Guest Post: Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjmuje rezolucję w sprawie Gazy - ocena wyzwań dotyczących skutecznej implementacji

Rezolucja RB ONZ

W dniu 25 marca 2024 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ (RB ONZ) przyjęła długo oczekiwaną rezolucję 2728/2024 (S/RES/2728(2024) (undocs.org) dotyczącą sytuacji na Bliskim Wschodzie – konfliktu w Gazie. Przyjęcie rezolucji było możliwe dzięki zmianie dotychczasowego kierunku decyzji politycznych, wobec działań Izraela na terytorium Gazy, podejmowanych przez USA na szczeblu RB ONZ i wstrzymanie się tego państwa od głosu, jak również zgłoszenia weta.

Czy przyjęta rezolucja przerwie swoisty impas na szczeblu ONZ i pozwoli na skuteczne wdrożenie środków zmierzających do zawieszenia broni w Gazie i podjęcia działań w kierunku pomocy humanitarnej dla ludności cywilnej?

RB ONZ wyrażając głębokie zaniepokojenie katastrofalną sytuacją humanitarną w Strefie Gazy, uznając trwające wysiłki dyplomatyczne Egiptu, Kataru i USA, mające na celu doprowadzenie do zaprzestania działań wojennych, uwolnienie zakładników i zwiększenie dostarczania i dystrybucji pomocy humanitarnej.

1. żąda natychmiastowego zawieszenia broni na miesiąc Ramadan, przestrzeganego przez wszystkie strony, mającego prowadzić do trwałego zawieszenia broni

2. domaga się natychmiastowego rozwiązania i bezwarunkowego uwolnienia wszystkich zakładników, a także zapewnienia pomocy humanitarnej, zaspokojenia  potrzeb medycznych i innych potrzeb humanitarnych,

3. a także domaga się, aby strony wywiązały się ze swoich zobowiązań wynikających z prawa międzynarodowego w stosunku do wszystkich osób zatrzymanych;

4. podkreśla pilną potrzebę zwiększenia przepływu pomocy humanitarnej i wzmocnienia ochrony ludności cywilnej w całej Strefie Gazy i podtrzymuje swoje stanowisko żądania zniesienia wszelkich barier w dostarczaniu pomocy humanitarnej, zgodnie z międzynarodowym prawem humanitarnym i rezolucjami nr 2712 (2023) i 2720 (2023);

5. postanawia aktywnie zająć się sprawą.

Reakcje polityczne

Naturalnie, przyjęcie rezolucji, jak również jej treść, wywołały zasadne komentarze ze strony przedstawicieli sceny politycznej państw członkowskich ONZ i sprzeciw ze strony Premiera Izraela, który na znak protestu wobec zmiany kierunku polityki USA, odwołał planowaną wcześniej wizytę w Waszyngtonie.

Ambasador Algierii Amar Benjama, komentując przyjęcie rezolucji stwierdził, że: „Rada Bezpieczeństwa w końcu odpowiada na wezwania społeczności międzynarodowej i Sekretarza Generalnego” Ambasador i Stały Przedstawiciel Francji Nicholas de Rivière zaznaczył, że: „przyjęcie tej rezolucji pokazuje, że Rada Bezpieczeństwa może nadal działać, jeśli wszyscy jej członkowie dołożą niezbędnych wysiłków, aby wywiązać się ze swojego mandatu”.  (zob. Gaza: Security Council passes resolution demanding ‘an immediate ceasefire’ during Ramadan | UN News).  Natomiast Sekretarz Generalny ONZ, António Guterres, powiedział, że długo oczekiwana rezolucja musi zostać wdrożona, a zaniechanie tego przez Radę byłoby „niewybaczalne”.

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez António Guterres (@antonioguterres)

Komentarz prawny

Ale zasadnym jest pytanie nie tylko o skutki polityczne, ale przede wszystkim skutki prawne i realny efekt przyjętej rezolucji w odniesieniu do katastrofalnej sytuacji ludności cywilnej w Gazie.

Niestety, treść rezolucji, w moim przekonaniu,  należy poddać zasadnej krytyce pod kątem użytych sformułowań, które mogą nastręczać realne problemy implementacyjne i wystawiają się na zarzut zachowawczości i niejednoznaczności.

Podmiotami zobowiązanymi na mocy rezolucji są Izrael i Hamas – strony konfliktu zbrojnego o zupełnie odmiennym statusie prawnym w świetle prawa międzynarodowego. Izrael, jako podmiot państwowy zobowiązany na mocy prawa międzynarodowego i jako państwo członkowskie ONZ, jest podmiotem mechanizmu sankcji, które RB ONZ może zastosować na mocy rozdziału VII Karty Narodów Zjednoczonych. Jest podmiotem, wobec którego RB może żądać zastosowania środków przyjętych na mocy art. 41 i art. 42 KNZ.

Natomiast Hamas (z arab. Islamski Ruch Oporu), partia sprawująca władzę w Strefie Gazy od 2006 roku, to podmiot oficjalnie uznany przez Unię Europejską  (zob. m.in. Procedure File: 2023/2899(RSP) | Legislative Observatory | European Parliament (europa.eu) i Stany Zjednoczone za organizację o charakterze terrorystycznym (zob. m.in. stanowisko Senatorów USA wobec ataku Hamasu z dnia 7 października 2023 r., w którym domagają się zastosowania przez Radę Bezpieczeństwa ONZ sankcji wobec Hamasu  Lankford-Rosen-Letter-to-UN.pdf (senate.gov). Trudno zatem o zrównanie praw i obowiązków obu podmiotów w świetle prawa międzynarodowego, zwłaszcza KNZ.

Jednocześnie, godzi się podnieść, iż interpretacja literalna rezolucji  może prowadzić do błędnego wniosku, iż wykonanie zobowiązań przez Izrael jest uzależnione od uprzednich kroków podjętych przez Hamas (zwolnienie zakładników). Byłoby to oczywiście sprzeczne z zasadą przestrzegania prawa międzynarodowego, w tym prawa humanitarnego i postanowień IV konwencji genewskiej.

Krytyczne zarzuty dotyczące warstwy merytorycznej rezolucji odnoszą się do przyjętego okresu zawieszenia broni na czas Ramadanu. Biorąc pod uwagę fakt, iż jej przyjęcie nastąpiło w połowie miesiąca Ramadanu, a wdrożenie rezolucji wymaga określonego czasu, RB ONZ nie będzie w stanie wyegzekwować podjętej decyzji. Nie jest również jasne, czy z treści rezolucji wynika, że po zakończeniu świętego dla muzułmanów miesiąca, działania zbrojne mogą być dalej prowadzone. Wyraźne wskazanie kierunku trwałego zawieszenia broni po zakończeniu Ramadanu może prowadzić do wniosku, iż rezolucję należy interpretować w kontekście zobowiązania Izraela do podjęcia skutecznych kroków ku procesowi pokojowemu i rozwiązaniu zmierzającemu do idei dwupaństwowości jako jedynej dającej nadzieję na możliwość trwałego urzeczywistnienia realizacji zobowiązań wypływających z KNZ, w tym realizacji prawa do samostanowienia.

Z drugiej strony pozytywnie należy ocenić ostatnie zdanie rezolucji, które  stanowi rodzaj samozobowiązania dla RB ONZ do podjęcia skutecznych i niezwłocznych środków implementacyjnych, zgodnie z duchem art. 48 KNZ.

RB ONZ a MTS

Zdaniem autorki zasadne byłoby chociażby odwołanie się w treści rezolucji do decyzji Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) z dnia 26 stycznia 2024 r. w sprawie zasądzenia środków tymczasowych w sprawie z wniosku RPA przeciwko Izraelowi o naruszenie Konwencji o ludobójstwie (zob. The Court indicates provisional measures (icj-cij.org).

MTS uznał, iż mając na uwadze podstawowe wartości, które mają być chronione na mocy Konwencji o ludobójstwie, istnieje duże prawdopodobieństwo naruszenia prawa Palestyńczyków w Gazie do ochrony przed ludobójstwem i związanymi z nimi czynami zabronionymi w art. 3 Konwencji o ludobójstwie. Izrael został zobowiązany, aby zapobiec popełnianiu wszelkich czynów z zakresu art. 2 Konwencji o ludobójstwie na terytorium Strefy Gazy (zob. Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (Sou (icj-cij.org).

Zobacz także: komentarz autorki do decyzji MTS:

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Małgorzata Andrzejczak-Świątek (@pani_od_praw_czlowieka)

a także komentarz do skutków decyzji MTS:

Co ważne, tuż po przyjęciu omawianej rezolucji, MTS w dniu 28 marca 2024 r. wydał kolejną decyzję modyfikującą zakres zasądzonych środków tymczasowych w związku z pogarszającą się sytuacją Palestyńczyków w Gazie (więcej: Application of the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide in the Gaza Strip (Sou (icj-cij.org). Więcej na temat decyzji MTS wkrótce.

Dlatego też, zdaniem autorki, RB ONZ zaprzepaściła szansę na wyraźne potwierdzenie jednoznacznego kierunku działań wszystkich organów ONZ, w tym Sądu Światowego i organu odpowiedzialnego za utrzymanie światowego pokoju i bezpieczeństwa, a także przestrzeganie praw człowieka. Wynika to wszak z samego założenia powszechnego systemu ochrony praw człowieka - organy i instytucje ONZ winny działać w sposób spójny, uzupełniający się wzajemnie, w oparciu o przyznane im kompetencje. Działanie to pomogłoby w budowie pełnej świadomości skali naruszeń w Gazie, a także zakresu zobowiązań wynikających z międzynarodowego prawa humanitarnego, zarówno po stronie Izraela, jak i władz Hamasu. Jednoznaczne wyartykułowanie w rezolucji w formie nawiązania, czy też przypomnienia o zobowiązaniu do wykonania środków tymczasowych zasądzonych przez MTS niewątpliwie wzmocniłoby wartość wiążącą rezolucji i ułatwiłoby jej implementację. Tym bardziej, że po stronie przedstawicieli Gabinetu Prezydenta USA słychać opinie (zob. m.in. Israel cancels Washington visit after US allows UN Gaza ceasefire resolution to pass | CNN) jakoby rezolucja nie miała charakteru wiążącego. Twierdzenie to jest oczywiście sprzeczne z treścią art. 25 KNZ ONZ i może prowadzić do osłabienia skutecznej implementacji dokumentu, uzależniając stopień jego wdrożenia od aktualnie zajmowanego stanowiska politycznego.

 Autorka: dr Małgorzata Andrzejczak-Świątek

Konferencja 11.12.2023 - 75. rocznica przyjęcia Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa

Serdecznie zapraszamy na konferencję z okazji 75. rocznicy uchwalenia przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych Konwencji ws. zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa zapraszamy na konferencję. 

„Konwencja w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa – czy jeszcze potrzebna i użyteczna?"

11 grudnia 2023, 11:00-16:00

Galeria DeBeKa (ul. Krakowskie Przedmieście 11)

W programie m.in. panel z udziałem ambasadora Antona Korynevycha reprezentującego Ukrainę w postępowaniu przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości dot. zbrodni ludobójstwa.

Szczegóły na: https://instytutpileckiego.pl/pl/instytut/kalendarz/75-rocznica-przyjecia-konwencji-w-sprawie-zapobiegania-i

Możliwość uczestnictwa na żywo i online!

Guest Post: Łotwa i Litwa interweniują przed MTS w sprawie Ukraina v. Rosji

 

Łotwa i Litwa interweniują przed MTS w sprawie Ukraina v. Rosji

 

Dnia 26 lutego 2022 r. Ukraina złożyła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości skargę przeciwko Rosji w sprawie wynikłego między tymi państwami sporu na tle Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. Istotą sporu jest to, że Rosja twierdzi, że na terytorium Ukrainy miały miejsce akty ludobójstwa i te oskarżenia wykorzystuje jako pretekst do agresji przeciwko Ukrainie. Ukraina stanowczo zaprzecza, że takie ludobójstwo miało miejsce. Tym samym podważa rosyjską legitymację inwazji dokonanej w deklarowanym celu zapobiegania i karania ludobójstwa.

Jak już informowaliśmy, dnia 16 marca 2022 r. MTS wydał w tej sprawie zarządzenie tymczasowe, w którym nakazał Rosji niezwłoczne zawieszenie „specjalnej operacji wojskowej" rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r. oraz niezwłoczne zapewnienie, że wszelkie jednostki zbrojne, które mogą być przez nią kierowane lub wspierane, jak również wszelkie organizacje i osoby, które mogą podlegać jej kontroli, kierownictwu lub wpływom, nie podejmą żadnych kroków w celu wsparcia powyższej operacji. Nadto MTS nakazał obu stronom konfliktu zbrojnego powstrzymanie się od dalszych działań skutkiem których byłoby jego zaognienie lub rozszerzenie.

Stosownie do art. 63 Statutu MTS, w razie wysunięcia sprawy interpretacji jakiejś konwencji, w której stronami są inne państwa niż będące w sporze, Pisarz Trybunału zawiadomi je o tym natychmiast. Każde państwo, które otrzymało takie zawiadomienie, ma prawo interwencji w procesie i jeżeli z tego prawa skorzysta, to interpretacja zawarta w wyroku będzie dlań w równej mierze wiążąca. Dnia 21 lipca 2022 r. Łotwa, a dnia 22 lipca Litwa jako strony Konwencji ws. ludobójstwa, skorzystały z prawa do interwencji w tej sprawie.

Ich stanowiska procesowe skonstruowane są podobnie. Zaczynają się od krótkiego wprowadzenia, w których przywołane zostały podstawy prawne interwencji. Następnie każde z państw omawia historię proceduralną sprawy, jej znaczenie dla społeczności międzynarodowej jako całości oraz uzasadnia swoje prawo do interwencji. W części merytorycznej  każde z państw przedstawia swoje poglądy na wykładnię Konwencji.

Łotwa wskazuje, że jej zdaniem:

·       Klauzula sądowa Konwencji (art. IX) odnosząca się do sporów o jej „wykonanie” rozciąga się również na spory w których wnosi się o stwierdzenie, że Konwencja nie została naruszona. Jeśli więc jedno państwo zarzuca drugiemu ludobójstwo to ostatnie może zwrócić się do MTS o stwierdzenie bezpodstawności tych zarzutów pod względem faktycznym i prawnym.

·       Art. I Konwencji interpretowany łącznie z jej innymi częściami, w tym art. I, VIII, IX i preambułą zakazuje jej wykorzystania w sposób stanowiący nadużycie prawa. Dopuszczenie nadużycia byłoby sprzeczne z przedmiotem i celem Konwencji, która dotyczy zbrodni o szczególnie poważnym charakterze, naruszającej najbardziej podstawowe zasady moralności. W tym kontekście Łotwa wskazuje, że Konwencja musi być interpretowana w dobrej wierze, że jednostronne i bezpodstawne oskarżenia o ludobójstwo stanowią nadużycie przez co są sprzeczne z literą i duchem Konwencji, oraz że Konwencja wskazuje w jaki sposób zapobiegać i karać ludobójstwo zgodnie z prawem.

·       Konwencja nie tylko nie legalizuje bezprawnego jednostronnego użycia siły jako środka zapobiegania i karania ludobójstwa (zapobieganie i karanie ludobójstwu nie może polegać na bezprawnym użyciu siły) ale wręcz takiego użycia zakazuje. O tym kiedy użycie siły jest bezprawne decydują właściwe normy prawa międzynarodowego, a mianowicie Karty Narodów Zjednoczonych i zwyczajowego prawa międzynarodowego.

Litwa wskazuje, że jej zdaniem:

·       Art. I Konwencji nakłada na wszystkie Państwa-Strony obowiązek zapobiegania ludobójstwu. Wypełniając obowiązek zapobiegania ludobójstwu Umawiające się Strony muszą działać w granicach dozwolonych przez prawo międzynarodowe. Litwa uważa, że ​​prawidłowa wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że wszelkie jednostronne działania zapobiegawcze muszą być uzasadnione istotnymi dowodami, a państwo, które zamierza działać, jest zobowiązane do zachowania należytej staranności, aby zebrać takie dowody z niezależnych źródeł przed podjęciem jakichkolwiek dalszych działań w wykonaniu art. I. Litwa ponadto stwierdza, że obowiązek karania ludobójstwa na podstawie art. I jest ograniczony do środków o charakterze karnym skierowanych przeciwko jednostkom.

·       Art. VIII Konwencji stanowi, że Państwa-Strony mogą wezwać właściwe organy Narodów Zjednoczonych do podjęcia działań na podstawie Karty Narodów Zjednoczonych w celu zapobiegania i zwalczania aktów ludobójstwa. Litwa twierdzi, że prawidłowa wykładnia art. VIII wymaga, aby wspomniany przepis był odczytywany łącznie z art. I, a więc legalność wszelkich ekstraterytorialnych jednostronnych środków zapobiegawczych jest uzależniona od uprzedniego zwrócenia się do właściwych organów ONZ oraz niepodejmowania przez takie organy działań zgodnie z Kartą NZ.

·       Artykuł IX. Konwencji zezwala na wnoszenie do MTS sporów „dotyczących wykładni, stosowania lub wykonywania” Konwencji przez każde Państwo będące stroną takiego sporu. Litwa twierdzi, że art. IX powinien być interpretowany szeroko, jako dający MTS jurysdykcję w sporach dotyczących rzekomego spełnienia przez Umawiającą się Stronę jej zobowiązań wynikających z Konwencji. W szczególności Litwa twierdzi, że jurysdykcja MTS na podstawie art. IX rozciąga się na spory dotyczące jednostronnego użycia siły zbrojnej w podawanym celu zapobieżenia i ukarania domniemanego ludobójstwa.

 

dr Przemysław Domagała (UKSW)

Sprawa Gambia v. Myanma przed MTS

W listopadzie 2019 roku Gambia zainicjowała postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości przeciwko Mjanmie (wniosek Gambii). Chodzi o zbrodnie popełnione przeciwko Rohindżom, o czym na blogu pisaliśmy wielokrotnie (ostatnio tu w kontekście postępowania toczącego się przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym).

Gambia zarzuca Mjanmie naruszenie Konwencji dotyczącej karania i zapobiegania zbrodni ludobójstwa, przy czym warto zaznaczyć, że oba państwa są stronami tej konwencji i nie składały zastrzeżeń dotyczących ewentualnej jurysdykcji. Obecnie w MTS toczą się wysłuchania wstępne. 

70. rocznica uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka

Obchodzony dziś Międzynarodowy Dzień Praw Człowieka zbiega się z 70. rocznicą uchwalenia przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. Wczoraj natomiast obchodziliśmy 70-tą rocznicę uchwalenia przez Narody Zjednoczone Konwencji w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa. I choć instrumentarium gwarancji podstawowych praw i wolności jednostek stale ulega rozszerzeniu, stan poszanowania praw człowieka na świecie jest niezadowalający. Dla uczczenia tych rocznic polecamy obejrzenie przesłania Wysokiej Komisarz Praw Człowieka ds. Praw Człowieka Michelle Bachelet - tu.