które nie przewidywało wdowy jako jedynego spadkobiercy. Sądy krajowe ostatecznie orzekły zgodnie z wolą rodziny zmarłego, co dla skarżącej miało ten skutek, że została ona pozbawiona 3/4 zapisanego jej w spadku majątku. 

Związki partnerskie nie dla par heteroseksualnych - w sprawa Ratzenböck i Seydl p. Austrii

Z orzeczenia na orzeczenie Europejski Trybunał Praw Człowieka doprecyzowuje swoje stanowisko w zakresie ochrony statusu prawnego par. Tym razem musiał pochylić się nad problemem, czy brak możliwości w prawie austriackim zarejestrowania związku partnerskiego dla pary heteroseksualnej, przy jednoczesnej możliwości rejestracji takiego związku przez pary homoseksualne, nie stanowi dyskryminacji tych pierwszych. Choć niejednomyślnie, sędziowie wydając wyrok w sprawie Ratzenböck i Seydl p. Austrii, doszli do wniosku, iż w takim przypadku dyskryminacja nie zachodzi. 

Zakaz noszenia nikabów w Belgii nie narusza Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

Trybunał strasburski po raz kolejny, choć w bardzo zdecydowany sposób, wypowiedział się o krajowych zakazach noszenia chust w całości bądź częściowo zakrywających twarz. W sprawie Dakir p. Belgii oraz sprawie Belcacemi i Oussar p. Belgii, dotyczących odpowiednio zakazu noszenia nakryć zakrywających twarz wprowadzonego na terenie trzech gmin, a także zakazu wprowadzonego przepisami ustawowymi uznał, że nie doszło do naruszenia zarówno art. 8 Konwencji (gwarantującego prawo do poszanowania życia rodzinnego), art. 9 (gwarantującego swobodę myśli, wyznania i religii), ani też art. 14 (zakazującego dyskryminacji) rozpatrywanego w połączeniu ze wskazanymi przepisami. Skarżące kobiety podnosiły, iż wprowadzone zakazy bądź doprowadziły do tego, że zaprzestały one noszenia nikabów w obawie przed grożącymi za taki czyn sankcjami karno-administracyjnymi, bądź że zakazy te spowodowały ich społeczną izolację, ponieważ przestały one wychodzić z domów. 

Brak zapobieżenia przemocy domowej naruszeniem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

W mijającym tygodniu Trybunał strasburski wydał ważny wyrok dotyczący niewypełnienia przez Włochy obowiązków związanych z ochroną ofiar przemocy domowej i zapobiegania jej - wyrok w sprawie Talpis p. Włochom.

Skargę wniosła pani Talpis, obywatelka rumuńska, zamieszkała we Włoszech, która wielokrotnie była ofiarą przemocy ze strony męża. Kilkukrotnie o stosowaniu przemocy powiadomiona została policja, raz skarżąca złożyła formalną skargę, jednakże postępowanie przygotowawcze zostało umorzone. Przez pewien czas skarżąca, uciekając przed mężem mieszkała w schronisku dla ofiar przemocy domowej, które jednak musiała opuścić z powodu braku miejsc. Władze mając informację o stosowaniu przemocy nie podejmowały żadnych prawnych, ani faktycznych działań aby zapobiec karalnemu zachowaniu męża skarżącej. Feralnego dnia skarżąca po raz kolejny po kłótni z mężem zwróciła się o interwencję policji, mąż został odwieziony do szpitala w stanie zatrucia alkoholowego, ale jeszcze tego samego dnia został ze szpitala wypuszczony. Nad ranem wdarł się do mieszkania skarżącej i próbował zabić ją nożem. W szarpaninę włączył się syn skarżącej i jej męża, który został przez niego ugodzony nożem wskutek czego zmarł. Skarżąca również została ranna. 

Ograniczenie adopcji zagranicznych - konieczność przestrzegania zasady niedyskryminacji

ETPCz wydając orzeczenie w sprawie A.H. i inni p. Rosji ocenił skutki rosyjskich przepisów ograniczających adopcję przez osoby z obywatelstwem amerykańskim. Przypomnijmy, że chodziło o wprowadzoną w 2012 r. nowelizację przepisów adopcyjnych będącą rosyjską reakcją na amerykańską tzw. ustawę Magnitskiego, dokument zabraniający udzielania wiz wjazdowych do USA rosyjskim funkcjonariuszom rządowym współodpowiedzialnym za śmierć w areszcie w 2009 r. adwokata Siergieja Magnitskiego, a także innym urzędnikom podejrzanym o łamanie praw człowieka (więcej tu). 

Przymusowe uszczuplenie greckich oszczędności zgodne z EKPCz

W politycznie i prawnie ważkim sporze  – powództwa wniesionego przez 6’320 obywateli Grecji, którzy zainwestowali od 10’000 do 1’510’000 euro w obligacje Skarbu Państwa – wynikłym w związku z greckim kryzysem finansowym, Europejski Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że uszczuplenie (haircut) oszczędności osób prywatnych przy okazji przymusowej konwersji obligacji, na warunkach wynegocjowanych z sektorem finansowym, nie naruszało prawa własności skarżących.

ETPCz rozszerza ochronę praw jednopłciowych - Taddeucci i McCall p. Włochom

ETPCz wydał właśnie kolejny wyrok, w którym zakwestionował brak ochrony prawnej dla par jednopłciowych we Włoszech. Sprawa Taddeucci i McCall p. Włochom dotyczyła braku wydania zezwolenia na pobyt we Włoszech ze względów rodzinnych nieposiadającemu obywatelstwa włoskiego partnerowi homoseksualnemu pana Taddeucci, panu McCall - obywatelowi Nowej Zelandii . Sądy włoskie, opierając się na przepisach prawa, zgodnie z którymi członkami rodziny, mogącymi uzyskać zezwolenie na pobyt są jedynie małżonek, dzieci i zależni krewni, uznają konsekwentnie, że status członka rodziny nie należy się partnerom - zarówno hetero, jak i homoseksualnym. Odwołania skarżących były oddalane z powołaniem na margines oceny przysługujący w tego typu sprawach państwom.

Przedmiotem skargi do Trybunału był zarzut dyskryminacji na tle orientacji seksualnej w zakresie, w jakim Włochy nie przewidują jakiejkolwiek formy uznania i ochrony par jednopłciowych i w konsekwencji uniemożliwiają uzyskanie zezwolenia na pobyt partnerowi homoseksualnemu nieposiadającemu obywatelstwa włoskiego.

Odpowiedzialność Rosji za wydarzenia w Nadniestrzu, transfer pozasądowy dokonany przez CIA z Włoch do Egiptu i uprawnienia par homoseksualnych w Chorwacji – najnowsze orzecznictwo ETPCz (23.02.2016)

W mijającym tygodniu ETPCz wykazał się ogromną aktywności wydając kilka bardzo ważnych i interesujących wyroków. 

W sprawie Mozer p. Mołdowie i Rosji Trybunał potwierdził odpowiedzialność władz rosyjskich za działania samowładczych władz Nadniestrza, które aresztowały, a następnie w wyniku wydanego wyroku sądowego pozbawiły wolności skarżącego oskarżanego o oszustwa na niekorzyść dwóch spółek, w tym jednej, której był pracownikiem. Rozstrzygając kwestię odpowiedzialności obu pozwanych państw Trybunał uznał, że fakty sprawy objęte były jurysdykcją obu państw. Mając jednak na uwadze fakt, że Mołdowa nie sprawuje nad terenem Nadniestrza efektywnej kontroli, a równocześnie podejmowała wszelkie możliwe działania o charakterze prawnym i dyplomatycznym w celu zapewnienia skarżącemu poszanowania praw i wolności gwarantowanych Konwencją, nie ponosi ona odpowiedzialności za naruszenia jego poszczególnych praw. Natomiast z uwagi na wysoki stopień zależności władz lokalnych Nadniestrza od Rosji, wszystkie nieprawidłowości w działaniu lokalnego systemu sądownictwa skutkujące naruszeniem art. 3, 5, 8, 9 i 13 Konwencji zostały przypisane Rosji. Wyrokiem tym Trybunał potwierdził przyjętą już wcześniej linię orzeczniczą co do przypisania odpowiedzialności Rosji za działania władz lokalnych w Nadniestrzu, równocześnie jednak dostrzegł aktywną postawę władz mołdawskich co spowodowało brak orzeczenia odpowiedzialności po ich stronie. 

Zaostrzenie przepisów azylowych w Danii

W miniony wtorek, 26 stycznia, parlament duński przyjął reformę prawa azylowego. Nowelizacja zakłada w szczególności możliwość konfiskaty przedmiotów oraz gotówki o wartości przewyższającej 10 tysięcy koron (ok. 1340 euro) osobom ubiegającym się o azyl. Mienie to ma być przeznaczone na zapewnienie uchodźcom właściwej opieki (żywieniowej i schronienia). Oddanie przedmiotów oraz gotówki będzie stanowiło warunek uzyskania pomocy socjalnej. Konfiskata nie obejmie przedmiotów o szczególnej wartości sentymentalnej, np. obrączek. Co więcej, osoby z tymczasowym statusem azylanta będą musiały czekać na połączenie z rodziną od roku do trzech lat. 

Homofobiczna retoryka przeciwników manifestacji LGBTI naruszeniem art. 3 EKPCz

W mijającym tygodniu na uwagę wśród orzeczeń ETPCz zasługuje przede wszystkim sprawa Identoba i inni p. Gruzji (skarga nr 73235/12). Dotyczyła on wydarzeń związanych z organizacją w maju 2012 r. pokojowej manifestacji z okazji Międzynarodowego Dnia przeciwko Homofobii. Uczestnicy manifestacji zorganizowanej przez skarżących zostali brutalnie zaatakowani - choć głównie w formie słownej - przez przeciwników organizowania tego typu zgromadzeń, zaś władze zrobiły niewiele, czy wręcz nic, żeby aktom przemocy zapobiec.

Szeroka ochrona dla osób niepełnosprawnych także na podstawie EKPCz?

Europejski Trybunał Praw Człowieka coraz chętniej rozszerza swoją jurysdykcję w obszarach, które tradycyjnie postrzegane są jako regulujące zakres korzystania z praw społecznych. Jednym z ostatnich przykładów może być sprawa Gherghina p. Rumunii (skarga nr 42219/07), w której rozprawa przed Wielką Izbą miała miejsce w ubiegłym tygodniu.

Skarga złożona została przez młodego człowieka, który na skutek wypadku, któremu uległ w trakcie trwania pierwszego roku studiów, ma zasadnicze problemy z poruszaniem się. Przez dwa pierwsze lata studiów władze uczelni umożliwiały mu zaliczenia w trybie indywidualnym, jednakże z czasem wycofały się z oferowanych ułatwień i zaproponowały skarżącemu naukę w systemie e-learningu. Nieusatysfakcjonowany poziomem takiej formy nauczania, skarżący podejmował próby kontynuacji nauki w kolejnych dwóch uczelniach wyższych, jednakże także i one nie zaoferowały mu warunków, w których mogłaby studiować osoba niepełnosprawna. 

ETPCz o obowiązku uzasadniania odmowy zwrócenia się z pytaniem prejudycjalnym – wyrok Dhahbi p. Włochom

Wraz ze zbliżającą się akcesją UE do EKPCz, Trybunał strasburski coraz aktywniej wypowiada się w sprawach dotyczących prawa UE. W wyroku w sprawie Dhahbi p. Włochom ETPCz jednogłośnie stwierdził, że imigrant zarobkowy pochodzenia tunezyjskiego nie powinien być pozbawiony świadczeń rodzinnych jedynie na podstawie kryterium narodowości. Trybunał uznał, że doszło do naruszenia art. 14 w zw. z art. 8 Konwencji. Dodatkowo Trybunał negatywnie ocenił sposób postępowania sądu włoskiego w odniesieniu do żądania skarżącego zwrócenia się przez sąd rozstrzygający o jego roszczeniach o świadczenia z pytaniem prejudycjalnym do ETS (zgodnie z dawnym nazewnictwem). W tym względzie ETPCz uznał, że doszło do naruszenia art. 6 Konwencji gwarantującego prawo do rzetelnego procesu.