Jak ocenić eksplozje w Vrběticach, do których doszło w 2014 r.?

16 października 2014 r. we wsi Vrbětice (ok. 120 km na wschód od Brna, niedaleko granicy czesko-słowackiej) doszło do wybuchu w znajdującym się w lesie składzie amunicji wynajmowanym przez Imex Group. W jego wyniku zginęły 2 osoby, a po wybuchu nastąpiło jeszcze 355 niekontrolowanych eksplozji. 3 października doszło do kolejnego wybuchu w innych składzie amunicji, również w pobliżu miejscowości Vrbětice; skala wybuchu była jednak dużo mniejsza. Do kwietnia tego roku oba te wydarzenia były uważane za wypadki (zob. np. artykuł naukowców z Uniwersytetu w Żninie z 2018 r., analizujący techniczne aspekty badania wybuchu w Vrběticach).

Spirala retorsji dyplomatycznych między Rosją a Europą Środkowowschodnią

Nie milkną echa publikacji wyników czeskiego dochodzenia dotyczącego wysadzenia w 2014 r. tamtejszego składu amunicji. W związku z ustaleniami, że atak przeprowadzili agencji rosyjskiego wywiadu, Praga wydaliła 18 rosyjskich dyplomatów, w odpowiedzi na co Moskwa wydaliła 20 czeskich (Al Jazeera, Russia expels 20 Czech diplomats in retaliatory move). 

W kolejnych dniach solidarność z Czechami wyraziły Słowacja, Estonia, Łotwa i Litwa, co wywołało spiralę dyplomatycznych retorsji (DW, Russia expels 7 EU diplomats over 'solidarity' with Czechs). Również Rumunia wydaliła w geście solidarności rosyjskiego ambasadora, co jednak przynajmniej na razie nie spotkało się z reakcją strony rosyjskiej.

Polski MSZ ograniczył się do oświadczenia o poparciu czeskiej decyzji, bowiem "solidarność sojusznicza i szybkiego działanie czynią nas silnymi" (PAP, Polska w pełni popiera decyzję Czech o wydaleniu rosyjskich dyplomatów).

Obowiązkowe szczepienia dzieci nie naruszają praw i wolności gwarantowanych Europejską Konwencją Praw Człowieka - Vavřička i inni p. Czechom

Europejski Trybunał Praw Człowieka wypowiedział się w jakże aktualnym temacie szczepień. Orzekając w sprawie Vavřička i inni p. Czechom orzekł, że nałożenie na rodziców grzywny bądź odmowa przyjęcia dziecka do przedszkola w sytuacji niewywiązania się przez rodziców z obowiązkowych szczepień dzieci (przeciwko dziewięciu chorobom) nie stanowi naruszenia praw gwarantowanych w EKPC.

Z orzeczenia wyraźnie wynika, że Trybunał rozważył nie tylko kwestię przyczyny wprowadzenia obowiązku szcepień (ochrona zdrowia w kontekście chorób zakaźnych), proporcjonalności (brak przymusowego wykonania szczepień, kwestia dolegliwości konsekwencji, jakie spotkały skarżących - grzywna i brak możliwości uczęszczania do przedszkola), ale też kwestię przeprowadzenia przez rząd czeski rzetelnej debaty na temat działania i skuteczności szczepionek, która została oparta na merytoryznych argumentach medycznych.

Do postępowania przyłączyły się aż cztery rządy (francuski, niemiecki, polski i słowacki) oraz kilka organizacji pozarządowych. 

Orzeczenie zapadło większością głosów 16 do 1, a zdanie odrębne złożył sędzia Krzysztof Wojtyczek. Warto jednak zwrócić uwagę, iż sędzia nie zakwestionował idei obowiązkowych szczepień, ale brak dokonania przez Trybunał pewnych ustaleń faktycznych oraz zastosowany sposób argumentacji.

Czechy występują ze skargą p. Polsce dot. kopalni Turów

Czeskie ministerstwa spraw zagranicznych i środowiska wniosły do Komisji Europejskiej skargę przeciwko Polsce w zw. z planami PGE rozbudowy kopalni Turów. Jest to pierwszy krok do wszczęcia przed Trybunałem Sprawiedliwości postępowania o naruszenie przez Polskę zobowiązań na podstawie art. 259 TFUE.

Forsal, Kopalnia Turów

Rozbudowa grozi pozbawieniem naszych sąsiadów wody. Realizacja inwestycji rzekomo naruszałaby ramową dyrektywę wodną, dyrektywę o ocenach oddziaływania na środowisko i dyrektywę ws. oceny wpływu planów i programów na środowisko. 

Podjęcie kroków prawnych nie jest zaskakujące; przeciwko rozbudowie konsekwentnie protestowano zarówno na szczeblu centralnym jak i lokalnym.

Skarga międzypaństwowa Lichtenstein przeciwko Czechom w ETPC - kolejna próba odwrócenia skutków nacjonalizacyjnych dekretów Benesza

Europejski Trybunał Praw Człowieka poinformował o wpłynięciu nowej skargi międzypaństwowej Lichtenstein p. Czechom. 

Skarga stanowi kolejną odsłoną toczącego się od lat sporu pomiędzy dwoma państwami o odzyskanie dóbr - przede wszystkich rodziny książęcej, ale także zwykłych obywateli, skonfiskowanych przez władze czechosłowackie po wojnie na podstawie jednego z Dekretów Benesza (dekret nr 12).     

Podczas II wojny światowej Czechosłowacja jako jedno z państw alianckich walczyła przeciwko Państwom Osi. Po wojnie zajęła tytułem reparacji majątek niemiecki i węgierski znajdujący się na jej terytorium. Czechosłowacja zastosowała w tym celu nacjonalizacyjne dekrety Benesza - wśród których jeden wyraźnie odnosił się do przejęcia majątków obywateli niemieckich - nie tylko do obywateli Niemiec i Węgier, ale także do innych osób, które miały rzekomo niemieckie lub węgierskie obywatelstwo lub pochodzenie etniczne. Takimi działaniami objęto m.in. obywateli Liechtensteinu - państwa neutralnego - których potraktowano jako obywateli Niemiec. Majątek obywateli Liechtensteinu zajęty na mocy dekretów nie został zwrócony właścicielom, nie zaoferowano też odszkodowań. Także przepisy reprywatyzacyjne uchwalone przez Czechosłowację w latach 90. w Czechosłowacji nie przewidziały rekompensat dla tej grupy osób. Zastosowanie dekretów Beneša do majątku Liechtensteinu pozostało nierozwiązaną kwestią między Liechtensteinem a Czechosłowacją, a następnie Czechami. Warto przypomnieć, że oba państwa wznowiły relacje dyplomatyczne dopiero w 2009 r.

Czy to jeszcze Polska, a może już Czechy?

Media ekscytują się "inwazją" polskich żołnierzy na czeskie terytorium i zajęciem kapliczki (tutaj, tutaj, tutaj). 

W istocie można by się obawiać, że wtargnięcie na teren obcego państwa i okupacja części jego terytorium może stanowić napaść zbrojną a zastosowanie powinno znaleźć międzynarodowe prawo humanitarne dotyczące konfliktów międzynarodowych...jednak warto hamować się z takim wnioskowaniem, gdyż:

- mimo że definicja napaści zbrojnej a także agresji nie odwołuje się do intencji, to jednak nie można dokonać napaści zbrojnej/agresji nieumyślnie; zawsze jednak można wtargnąć na terytorium innego państwa przez przypadek, błąd - zdarzało się to np. szwajcarskiemu wojsku, gdy w trakcie ćwiczeń nagle znaleźli się w pełnym rynsztunku na terytorium Liechtensteinu i mowa była o siłach liczących 170 żołnierzy, którzy byli od granicy ponad kilometr, a nie 30 m. jak w przypadku polskich żołnierzy (tutaj). Takie sytuacje więc się zdarzają i spokojna rozmowa pozwala wyjaśnić sytuację, a nawet gdyby doszło do jakiejś wymiany ognia, to tego typu wydarzenia byłyby traktowane jako graniczne incydenty, które zgodnie z orzecznictwem Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości nie powinny być kwalifikowane jako zbrojna napaść

- międzynarodowe prawo humanitarne ma zastosowanie od momentu rozpoczęcia okupacji/wtargnięcia na obce terytorium - jednak w opisanym przypadku nikt nie sądził, że jest zaangażowany w działania zbrojne, tym samym trudno mówić o sytuacji konfliktu zbrojnego. Faktem jest jednak, że gdyby doszło do wymiany ognia - co jest naprawdę tylko teoretycznym zagadnieniem w powyższej sytuacji - MPH miałoby zastosowanie od pierwszego wystrzału. 

W mediach dziennikarze ekscytują się, że żołnierze byli uzbrojeni. No cóż, należy się cieszyć, że polski żołnierz jest uzbrojony, nie ma w tym nic dziwnego. Czesi wypominają Polakom, że nie rozumieją na czym polegają otwarte granice i tę uwagę należałoby zbyć milczeniem. W granicach Schengen jest zniesiona kontrola graniczna, ale może być ona przywrócona w szczególnych okolicznościach, do których należy zagrożenie zdrowia.

(odnosząc się do komentarza poniżej, niestety funkcja komentarzy autorki jest wyłączona - kwestie zdrowotne, ani jakiekolwiek inne - poza zbrojnym atakiem ze strony Czech - nie dają podstawy do tego, aby polscy żołnierze bez zgody czeskiego rządu znaleźli się na terytorium Czech; omawiany kazus wskazuje jednak, że żołnierze byli przekonani, że są na polskim terytorium; a ich uzbrojenie było standardowe; oczywiste jest jednak, że czeski obywatel widząc polskich uzbrojonych żołnierzy mógł się poczuć - delikatnie mówiąc - zaniepokojony, na szczęście Czesi podeszli do sprawy ze swoistym humorem)

Zatem spokojnie, pomyłki się zdarzają, a prawo międzynarodowe wyrozumiale traktuje takie incydenty.

Polska wypowiada pierwsze wewnątrz-unijne BITy

Już niebawem może się okazać, że jednym z najefektywniejszych obszarów realizacji polskiej polityki zagranicznej stanie się odchodzenie od międzynarodowych standardów ochrony inwestycji zagranicznych. 

Zaledwie w marcu b.r. roku komentowaliśmy powołanie międzyresortowego Zespołu ds. prawnomiędzynarodowych aspektów polityki inwestycyjnej Rzeczypospolitej Polskiej. 

Już w połowie lipca rozpoczęto procedowanie projektu Ustawy o wypowiedzeniu BITu Polska-Portugalia (Druk nr 1775), którą - po wznowieniu prac parlamentu po przerwie wakacyjnej - w ciągu 2 tygodni przekazano prezydentowi do podpisu, kórry po dwóch dniach, 28 września b.r., ustawę podpisał. Oznacza to, że w odniesieniu do inwestycji już dokonanych, inwestorzy z obu krajów utracą ochronę prawną na podstawie traktatu za 10 lat (art. 11(3) BITu).

Grupa Wyszehradzka apeluje o reformę UE

W miniony czwartek, 21 lipca, państwa Grupy Wyszehradzkiej, reprezentowane przez premierów (B. Szydło, V. Orbana, B. Sobotkę i R. Ficę) opowiedziały się za reformą ustrojową UE.

Główną propozycją zmiany jest zbliżenie Unii do obywateli. Jak czytamy we wspólnym oświadczeniu państw Grupy: 

„Wynik referendum w Wielkiej Brytanii tworzy nową sytuację dla Unii Europejskiej. Nie możemy nadal odwracać głowy, mając nadzieję, że kryzys rozwiąże się sam. Musimy przybliżyć ideę europejską obywatelom i zmniejszyć istniejący rozdźwięk pomiędzy działaniami instytucji europejskich a oczekiwaniami obywateli. Potrzebujemy głębszej refleksji nad aktualnymi wyzwaniami stojącymi przed Unią. Wynik referendum w Wielkiej Brytanii wyraźnie pokazał, że w naszej refleksji nie możemy pominąć konkretnych obaw a nawet wątpliwości naszych obywateli dotyczących UE. Pokazał on również, że musimy przedstawiać projekt europejski w lepszy sposób, jako Unię działania i zaufania.”

Komisja wzywa Polskę do stosowania Dyrektywy ws. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych

Komisja Europejska wezwała 11 państw - Bułgarię, Republikę Czeską, Francję, Włochy, Litwę, Luksemburg, Holandię, Maltę, Polskę, Rumunię i Szwecję - do pełnego wdrożenia Dyrektywy ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych (nt. Dyrektywy BRRD pisaliśmy tutaj). Termin implementacji unijnych przepisów upłynął z końcem ubiegłego roku.

Wskazane państwa członkowskie mają teraz 2 miesiące na poinformowanie o wdrożonych środkach wykonawczych; w razie uchybienia kolejnego terminu KE będzie mogła wszcząć postępowanie przeciwko poszczególnym państwom przed Trybunałem Sprawiedliwości.

Szerzej: Komisja Europejska - Komunikat prasowy IP/15/5057.