Guest Post: Rosja skarży 37 państw (w tym Polskę) do ICAO

W dniu 10 października 2023 roku rosyjski MSZ zakomunikował uruchomienie mechanizmu rozstrzygania sporów przed Międzynarodową Organizacją Lotnictwa Cywilnego (ICAO) w odniesieniu do 37 państw (w tym Polski), które w związku z rosyjską agresją przeciwko Ukrainie zdecydowały o zamknięciu przestrzeni powietrznej dla rosyjskich statków powietrznych i rosyjskich przewoźników lotniczych, nakładając także zakaz na dostawę części zamiennych. Strona rosyjska uważa, że podjęte kroki mają charakter nielegalny (unlawful unilateral restrictive measures of a discriminatory nature).

W ramach rozdziału XVIII Konwencji chicagowskiej z 1944 roku, Rada ICAO jest władna do rozstrzygania sporów pomiędzy członkami ICAO w zakresie zastosowania bądź wykładni Konwencji oraz ich załączników.

Od decyzji Rady przysługuje stronom sporu środek odwoławczy albo do ad hoc trybunału arbitrażowego bądź Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej (czyli na podstawie tzw. jurysdykcji transferowanej do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości) (art. 84).

Sprawa będzie najprawdopodobniej orbitować wokół dwóch kwestii. Pierwsze zagadnienie to pytanie o legalność selektywnego zamknięcia przestrzeni powietrznej dla wszystkich statków powietrznych danego państwa. Konwencja chicagowska potwierdziła zasadę wyłącznej i całkowitej suwerenności państwa we własnej przestrzeni powietrznej. Konwencja docelowo gwarantuje wolność przelotu statków powietrznych nieużywanych w regularnej międzynarodowej służbie lotniczej (art. 5). Ponadto, sama Konwencja pozwala państwom na zamykanie przestrzeni powietrznej w oparciu o szeroką dyskrecjonalność, związaną np. z bezpieczeństwem narodowym, jednak na zasadzie jednolitości (art. 9).

Jeżeli uznać, że selektywne zamknięcie przestrzeni powietrznej jest naruszeniem norm międzynarodowego prawa lotniczego, to pojawi się pytanie o uznanie działań 37 państw jako wykonywanie środków odwetowych. Z pewnością podniesione zostanie nader ciekawe zagadnienie legalności środków odwetowych dokonywanych przez państwa trzecie (third-party countermeasures) w odniesieniu do naruszenia zobowiązania erga omnes i normy ius cogens. 

Autor: dr Mateusz Piątkowski

TSUE potwierdził, że granica wieku 65 lat dla pilotów w transporcie lotniczym nie jest sprzeczna z postanowieniami Karty praw podstawowych UE

Na początku zeszłego miesiąca TSUE wydał wyrok w sprawie C-190/16 Werner Fries przeciwko Lufthansa CityLine GmbH, w którym uznał, że granica wieku 65 lat dla pilotów w zarobkowym transporcie lotniczym, jaka wynika z prawa wtórnego UE, nie jest sprzeczna z zakazem dyskryminacji ze względu na wiek oraz prawem do swobodnego wyboru i wykonywania zawodu, a w konsekwencji jest ważna. Skarżący w postępowaniu krajowym domagał się jedynie wynagrodzenia za dwa miesiące pracy, jakie przypadały do końca roku kalendarzowego, w którym osiągnął wiek 65 lat, jednak sąd kierujący pytanie prejudycjalne (Federalny Sąd Pracy – Bundesarbeitsgericht) powziął wątpliwości czy jedno z postanowień załącznika I do Rozporządzenia Komisji (UE) nr 1178/2011, w zakresie w jakim określa górną granicę wieku dla pilotów w zarobkowym transporcie lotniczym, nie jest sprzeczne z art. 15 ust. 1 (wolność wyboru zawodu) oraz art. 21 (równość traktowania – dyskryminacja ze względu na wiek) Karty praw podstawowych UE.

Kompromis w ICAO nie pozwoli na objęcie unijnym system handlu emisjami lotów do i z UE

W piątek, 4 października, zakończyło się posiedzenie Zgromadzenia ICAO. Został na nim w ostatniej chwili uzgodniony dokument, dotyczący tzw. mechanizmu rynkowego na rzecz zmian klimatu. Roberto Kobeh González - przewodniczący Rady ICAO przedstawił osiągnięcie porozumienia w sprawie mechanizmu rynkowego jako krok milowy światowego lotnictwa. Osiągnięcie tego porozumienia nie oznacza jednak, że taki mechanizm już obecnie został uzgodniony. Państwa członkowskie ICAO zgodziły się jedynie na przedstawienie w 2016 r. projektu mechanizmu, który mógłby być implementowany do 2020 r. Nic zatem nie jest jeszcze przesądzone i należy spodziewać się burzliwych dyskusji na ten temat w ciągu najbliższych trzech lat (komentarz tu).

Polska w Radzie ICAO

Z przyjemnością informujemy, że podczas trwającej od 24 września 38. sesji Zgromadzenia Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO) Polska została wybrana do Rady ICAO na trzyletnią kadencję. Polska została wybrana w trzeciej grupie państw (innych niż państwa o największym znaczeniu w lotnictwie i państwa o największym wkładzie w zapewnienie urządzeń wspierających żeglugę powietrzną). Polska reprezentuje w tej grupie państwa Europy Środkowej i Wschodniej. Jej kandydatura została poparta przez  147 państw członkowskich ICAO. Stałym przedstawicielem Polski w Radzie będzie dr Małgorzata Polkowska, której serdecznie gratulujemy wyboru. Rada jest głównym organem kierującym działalnością ICAO. Liczy 36 państw wybranych spośród wszystkich członków ICAO.

ELFAA chce uznania zawieszenia systemu handlu emisjami z lotnictwa za niezgodne z prawem UE

Zrzeszenie Europejskich Przewoźników Niskokosztowych (ELFAA), czyli stowarzyszenie zrzeszające europejskich tanich przewoźników, złożyło do Wysokiego Sądu Sprawiedliwości (High Court) w Wielkiej Brytanii wniosek o uznanie, że zawieszenie na rok funkcjonowania systemu handlu emisjami w stosunku do lotnictwa jest niezgodne z szeregiem przepisów prawa EU, przede wszystkim zaś niezgodne z celami systemu handlu emisjami oraz dyskryminacyjne. ELFAA liczy na to, że za pośrednictwem Wysokiego Sądu uzyska odpowiedź Trybunału Sprawiedliwości UE w tej sprawie.

W kwietniu zostało, w związku z pracami na forum ICAO nad ogólnoświatowym mechanizmem rynkowym w celu ograniczenie emisji z lotnictwa, zadecydowano o rocznym zawieszeniu funkcjonowania systemu (o czy informowaliśmy tutaj)  Zawieszenie to nie objęło jednak lotów wewnątrz Unii Europejskiej, na których głównie latają tani przewoźnicy. Z tego względu uznają oni zwieszenie za dyskryminacyjne.

Ponadto, zdaniem ELFAA, Komisja Europejska powinna rozważyć zniesienie zawieszenia już po wrześniowym posiedzeniu Zgromadzenia Ogólnego ICAO, w przypadku gdyby nie przyniosło ono spodziewanych uzgodnień w sprawie mechanizmu ogólnoświatowego. W opinii ELFAA, przyjęcie takiego ogólnoświatowego rozwiązania jest jednak mało prawdopodobne. ELFAA może mieć rację, gdyż prace nad mechanizmem rynkowym nie wydają się być zaawansowane. Position Paper dostępny jest tu.

UE: Parlament Europejski przeciw interwencji na rynku uprawnień do emisji

Dzisiaj w Parlamencie Europejskim (PE) odbyło się głosowanie nad zmianami w europejskim systemie handlu emisjami. Zmiany miały na celu umożliwienie Komisji Europejskim zamrożenie sprzedaży części uprawnień (określane także po prostu jako wycofanie z rynku). Powodem takich działań jest bardzo niska cena, jaką uprawnienia osiągają na aukcjach. Obecnie cena ta wynosi poniżej 3 EUR, co nie stanowi wystarczającej motywacji dla przedsiębiorców do podejmowania jakichkolwiek działań mających na celu zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych.

PE odrzucił możliwość interwencji Komisji na rynku emisji gazów cieplarnianych, chociaż nastąpiło to niewielką liczbą głosów: 334 parlamentarzystów głosowało za odrzuceniem projektu Komisji Europejskiej, 315 osób ją poprało.

Projekt wzbudzał wiele kontrowersji. Stanowczo sprzeciwiał mu się przemysł, twierdząc, że wycofanie uprawnień z rynku przyczyni się między innymi do wzrostu kosztów energii i osłabi i tak walczące z kryzysem gałęzie europejskiej gospodarki takie jak przemysł motoryzacyjny czy stalowy. Z kolei osoby popierające interwencję (NGO i partie zielonych) twierdzą, że tak niska cena powoduje całkowity brak efektywności systemu handlu emisjami i zagraża osiągnięciu założonych przez EU celów obniżenia emisji. Także Polska od początku sprzeciwiała się ingerencji.

W odrębnym głosowaniu PE poparł natomiast wyłączenie czasowo z systemu handlu emisjami lotów międzykontynentalnych. Ma to przyczynić się do wypracowania konsensusu w sprawie ograniczenia emisji gazów przez transport lotniczy lub nawet stworzenia globalnego systemu handlu emisjami pochodzącymi z transportu lotniczego na forum Organizacji Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego (ICAO).