Dr Grzegorz Wrona członkiem GREVIO

8 czerwca br. odbyło się spotkanie Komitetu Stron Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (tzw. Konwencja Stambulska) podczas którego wybrano nowych członków Grupy ekspertów do spraw przeciwdziałania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (GREVIO). W trakcie spotkania wybrano pięciu nowych członków GREVIO, wśród których znalazł się dr Grzegorz Wrona, adwokat specjalizujący się w problematyce przemocy domowej, współpracownik wielu organizacji pozarządowych oraz autor publikacji naukowych, w tym rozprawy doktorskiej: „Konflikt a przemoc. Zastosowanie art. 207 §1 kk w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie”. Trwająca 4 lata kadencja rozpocznie się 1 września 2022. Dr Wrona jest pierwszym w historii GREVIO członkiem pochodzącym z Polski. W świetle problemów i kontrowersji związanych z realizacją Konwencji Stambulskiej w Polsce oraz wielokrotnymi zapowiedziami jej wypowiedzenia prze polski rząd (zob. min. tu), jest to bardzo dobra i dość nieoczekiwana wiadomość, tym bardziej że dr Wrona cieszy się opinią bezstronnego i poważanego eksperta związanego z NGOs.

GREVIO jest niezależnym organem eksperckim monitorującym realizację Konwencji Stambulskiej przez państwa-strony. Do jego głównych zadań należy rozpatrywanie cyklicznych sprawozdań rządów i przedstawianie rekomendacji. W zeszłym roku po raz pierwszy przeprowadzono taką ewaluację w stosunku do Polski, której efekty zostały przedstawione w kompleksowym raporcie, o którym pisaliśmy tutaj.

Gratulujemy wyboru i życzymy satysfakcji z pełnionej funkcji.

40 lat obowiązywania Konwencji CEDAW

3 września br. upłynęło 40 lat od dnia wejścia w życie Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (ang. Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, dalej: Konwencja CEDAW)  uchwalonej pod auspicjami ONZ  w 1979 r. Od ponad 40 lat jest ona także elementem polskiego porządku prawnego.

Konwencja CEDAW należy do rdzenia traktatów ONZ z dziedziny praw człowieka, uszczegóławiając obowiązki państw wynikające z zakazu dyskryminacji ze względu na płeć wyrażonego m.in. w Paktach Praw Człowieka. Warto przy tym zauważyć, że Pakty, podobnie jak i Europejska Konwencja Praw Człowieka opierają się na symetrycznym podejściu do równości kobiet i mężczyzn, zredukowanym do „neutralnego” zakazu dyskryminacji ze względu na płeć. Konwencja CEDAW jest natomiast efektem globalnego aktywizmu na rzecz kobiet w latach 60 i 70 ubiegłego wieku, w tym tzw. feminizmu drugiej fali. Po epoce walki o równouprawnienie, która rozegrała się w XIX i pierwszej połowie XX wieku (feminizm pierwszej fali), okazało się że sama likwidacja dyskryminujących kobiety norm prawnych nie wystarczy dla osiągnięcia rzeczywistej równości.

Celem Konwencji CEDAW nie jest zatem wykreowanie nowych praw dla kobiet, tylko doprowadzenie do sytuacji, w której będą one mogły korzystać z praw i wolności człowieka na równym poziomie co mężczyźni. Nakłada ona na państwa-strony kompleksowe obowiązki dotyczące działań, które powinny zostać podjęte na rzecz realizacji tego celu w różnych dziedzinach: od życia publicznego, poprzez zatrudnienie i edukację po życie rodzinne. Część postanowień nawet dzisiaj ma wciąż nowatorski charakter, jak chociażby te dotyczące stosowania środków wyrównawczych takich jak kwoty w polityce czy biznesie lub zwalczania stereotypów i uprzedzeń będących źródłem nierówności płci.

Dorobek organu monitorującego wykonywanie Konwencji CEDAW przez państwa-strony, tj. Komitetu do spraw likwidacji dyskryminacji kobiet to globalna kronika nierówności doświadczanych przez kobiety na całym świecie. A także zbiór standardów i wytycznych jak owe nierówności pokonywać. Jednym z najważniejszych osiągnięć Komitetu jest wprowadzenie na agendę międzynarodową problemu przemocy wobec kobiet jako przyczyny naruszeń praw człowieka. Wykładania dokonana przez Komitet znalazła rozwinięcie m.in. w Konwencji Stambulskiej. To tylko jeden z przykładów oddziaływania Konwencji CEDAW na standardy krajowe, a także rozwój prawa międzynarodowego. Warto pamiętać o tym traktacie, zwłaszcza teraz gdy mamy do czynienia z coraz częstszym negowaniem problematyki równości płci i kontestowaniem międzynarodowych standardów w imię walki z rzekomą „ideologią gender”. Prawa kobiet to prawa człowieka, niekwestionowany element międzynarodowego i polskiego porządku prawnego od wielu dekad.

 

 

 

Realizacja przez Polskę postanowień Konwencji Stambulskiej – rezultaty pierwszej ewaluacji

Kilka dni temu zostało opublikowane tzw. sprawozdanie bazowe (baseline evaluation report) z wykonywania przez Polskę zobowiązań nałożonych przez Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (tzw. Konwencję Stambulską). Konwencja zobowiązuje państwa strony do cyklicznego składania sprawozdań dotyczących środków podjętych na rzecz jej wdrażania. Pierwsze sprawozdanie ma szczególny charakter, bowiem dotyczy wszystkich aspektów realizacji Konwencji, podczas gdy kolejne cykle sprawozdawcze będą odnosić się do jej wybranych artykułów. 

Łotewski TK uznał Konwencję stambulską za zgodną z konstytucją

Po wypowiedzeniu Konwencji stambulskiej (Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej) przez Turcję (marzec 2021 r.), wniosku premiera RP do polskiego TK, wskazującego na rzekome liczne sprzeczności Konwencji z polską konstytucją (lipiec 2020 r.), a wcześniej m.in. uznaniu Konwencji za sprzeczną z bułgarską konstytucją przez tamtejszy TK (lipiec 2018 r.) wreszcie odmienne informacje z obszaru Konwencja stambulska a konstytucje państw-stron (lub potencjalnych państw-stron).

Kontrowersje związane z przedłużeniem przez Polskę jednego z zastrzeżeń do Konwencji stambulskiej

W cieniu kontrowersji związanych z zapowiedziami wypowiedzenia przez Polskę Konwencji stambulskiej (Konwencja Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej) rząd zaproponował (w grudniu 2020 r.), a Sejm, Senat (proponując jedynie zmiany redakcyjne) oraz Prezydent w ekspresowym tempie odpowiednio przyjęli i podpisał ustawę o zmianie zakresu obowiązywania Konwencji Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, sporządzonej w Stambule dnia 11 maja 2011 r., na podstawie której Polska przedłużyła obowiązywanie większości z zastrzeżeń zgłoszonych wcześniej do tej Konwencji (na podstawie jej art. 78 ust. 2 i 3). 

Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konwencji stambulskiej zastrzeżenia są ważne przez 5 lat, ale istnieje możliwość wydłużenia ich ważności na kolejne 5-letnie okresy. W dalszej części tego przepisu uregulowano stosowną procedurę. W przypadku Polski termin ewentualnego wygaśnięcia złożonych zastrzeżeń upływał 1 lutego 2021 r.

Na podstawie powołanej wyżej ustawy, 28 stycznia 2021 r. Sekretarz Generalny RE zarejestrował oficjalną notyfikację Polski. W związku z jej treścią Polska dokonała:

Turcja wypowiada Konwencję stambulską

W dniu 20 marca br. opublikowany został Dekret Prezydenta Turcji o wypowiedzeniu Konwencji stambulskiej. Turcja była pierwszym krajem, który w 2012 r. Konwencję ratyfikował - na podstawie jednomyślnej decyzji Parlamentu. Dziś stroną Konwencji są już 34 państwa Rady Europy.  

W reakcji na decyzję władz tureckich wspólne oświadczenie opublikowali Sekretarz Generalna Rady Europy Marija Pejčinović Burić, Minister Spraw Zagranicznych RFN - Heiko Maas, pełniący funkcję Przewodniczącego Komitetu Ministrów RE oraz Przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego RE Rik Daems. 

W oświadczeniu wskazano na cele, które przyświecały przygotowaniu Konwencji (czyli zapobieganie przemocy wobec kobiet, ochrona ofiar i ściganie sprawców przemocy) oraz wskazano na fakt, że wypowiedzenie Konwencji pozbawia kobiety w Turcji możliwości skorzystania z dobrze funkcjonujących mechanizmów zapobiegających przemocy. Sygnatariusze wezwali władze tureckie do nie osłabiania systemu ochrony praw kobiet wprowadzonego Konwencją stambulską.      

Zgodnie z art. 80 Konwencji wypowiedzenie staje się skuteczne pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie trzech miesięcy od dnia otrzymania notyfikacji przez Sekretarza Generalnego.

Sekretariat RE formalnie przyjął notyfikację wypowiedzenia z dniem 22 marca.

Międzynarodowy Dzień eliminacji przemocy wobec kobiet

W cieniu ogarniającej cały świat pandemii, wiele innych problemów społecznych schodzi na dalszy plan. Dlatego przypominamy, że 25 listopada przypada ustanowiony przez ONZ Międzynarodowy Dzień eliminacji przemocy przeciwko kobietom. ONZ i RE wskazują, że w wyniku wprowadzenia różnego rodzaju ograniczeń m.in. w przemieszczaniu się, w niektórych krajach liczba próśb o pomoc w związku z doznawanymi aktami przemocy wzrosła nawet pięciokrotnie. Przemoc wobec kobiet jest poważnym zjawiskiem, coraz częściej stanowiącym przedmiot rozstrzygnięć międzynarodowych organów ochrony praw człowieka.

W ramach przypominania o tym stałym problemie Rada Europy poza innymi standardowymi działaniami wprowadziła 16 dni aktywności przeciwko przemocy motywowanej płcią, a ze szczegółami można się zapoznać tutaj.

Pierwsze raporty z realizacji Konwencji Stambulskiej - Austria i Monako

Pod koniec września Grupa ekspertów do spraw przeciwdziałania przemocy wobec kobiet oraz przemocy domowej opublikowała dwa pierwsze raporty będące wynikiem badania realizacji przez państwa postanowień Konwencji Stambulskiej – raporty dot. Austrii i Monako. 

Oceniając działania władz austriackich Grevio doceniła fakt, iż Austria od wielu lat jest liderem we wprowadzaniu rozwiązań chroniących ofiary przemocy domowej. Podkreślono natomiast konieczność podniesienia poziomu pomocy ofiarowanej dla ofiar gwałtów, przemocy seksualnej, czy wymuszonych małżeństwa.

Odnosząc się do sytuacji w Monako, Grupa pozytywnie oceniła przyjęcie nowych przepisów dotyczących zwalczania przemocy domowej. Zauważyła jednakże, że zarówno w projektowaniu polityk oraz wprowadzaniu w celu ich realizacji stosownych środków, władze Monako powinny zwrócić większą uwagę na kontekst płci, w którym dokonywana jest przemoc wobec kobiet oraz co interesujące zapewnić większe zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego w zwalczanie tego fenomenu.