Komisja Wenecka krytykuje propozycje zmian tureckiej konstytucji

W opinii przyjętej po koniec ubiegłego tygodnia Komisja Wenecka krytycznie odniosła się do projektu wprowadzenia zmian w tureckiej konstytucji, które w przyszłym miesiącu mają być poddane referendum. Komisja oceniła, iż po usunięciu obecnych gwarancji konstytucyjnych nowy model ustrojowy nie będzie mieścił się we wzorcu demokratycznego systemu prezydenckiego opartego na podziale władzy, a wręcz przeciwnie, istnieje niebezpieczeństwo przekształcenia go w autorytarny system prezydencki.

Krytyczna opinia Komisji Weneckiej o ustawie o TK z lipca 2016 r.

Komisja Wenecka przyjęła opinię wydaną na wniosek SG RE w kwestii tego, czy ustawa o TK z 7.7.2016 realizuje jej zalecenia sformułowane we wcześniejszej opinii z marca 2016 r. 

Zgodnie z komunikatem opublikowanym na stronie RE (tekst opinii nie jest jeszcze dostępny) Komisja oceniła, że przepisy nowej ustawy nie realizują dwóch podstawowych zasad równowagi władz: niezależności sądownictwa i sądownictwa konstytucyjnego jako ostatecznego arbitra w zakresie kwestii konstytucyjności.

Sejm podjął Uchwałę ws. obrony suwerenności Polski

Jak pisaliśmy wczoraj, Komisja Europejska wyznaczyła polskiemu rządowi termin 23 maja na podjęcie istotnych działań celem przywrócenia standardu praworządności w traktowaniu Trybunału Konstytucyjnego. Bezpośrednią reakcją rzecznika rządu było stwierdzenie, że krótki termin na respektowanie Konstytucji jest nierealny, natomiast kancelaria prezydenta uznała, że ma on charakter umowny (RMF24, Do poniedziałku żadnych działań ws. Trybunału Konstytucyjnego. "Termin nieosiągalny").

Dziś zdecydowane stanowisko w sprawie zajął Sejm. W Informacji rządu nt. komunikatu Komisji Europejskiej premier Beata Szydło wyjaśniła, że "Polska jest państwem suwerennym,a wy [opozycja] o tym zapominacie. Polacy widzieli już, jak polityczny spór przenosiliście za granicę, jak zabiegaliście w Brukseli, żeby były podejmowane przeciwko Polsce rezolucje", nawołując by "nie poddawać się pokusie Targowicy, skądkolwiek by ona miała przyjść" (Wprost, Beata Szydło ostro do opozycji w związku z komunikatem KE: Zawsze zastanawiało, czemu nie mówicie "Polska", tylko "ten kraj"; Nasz Dziennik, Bez zgody na dyktat). Informacja rządu została przyjęta głosami PiS i Kukiz'15.

Następnie Sejm obradował nad projektem Uchwały ws. obrony suwerenności Polski, w myśl którego: 

Prof. Banaszak i prof. Muszyński nowymi członkami Komisji Weneckiej z ramienia Polski

MSZ potwierdziło dziś wcześniejsze doniesienia, iż mandaty obecnych członków Komisji Weneckiej z ramienia Polski, tzn. premier Hanny Suchockiej oraz prof. Krzysztofa Drzewickiego - jako zastępcy członka, nie zostaną przedłużone. Od 29 kwietnia, czyli od dnia kiedy mijają kadencje obecnych członków stanowiska te obejmą prof. Bogusław Banaszak oraz prof. Mariusz Muszyński. 

Parlament Europejski a sprawa polska (refleksje po 13.04 2016)

Program ostatniego posiedzenia Parlamentu Europejskiego (11-14 kwietnia) obfitował w istotne debaty i głosowania, w tym m.in. nad kontrowersyjnymi projektami unijnych dyrektyw dotyczących wykorzystywania danych pasażerów czy ochrony tajemnicy handlowej. W Polsce jednak największą uwagę zwróciły, co zrozumiałe, działania PE dotyczące spraw polskich.

Po pierwsze, chodzi o rezolucję z 13 kwietnia 2016 r. w sprawie sytuacji w Polsce, którą PE przyjął ogromną większością głosów (513 głosów "za", 142 "przeciw", 30 wstrzymujących). Posłowie nie uznali za potrzebne przeprowadzania kolejnej debaty na ten temat (takowa miała miejsce w styczniu), zwłaszcza wobec rezultatów wizyty wiceprzewodniczącego Komisji Europejskiej w Polsce (o czym pisaliśmy tu). W dwunastu punktach, poprzedzonych obszerną preambułą (zawierającą dodatkowe wyjaśnienia), Parlament odniósł się przede wszystkim do opinii Komisji Weneckiej, w pełni podzielając przedstawione w niej oceny sytuacji w Polsce i zalecenia, na czele z publikacją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 marca br. i umożliwieniem mu wypełnienia roli strażnika konstytucji i gwaranta poszanowania praworządności w Polsce. Posłowie PE wskazali, że to działania prezydenta i rządu RP doprowadziły do faktycznego paraliżu TK, a w konsekwencji do zagrożenia dla demokracji, praw człowieka i praworządności w Polsce.

Komisja Wenecka tym razem o rosyjskiej ustawie zezwalającej TK FR na uznawanie orzeczeń międzynarodowych za niezgodne z Konstytucją FR

Komisja Wenecka ma pełne "ręce" pracy ... W ubiegłym tygodniu przyjęła także opinię wstępną (interim opinion) oceniającą, iż ustawa rosyjska upoważniająca Trybunał Konstytucyjny FR do stwierdzania, iż decyzje organów międzynarodowych, w tym Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, są "niewykonalne" jako sprzeczne z Konstytucją FR, jest niezgodna z prawnomiędzynarodowymi zobowiązaniami Rosji. Ponieważ przyznanie TK powyższej kompetencji może prowadzić do niewykonywania orzeczeń wydanych przeciwko FR, przepisy rosyjskie muszą być, zdaniem Komisji, zmienione. Eksperci uznali, że obowiązkiem wszystkich organów państwowych jest podejmowanie działań mających na celu "pogodzenie" postanowień traktatów międzynarodowych wiążących Rosję z przepisami Konstytucji, min. poprzez właściwą interpretacji czy nawet zmianę przepisów Konstytucji. W celu dostosowania obowiązujących w Rosji przepisów do jej międzynarodowych zobowiązań, w tym do tych płynących z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, Komisja zaproponowała wprowadzenie szeregu konkretnych zmian ustawy: 

Komisja Wenecka przyjmuje ostateczną opinię w sprawie zmian w ustawie o Trybunale Konstytucyjnym

Komisja Wenecka przyjęła ostateczną wersję opinii w sprawie zmian wprowadzonych w grudniu 2015 r. do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Pełen tekst opinii dostępny jest tu (ponownie nie jest to strona RE).

W finalnej wersji opinii Komisja podtrzymała zasadniczo wszystkie swoje zastrzeżenia, z którymi opinia publiczna miała możliwość zapoznać się, gdy opinia „wyciekła” na etapie jej opracowywania (na blogu pisaliśmy o tym tu). W opinii zostały jednak odzwierciedlone zastrzeżenia zgłoszone przez rząd, i co trzeba też podkreślić, jest napisana w sposób mniej kategoryczny niż projekt. Komisja wskazała też na "winy" poprzedniego Parlamentu. 

Projekt opinii Komisji Weneckiej o przepisach wprowadzających zmiany do ustawy o Trybunale Konstytucyjnym

Komisja Wenecka powoli kończy prace nad oceną zmian w ustawie o polskim Trybunale Konstytucyjnym. Choć oficjalnie opinia nie została jeszcze przedstawiona opinii publicznej (nie jest dostępna na stronie internetowej Komisji), z jej treścią można się już zapoznać w internecie – dostępna jest tu. 

Ponieważ jak się wydaje opinia Komisji nie ma charakteru oficjalnego, przed jej szczegółową analizą, która będzie możliwa dopiero po jej oficjalnym przedstawieniu, warto zwrócić uwagę na kilka najważniejszych zawartych w niej stwierdzeń: 

Zakończenie sprawy Rywin p. Polsce przed ETPCz

Europejski Trybunał Praw Człowieka zakończył wczoraj (trzeba przyznać dość długie) postępowanie w sprawie Rywin p. Polsce. Trybunał nie dopatrzył się naruszenia praw gwarantowanych Konwencją w odniesieniu do któregokolwiek z zarzutów podniesionych przez skarżącego. Zarzuty te dotyczyły naruszenia art. 3 i 6 Konwencji. 

Wizyta w Polsce przedstawicieli Komisji Weneckiej (8-9.02.2016) oraz Komisarza Praw Człowieka RE

W związku z wystąpieniem MSZ do Komisji Weneckiej o wydanie opinii w zakresie zgodności z europejskimi standardami konstytucyjnymi zmian wprowadzonych przez polski Parlament do ustawy o TK (nowela z 22.12.2015) (na blogu o wniosku pisaliśmy tu) Komisja złoży w dniach 8-9 lutego wizytę w Polsce. Delegacja spotka się z przedstawicielami Kancelarii Prezydenta RP, Ministerstwa Sprawiedliwości, Parlamentu, Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Krajowej Rady Sądownictwa oraz RPO. Na czele delegacji stanie Przewodniczący Komisji, Ianni Buquicchio, któremu towarzyszyć będą sprawozdawcy:  Christoph Grabenwarter z Austrii, Michael Frendo z Malty, Jean-Claude Scholsem z Belgii oraz  Kaarlo Tuori z Finlandii. Przyjęcie opinii planowane jest na kolejne posiedzenie Komisji, które będzie miało miejsce w dniach 12-13 marca br. (informacja o wizycie dostępna jest tu).

W tym samym tygodniu do Polski przyjedzie Komisarz Praw Człowieka RE (wizyta 8-12.02.2016). Choć szczegóły tej wizyty nie są znane (na stronie internetowej Komisarza jest jedynie krótka wzmianka o planowanej wizycie), można zakładać, że przynajmniej częściowo będzie ona wizytą okresową, które co kilka lat Komisarz składa państwom. Ostatnią wizytę okresową Komisarz odbył w Polsce 10 lat temu (w 2006 r.), a jej wynikiem było sformułowanie w stosunku do władz szeregu zaleceń.

Polska zwróciła się do Komisji Weneckiej o opinię ws. nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z grudnia 2015 r.

Komisja Wenecka potwierdziła, że Minister Spraw Zagranicznych Witold Waszczykowski w imieniu polskiego rządu zwrócił się do niej o opinię w sprawie „kwestii konstytucyjnych podniesionych w propozycjach zmian legislacyjnych Ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 25 czerwca 2015 r. Obie nowelizacje zostały wprowadzone do porządku obrad polskiego Parlamentu przez dwie grupy parlamentarzystów, odpowiednio 2 i 15 grudnia 2015 r. (druk sejmowy nr 129 i 122)”.

Na razie Komisja nie podała żadnych szczegółów dalszych prac nad wnioskiem. 

Na marginesie tej informacji należy zauważyć, że na ostatnim swoim posiedzeniu Komisja wybrała ponownie na przewodniczącego Gianni Buquicchio z Włoch oraz przedstawicielkę polską premier Hannę Suchocką na swojego pierwszego wiceprzewodniczącego. Gratulujemy!

Opinia Komisji Weneckiej nt. nowych przepisów ukraińskich zakazujących propagandy komunistycznej i nazistowskiej

Rząd ukraiński chętnie korzysta z możliwości zwrócenia się o ocenę nowo przyjmowanych regulacji w zakresie kwestii konstytucyjnych oraz prawnoczłowieczych do Komisji Weneckiej. Tym razem eksperci Komisji wraz z ekspertami OBWE wypowiedzieli się na temat nowych przepisów zakazujących propagandy komunistycznej i nazistowskiej. Opiniowane przepisy są częścią trwającego procesu “dekomunizacji” Ukrainy. Eksperci uznali, że choć cel uchwalenia przepisów był uzasadniony, są one zbyt szerokie, a ich wykonywanie w przewidzianej formie może prowadzić do naruszania swobody wypowiedzi, ograniczania partii politycznych w możliwości wzięcia udziału w wyborach, a przewidziane prawem sankcje są nadmierne. Komisja podkreśliła, że pojęcie „propagandy” musi być ściśle zdefiniowane i musi odnosić się do działań, które są szersze niż tylko wyrażanie opinii i idei. W odniesieniu do przewidzianych w przepisach sankcji, eksperci uznali, że jedynie działania, które stanowią aktualne zagrożenie dla społeczeństwa powinny pociągać za sobą odpowiedzialność karną. Samo eksponowanie symboli czy wspominanie określonego nazwiska nie powinno być karane więzieniem. Zgodnie z proponowanymi przepisami dziennikarze mogą być skonfrontowani zupełnie niepotrzebnie z sankcjami karnymi, co pozwoliłoby władzom na cenzurowanie mediów, w tym na ich zamykanie, jeżeli angażowałyby się w „propagandę”. 

Sekretarz Generalny RE: wyrok TK z 3.12.2015 r. wyjaśnia wszelkie wątpliwości związane z wyborem członków TK

Niezwykle skomplikowana pod względem prawnym sytuacja wewnętrzna w Polsce związana z wyborami członków Trybunału Konstytucyjnego przestała być jedynie problemem krajowym. Sekretarz Generalny Rady Europy wypowiedział się dziś w tej sprawie w krótkim, acz jasnym komunikacie. Sekretarz powitał z zadowoleniem wczorajszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego w Polsce uznając, że wyjaśnia on powstałą sytuację prawną i konstytucyjną. Sekretarz podkreślił, że wyrok ten musi być teraz w pełni implementowany we wszystkich aspektach. Jeżeli istnieją jakiekolwiek wątpliwości co do prawidłowej implementacji orzeczenia Trybunału, władze polskie mogą, w opinii Sekretarza, zwrócić się do Komisji Weneckiej Rady Europy (tekst komunikatu dostępny jest tu).

Warto wskazać, że już na początku grudnia 9  podmiotów krajowych skierowało pismo do Komisji Weneckiej. Wśród tych podmiotów znalazły się: Helsińska Fundacja Praw Człowieka, Naczelna Rada Adwokacka, INPRIS – Instytut Prawa i Społeczeństwa, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Instytut Spraw Publicznych, Fundacja Panoptykon, Fundacja im. Stefana Batorego, Forum Obywatelskiego Rozwoju, Sieć Obywatelska Watchdog Polska. W piśmie zwrócono uwagę na ostatnie wydarzenia mające miejsce w Polsce dotyczące statusu i składu Trybunału Konstytucyjnego (pismo dostępne jest tu).

Przypomnijmy, że Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo (tzw. Komisja Wenecka) jest organem doradczym Rady Europy składającym się z ekspertów w zakresie kwestii ustrojowych i zagadnień konstytucyjnych. W ramach swojej działalności Komisja opiniuje projekty oraz ustawy przyjmowane w państwach Rady Europy, w szczególności w państwach, które przechodzą transformację ustrojową. Komisja wielokrotnie wydawała opinie, m.in. w sprawach dotyczących poszczególnych państw, jak również zajmowała się zagadnieniami tematycznymi (np. zagadnieniem kontroli nad służbami specjalnymi). Ostatnio kilkukrotnie do Komisji zwracała się Ukraina, wnosząc o ocenę nowoprzyjmowanych regulacji, m.in. w zakresie wolności zgromadzeń.

Członkiem zasiadającym w Komisji z ramienia Polski jest Pani Premier Hanna Suchocka.