Ogłoszenia 30.08.2024 r.

1. Call for papers: The diversification of civilian agency in armed conflict: A legal perspective (luty 2025 r.)
W dniu 28 lutego 2025 r. w Amsterdamie odbędzie się konferencja pt. "The diversification of civilian agency in armed conflict: A legal perspective".
Wystąpienia mogą dotyczyć m.in. następujących zagadnień:

• Do States calling on civilians to participate violate their obligations under the principle of distinction under IHL?
• Are States under an obligation to take precautions under IHL whenever they deploy civilians in defence-related functions?
• How would States employing other parties, such as civilians but also corporate actors, ensure that they uphold their obligation to ‘ensure respect’ for IHL under common article 1?
• Would human rights, and specifically the positive obligations under the right to life, limit how and when States can call on their citizens to take up arms?
• How does the use of companies servicing a belligerent from a third state affect the belligerent and third State’s primary international obligations ?
• Is the current system of state responsibility able to deal with civilians and commercial actors participating in armed conflicts?
• How does the rise of new technologies, such as cyber warfare, influence the actions of these new actors and the corresponding legal framework?

Zgłoszenia (abstrakt proponowanego referatu do 500 słów i biogram do 300 słów) należy przesyłać do 1 listopada 2024 r.
Planowana jest publikacja pokonferencyjna.
Więcej informacji można znaleźć tutaj.

2. Call for papers: Trade, Law and Development
Redakcja Trade, Law and Development zaprasza do przesyłania zgłoszeń do kolejnego numeru (vol. 16.1.) czasopisma poświęconego tematyce “Navigating the Murky Waters of Economic Treaties in International Trade”.
Teksty mogą dotyczyć m.in. następującej problematyki:

• Up-And-Coming Trade Agreements (e.g., Indo-Pacific Economic
• Framework and Regional Comprehensive Economic Partnership)
• Understanding The Interplay Between WTO Trade Obligations and PTAs
• PTAs And the Global South
• PTAs And the International Investment Law Regime
• Dispute Settlement Mechanisms in PTAs
• PTAs In a Post-Brexit Eurozone
• Emergence Of FTAs, RTAs And MRTAs
• Understanding Impact Of COVID-19 On PTAs
• PTAs And Sustainable Development Goals
• PTAs And the Regulation of Digital Economies
• Understanding the Relevance of PTAs in a Globalized World Order
• Emergence Of DTAs

Artykuły należy przesyłać do 1 października 2024 r.
Więcej informacji można znaleźć tutaj.

Aborcja w Polsce: wyniki postępowania wyjaśniającego Komitetu CEDAW

 Opublikowano wyniki postępowania wyjaśniającego w sprawie Polski przeprowadzonego przez Komitet do spraw likwidacji dyskryminacji kobiet (Komitet CEDAW), organu monitorującego realizację Konwencji w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 1979 r. (Konwencja CEDAW).

Komitet CEDAW otrzymał kompetencję do przeprowadzania postępowania wyjaśniającego (inquiry procedure) na mocy Protokołu Fakultatywnego do Konwencji CEDAW z 1999 r. Postępowanie takie jest inicjowane w przypadku podejrzenia dokonywania przez państwo poważnych lub systematycznych naruszeń praw zawartych w Konwencji CEDAW. Jest to procedura uruchamiana niezwykle rzadko – przez 25 lat Komitet skorzystał z niej jedynie 8 razy, w tym po raz pierwszy w przypadku Polski. W rekomendacjach wskazuje na konieczność zapewnienia pełnej dekryminalizacji i legalizacji aborcji w Polsce. 

Zachęcamy do zapoznania się z tekstem dr hab. Katarzyny Sękowskiej-Kozłowskiej, redaktorki naszego bloga, który ukazał się na łamach Gazety Wyborczej.

Kolejny krok w rozwoju odpowiedzialności jednostki za zbrodnie międzynarodowe? Ukraiński parlament ratyfikował Rzymski Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego

15 sierpnia 2024 r. prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski przedłożył ukraińskiemu parlamentowi pakiet ustaw mających na celu ratyfikację Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (dalej jako: Statut), który Ukraina podpisała w 2000 r., ale zwlekała z ratyfikacją aż do teraz, po inwazji Rosji w 2022 r[1]. Następnie 21 sierpnia 2024 r. ukraiński parlament ratyfikował Statut, za czym opowiedziało się 281 ustawodawców[2]. Statut wejdzie w życie 60 dni po otrzymaniu go przez sekretarza generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych, choć będzie miał zastosowanie do obywateli Ukrainy za zbrodnie wojenne dopiero po siedmiu latach od jego oficjalnego przyjęcia. Wynika to ze skorzystania przez Ukrainę z art. 124 Statutu, w myśl którego możliwe jest zastosowanie go jako przepisu przejściowego. Działanie to pozwala na to, że Państwo-Strona Statutu może zadeklarować, że przez siedem lat po jego wejściu w życie dla danego państwa, nie ono zaakceptuje jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego (dalej jako: MTK) nad zbrodniami międzynarodowymi z art. 8 Statutu (dotyczy on zbrodni wojennych) popełnionymi przez jego obywateli lub na jego terytorium.

To właśnie kwestia skorzystania przez Ukrainę z art. 124 Statutu wzbudziła największe kontrowersje w całym dyskursie dotyczącym podejmowania decyzji w kwestii ratyfikacji przez nią Statutu[3]. Już przed samą ratyfikacją wskazywano, że skorzystanie z tego artykułu może być błędem prawnym i politycznym, który naraża wysiłek poczyniony przez Ukrainę w zakresie odpowiedzialności międzynarodowej jednostki[4]. Wynika to z tego, że przyjęcie takiego założenia powoduje ograniczenie skuteczności działalności MTK w zakresie ścigania i osądzania zbrodni międzynarodowych. Jednak jako kluczowe kwestie związane z tą problematyką przyjmuje się to, czy deklaracja z art. 124 Statutu wpłynie na wcześniejszą akceptację przez Ukrainę jurysdykcji MTK w odniesieniu do zbrodni międzynarodowych popełnionych od 2014 r. oraz czy Statut zezwala Ukrainie na wyłączenie jurysdykcji Trybunału w odniesieniu do zbrodni wojennych popełnionych przez jej obywateli, przy jednoczesnym utrzymaniu jej w odniesieniu do obywateli Rosji[5]. 

Na inne aspekty tej kwestii zwrócił uwagę jednak Andreas Zimmermann, twierdząc, że skorzystanie przez Ukrainę z art. 124 Statutu odnowiło dyskusję na temat tego przepisu, gdyż nie był on w ostatnich latach szeroko wykorzystywany w praktyce[6]. Jednocześnie Zimmermann zaznaczył, że skorzystanie z art. 124 Statutu może być małą ceną za wydarzenie tak wielkiej wagi, jakim jest ratyfikacja Statutu przez Ukrainę[7]. Warto przy tym odnotować, że w 2015 r. Zgromadzenie Państw-Stron MTK podjęło uchwałę o usunięciu art. 124 Statutu, jednakże na przestrzeni lat nie zbudowano odpowiedniej większości do wcielenia tej uchwały w życie[8].

Wszelkie kontrowersje związane z art. 124 Statutu nie mogą jednak przekreślić rangi wydarzenia, jakim jest ratyfikacja Statutu przez ukraiński parlament. Jest to niewątpliwie kolejny krok w rozwoju międzynarodowego sądownictwa karnego, który może wpłynąć pozytywnie na realizowanie odpowiedzialności jednostki za popełniane zbrodnie międzynarodowe. Wynika to z tego, że Ukraina jest już 125 Państwem-Stroną Statutu, a przy tym na jej terenie toczy się obecnie konflikt zbrojny, którego rozliczeniem, w zakresie odpowiedzialności jednostek, jest żywotnie zainteresowany MTK. Takie działanie podjęte przez Ukrainę wzmacnia więc starania w zakresie realizowania odpowiedzialności międzynarodowej jednostki i skuteczności działalności MTK. Jest to szczególnie istotne, biorąc pod uwagę kontekst ostatnich lat, w ciągu których pozycja MTK była narażona na osłabienie[9]. Zatem, aby MTK był prawdziwie międzynarodowym trybunałem karnym[10], konieczny jest jego dalszy rozwój, który polega także na powiększaniu grona Państw-Stron Statutu.

Autor: mgr Kamil Sobański, doktorant w Centrum Digital Justice, działającym na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

 

---

[1] Zob. Kateryna Hodunova, Zelensky submits package of bills to parliament to ratify Rome Statute of ICC, The Kyiv Independent, <https://kyivindependent.com/zelensky-submits-package-of-bills-to-parliament-to-ratify-the-romestatuteoficc/#:~:text=Ukraine%20signed%20the%20Rome%20Statute,National%20Security%20and%20Defense%20Council>.

[2] Nate Ostiller i The Kyiv Independent news desk, Ukraine's parliament ratifies ICC's Rome Statute, The Kyiv Independent, <https://kyivindependent.com/parliament-ratifies-iccs-rome-statute/>.

[3] Zob, np. Amnesty International, Ukraine: Ratifying the Rome Statute a welcome step, but limitations must be addressed, <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/08/ukraine-ratifying-the-rome-statute-a-welcome-step-but-limitations-must-be-addressed/>. 

[4] Tom Dannenbaum, Unforced Error: Article 124 and the Regrettable Caveat to Ukraine’s Proposed Ratification of the ICC Statute, Just Security, <https://www.justsecurity.org/98733/ukraine-icc-ratification/>.

[5] Zob. obszerną analizę na ten temat: Kevin Jon Heller, Legal Issues Regarding Ukraine’s Potential Art. 124 Declaration, Opinio Juris, <http://opiniojuris.org/2024/08/17/legal-issues-regarding-ukraines-potential-art-124-declaration/>. 

[6] Andreas Zimmermann, ‘There’s life in the old dog yet …,’ or: the news of the death of Art. 124 Rome Statute were premature, EJIL: Talk! Blog of the European Journal of International Law, <https://www.ejiltalk.org/theres-life-in-the-old-dog-yet-or-the-news-of-the-death-of-art-124-rome-statute-were-premature/>.

[7] Tamże.

[8] Zob. więcej Andreas Motzfeldt Kravik, The Assembly of State Parties to the International Criminal Court Decides to Delete Article 124 of the Rome Statute, EJIL: Talk! Blog of the European Journal of International Law, <https://www.ejiltalk.org/the-assembly-of-state-parties-to-the-international-criminal-court-decides-to-delete-article-124-of-the-rome-statute-2/>.

[9] Zob. np. The Economist, Why does the International Criminal Court not have more support?, <https://www.economist.com/the-economist-explains/2021/04/21/why-does-the-international-criminal-court-not-have-more-support?>.

[10] Obecnie pojawiają się głosy przeciwne, wynikające z tego, że światowe mocarstwa nie są w przeważającej części stronami Statutu, zob. Elies van Sliedregt, A New ICC Policy on Complementarity? Let’s Fast Forward to Universal Jurisdiction Allocation, Just Security, <https://www.justsecurity.org/98221/icc-policy-complementarity-universal-jurisdiction/>. 

Ogłoszenia 9.08.2024 r.

1. Increasing Avenues for International Justice and Accountability in Asia (Padang, wrzesień 2024 r.)

W dniach 23-24 września br. w Padang (Indonezja) odbędą się warsztaty pt. "Increasing Avenues for International Justice and Accountability in Asia".

Wystąpienia mogą dotyczyć m.in. następujących tematów:

• The potential use of domestic tort law, administrative law, and/or corporate law in the region to address harm suffered in atrocity crimes;

• Avenues for corporate liability for atrocity crimes in the region;

• Any ‘lessons learned’ from climate change litigation in Asia for accounting for atrocity crimes;

• Any 'lessons learned' from cumulative prosecutions, including regarding Foreign Terrorist Fighters in Asia;

• The relationship between interest in prosecuting transnational crime in the region and any ‘lessons learned’ from approaching prosecution for international crimes; and

• The creative approach of grassroots movements in the region to international justice issues.

Zgłoszenia (abstrakt do 300 słów wraz z CV) należy przesyłać do 18 sierpnia.

Więcej informacji można znaleźć tutaj.

2. Call for papers: International Law in the United Kingdom: A Troubled Relationship? (Worcester, listopad 2024 r.)

W dniu 8 listopada br. w Worcester odbędzie się konferencja pt. "International Law in the United Kingdom: A Troubled Relationship?".

Przykładowe tematy wystąpień:

• The UK courts’ approach to and engagement with the findings and decisions of international courts, tribunals or other adjudicative bodies;
• Dualism and the UK constitution;
• The impact of international law on government policy;
• Attitudes toward and/or perceptions of international law in the UK;
• The impact of international law on UK business and commerce;
• The role of international law in parliamentary deliberation;
• Devolution & international law.

Zgłoszenia należy przesyłać do 9 sierpnia.

Planowana jest publikacja pokonferencyjna.

Więcej informacji można znaleźć tutaj.

Zaproszenie na konferencję WYZWANIA DLA OCHRONY DÓBR KULTURY W CZASIE KONFLIKTU ZBROJNEGO - 70-LECIE KONWENCJI HASKIEJ

 

Na rok 2024 przypada rocznica przyjęcia najważniejszych traktatów międzynarodowych poświęconych ochronie dziedzictwa kultury w czasie wojny, tj. Konwencji haskiej o ochronie dóbr kulturalnych w czasie konfliktu zbrojnego z 1954 r. oraz Drugiego Protokołu do niej z 1999 r. Z tej okazji Akademia Marynarki Wojennej organizuje konferencję naukową pt. WYZWANIA DLA OCHRONY DÓBR KULTURY W CZASIE KONFLIKTU ZBROJNEGO - 70-LECIE KONWENCJI HASKIEJ”, która odbędzie się 19-20 września br. w Audytorium Biblioteki Głównej AMW.

 

Partnerami wydarzenia są m.in. Instytut Bezpieczeństwa Dziedzictwa, PKN ICOMOS, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Państwowa Straż Pożarna, Narodowy Instytut Muzeów, Archiwa Państwowe, Międzynarodowe Centrum Kultury, ICOM POLSKA, Polski Komitet Błękitnej Tarczy, Międzynarodowy Ośrodek Szkolenia i Badań nad Dziedzictwem Kultury w Zagrożeniu, Stowarzyszenie Konserwatorów Zabytków, Stowarzyszenie Muzealników Polskich oraz Wydział Inżynierii Lądowej i Środowiska Politechniki Gdańskiej.

Podstawowym celem konferencji jest pogłębiona analiza zobowiązań traktatowych w zakresie ochrony dóbr kultury w czasie konfliktu zbrojnego, ich interpretacja w kontekście zmiany oblicza prowadzonych walk i zurbanizowanego teatru działań oraz związanych z tym nowych zagrożeń i wyzwań dla osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zabytków i zbiorów. Przedmiotowy zakres analiz będzie szeroki – od analizy formalnoprawnej tekstów prawnych, przez ocenę stopnia przygotowania osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo obiektów zabytkowych i zbiorów do wykonywania ustawowych zadań obronnych czy znaczenie ochrony dóbr kultury w działaniach sił zbrojnych po implikacje konfliktu w Ukrainie i szanse związane z wykorzystaniem nowych technologii w obszarze ochrony dziedzictwa kultury.

Z uwagi na wielosektorowość wyzwań w zakresie ochrony dóbr kultury w czasie konfliktu zbrojnego konferencja będzie miała charakter interdyscyplinarny. Prelegenci będą poruszać m.in. zagadnienia dotyczące ochrony dóbr kultury w działaniach sił zbrojnych, odpowiedzialności międzynarodowej z tytułu naruszenia zobowiązań traktatowych państwa w zakresie ochrony dziedzictwa kultury, przygotowania instytucji kultury na czas W, doświadczeń ukraińskich w zakresie ochrony dziedzictwa kultury oraz ochrony niematerialnego dziedzictwa kultury,

Konferencja uzyskała dofinansowanie ze środków budżetu państwa w ramach konkursu MEiN „Doskonała Nauka II”.

Patronat honorowy nad konferencją objął m.in. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polski Komitet ds. UNESCO.

 

Więcej nt. wydarzenia, w tym program konferencji i link do formularza na stronie internetowej:

https://odk.amw.gdynia.pl/konferencja-naukowa-wyzwania-dla-ochrony-dobr-kultury-w-czasie-konfliktu-zbrojnego-70-lecie-konwencji-haskiej-akademia-marynarki-wojennej/

 

 

Ogłoszenia 26.07.2024 r.

1. Call for papers: 2025 ESIL Research Forum “International Law in the Age of Permacrisis” (Katania, marzec 2025 r.)

W dniach 20-21 marca 2025 r. w Katanii odbędzie się 2025 ESIL Research Forum “International Law in the Age of Permacrisis”. Zaproszenie do udziału w wydarzeniu skierowane jest do badaczy na początkowych etapach pracy naukowej.

Wystąpienia mogą dotyczyć m.in. następujących tematów:

1. The impact of the semantics of permacrisis on the sources of international law, including on the hierarchy of its norms.

2. The ‘normalisation’ of crisis response mechanisms in practice and in international legal discourse.

3. The adequacy of existing crisis-response mechanisms within particular institutions (eg, the institution of ‘derogations’ in the human rights context).

4. The impact of permacrises on the interpretation of international instruments, by States and international institutions.

5. The impact of permanent states of crisis on the traditional models of governance of international organizations, including the European Union.

6. Implications and normative challenges for specific policy areas related to constant exposure to crisis phenomena.

Zgłoszenia (abstrakt do 650 słów) należy przesyłać do 30 września br.

Więcej informacji można znaleźć tutaj.

2. Call for papers: EU Trade and Investment Law Workshop – ‘Questioning Economic Security’ (Utrecht, grudzień 2024 r.)

W dniu 6 grudnia w Utrechcie odbędzie się EU Trade and Investment Law Workshop – ‘Questioning Economic Security’.

Więcej informacji na temat problematyki wydarzenia można znaleźć tutaj.

Zgłoszenia (abstrakt do 500 słów) należy przesyłać do 27 września.

Opinia doradcza MTS dot. konsekwencji prawnych wynikających z polityki i praktyki Izraela na okupowanych terytoriach palestyńskich, w tym we wschodniej Jerozolimie

Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych przyjęło w grudniu 2022 roku rezolucję A/RES/77/247, w której zwróciło się do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości o wydanie opinii doradczej w następujących kwestiach:

"(a) Jakie są prawne konsekwencje wynikające z ciągłego naruszania przez Izrael prawa narodu palestyńskiego do samostanowienia, z jego długotrwałej okupacji, osadnictwa i aneksji terytorium palestyńskiego okupowanego od 1967 r., w tym z działań mających na celu zmianę składu ludności, charakteru i statusu Miasta Świętego Jerozolimy, oraz z przyjęcia przez Izrael związanych z tym przepisów i środków dyskryminacyjnych?

(b) W jaki sposób ta polityka i praktyka Izraela wpływają na status prawny okupacji i jakie prawne konsekwencje wynikają z tego statusu dla wszystkich państw i ONZ”.

W swojej opinii doradczej z 19.07.2024 (zobacz tu) Trybunał odpowiadając na zadane pytania stwierdził (odnosząc się do pytania a), że bezprawne praktyki i polityki Izraela pozostają w sprzeczności z jego zobowiązaniem do poszanowania prawa narodu palestyńskiego do samostanowienia,  zaś ciągła obecność Izraela na terytoriach palestyńskich jest nielegalna (pytanie b).

Szczegółowe ustalenia są następujące:

Kontynuowana obecność Państwa Izraelskiego na okupowanym terytorium palestyńskim jest bezprawna; i co istotne sam fakt jej ciągłego charakteru nie zmienia jej statusu jako bezprawnej. Izrael jest zobowiązany do jak najszybszego zakończenia swojej bezprawnej obecności na  okupowanym terytorium palestyńskim; oraz do natychmiastowego zaprzestania wszelkich nowych działań osadniczych i ewakuacji wszystkich osadników z okupowanego terytorium palestyńskiego; Izrael ma także naprawić szkody wyrządzone wszystkim osobom fizycznym lub prawnym na okupowanym terytorium palestyńskim.

Jeśli chodzi o zobowiązania pozostałych państw to MTS stwierdził, że wszystkie państwa zobowiązane są do nieuznawania za legalną sytuacji wynikającej z bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim oraz do nieudzielania pomocy lub wsparcia w utrzymaniu sytuacji stworzonej przez kontynuowaną obecność Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim;

Obowiązek do nieuznawania za legalną sytuacji wynikającej z bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim nałożono także na organizacje międzynarodowe, w tym Organizację Narodów Zjednoczonych,

Zaś sama ONZ, a zwłaszcza Zgromadzenie Ogólne, które zwróciło się o opinię, oraz Rada Bezpieczeństwa powinny rozważyć dokładne metody i dalsze działania niezbędne do jak najszybszego zakończenia bezprawnej obecności Izraela na okupowanym terytorium palestyńskim. 

Ogłoszenia 12.07.2024 r.

1. Call for papers: SLS International Law Section Event "Teaching International Law in the Digital Era: Discussing the Role of Podcasts and Video Talks in the classroom and beyond" (Londyn, październik 2024 r.)
W dniu 30 października br. w Londynie odbędzie się seminarium pt. "Teaching International Law in the Digital Era: Discussing the Role of Podcasts and Video Talks in the classroom and beyond".
Wystąpienia mogą dotyczyć zwłaszcza następujących tematów:

• The role of international law teaching and research in the digital era
• The role of podcasts and video talks in legal education with an emphasis on international law
• Podcasts and video talks as adequate means of teaching
• Podcasts and video talks as reference material
• The role of podcasts and video talks in enhancing the legal skills of university students
• The role of AI in the production of podcasts and video talks as educational material
• Academic podcasts and video talks as pieces of evidence before courts and tribunals

Zgłoszenia (abstrakt do 500 słów) należy przesyłać do 20 lipca br.
Więcej informacji można znaleźć tutaj.

Ogłoszenia 5.07.2024 r.

1. Call for papers: The 2024 Lisbon Climate Conference "Human Rights and Climate Change: Where Next?" (Lizbona, październik 2024 r.)

W dniu 24 października br. w Lizbonie odbędzie się konferencja pt. "Human Rights and Climate Change: Where Next?"

Więcej informacji na temat problematyki konferencji można znaleźć tutaj.

Zgłoszenia (abstrakt do 500 słów) należy przesyłać do 31 lipca br.

2. Call for papers: International and Comparative Law Quarterly Forum on Law of the Sea: Present Challenges and Future Directions

Redakcja International and Comparative Law Quarterly zaprasza do przesyłania zgłoszeń do specjalnego numeru czasopisma poświęconego tematyce "Law of the Sea: Present Challenges and Future Directions".

Teksty mogą dotyczyć m.in. następujących problemów:

• climate change and sea level rise
• human rights at sea
• militarisation and maritime security
• the protection of maritime communication infrastructures
• deep seabed mining regime
• the implementation of the BBNJ Agreement
• governing marine living resources
• developments in maritime delimitation

Artykuły należy przesyłać do 31 sierpnia br.

Więcej informacji można znaleźć tutaj.

3. Call for papers: International Journal of Human Rights

Redakcja International Journal of Human Rights zaprasza do przesyłania zgłoszeń do numeru specjalnego czasopisma poświęconego tematyce “Ecocide, Human Rights, and Environmental Justice”.

Osoby zainteresowane publikacją powinny przesłać abstrakt proponowanego artykułu (do 300 słów) wraz z krótkim biogramem (do 100 słów) do 26 lipca br. na adres editors@ecocidelaw.com.

Guest Post: Daleko od ustanawiania wzorca: uwagi na tle wyroku Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie Al Hassana

26 czerwca 2024 r. Izba Orzekająca Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) większością głosów skazała Al Hassana Ag Abdoula Aziza Ag Mohameda Ag Mahmouda (dalej jako „Al Hassan”)[1] za część z postawionych mu zarzutów zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości[2]. Popełnił on je między 2 kwietnia 2012 r. a 29 stycznia 2013 r. w Timbuktu w północnym Mali. Tereny te były w tym czasie kontrolowane przez grupy zbrojne Ansar Dine i Al-Kaida w Islamskim Maghrebie (dalej jako „AQIM”). Izba Orzekająca MTK stwierdziła, że po zwerbowaniu przez starszych przywódców AQIM, Al Hassan został starszym członkiem Policji Islamskiej, gdzie przyjął rolę przywódczą, która obejmowała organizację pracy policji.

Warto jednak zwrócić uwagę na dwa wątki, które wybrzmiewają w dyskusji na temat sprawy Al Hassana. Z jednej strony jest to zwiększająca się rola technologii w międzynarodowych procesach karnych, a z drugiej strony podejście do międzynarodowego prawa karnego uwzględniające rolę płci w popełnianiu zbrodni międzynarodowych. Można przy tym zwrócić uwagę na związane z tym kolejne dwa elementy. Po pierwsze, wzrost wykorzystania technologii tworzy zagrożenia dla (i tak już zaburzonej) równości broni między obroną a oskarżeniem w procesach przed MTK. Po drugie, mimo coraz częstszego podnoszenia w doktrynie międzynarodowego prawa karnego zagadnienia płci[3], MTK nie nadąża za tym podejściem i nie wykorzystuje swojego pełnego potencjału w tym zakresie.

Nie(równość) broni – cienie wzrastającej roli technologii w międzynarodowych procesach karnych

Pozornie sprawa Al Hassana nie odstaje od norm technologicznych wypracowanych do tej pory przez praktykę MTK. Posiada ona swoją sekcję na stronie internetowej tej instytucji, co nie jest niczym wyjątkowym w realiach międzynarodowego postępowania karnego[4]. Znaleźć w niej można wszystkie istotne informacje dotyczące przebiegu postępowania, w tym wydawane decyzje czy transkrypcje. Ponadto rozprawa i samo odczytanie wyroku były transmitowane w ogólnym dostępie, w trzech językach (angielskim, arabskim i francuskim), z wykorzystaniem m.in. platformy YouTube[5]. Na pierwszy rzut oka taki stan rzeczy nie odbiega więc od każdej sprawy toczącej się przed MTK. W przypadku Al Hassana pojawiło się jednak nowoczesne narzędzie technologiczne, które zostało wykorzystane przed Biuro Prokuratora MTK i które może wpłynąć na sposób przedstawiania dowodów w międzynarodowych procesach karnych w przyszłości.

Wykorzystano bowiem specjalną platformę, stworzoną przez SITU Research[6]. Biuro Prokuratora MTK wprowadziło z wykorzystaniem tej możliwości immersyjny model miasta, który zawierał wizualne dowody wskazujące lokalizacje domniemanych przestępstw, co umożliwiło wirtualną nawigację osób korzystających z tego narzędzia, zarówno pieszo, jak i z lotu ptaka[7]. Zintegrowane w tym wirtualnym mieście mogą być dowody, takie jak filmy, zdjęcia i nagrania audio, ilustrujące czas i miejsce domniemanych wydarzeń, osoby użytkujące mogą więc poruszać się wzdłuż ulicy, znaleźć oznaczony element odpowiadający dowodowi, kliknąć na niego i obejrzeć film z określonego momentu, pokazujący, kto był rzekomo obecny i co się wydarzyło[8]. Platforma ta łączy nagrania z dronów, zdjęcia satelitarne, skany laserowe i inne rodzaje dowodów wizualnych[9].

Jak słusznie wskazała Sarah Zarmsky, platforma ta została zaprojektowana bezpośrednio dla Biura Prokuratora MTK i odniosła pozytywne skutki, co jednocześnie uwypukla ograniczone zasoby obrony[10]. Na problem ten – choć nie w kontekście wykorzystania technologii w postępowaniu przed MTK – zwraca się uwagę od samego początku istnienia MTK[11]. Kenneth S. Gallant postulował nawet wprowadzenie odrębnego urzędu obrony MTK, który zinstytucjonalizowałby kwestię reprezentacji procesowej oskarżonego[12]. Do powstania takiej jednostki w ramach MTK jednak nie doszło. Zaś wraz z upływem lat można dostrzec, że Biuro Prokuratora MTK dysponuje przewagą finansową (jako instytucja zakorzeniona w systemie finansowania MTK), a co za tym idzie dużo większymi zasobami (pozwalającymi na szerokie korzystanie z najnowszych zdobyczy technologicznych) niż obrona. Powoduje to, że wbrew podstawowej zasadzie procesu karnego – rzetelnego procesu – mającej także zastosowanie w międzynarodowym procesie karnym, oskarżyciel jest na znacznie bardziej uprzywilejowanej pozycji procesowej niż obrońca, co umożliwia mu skuteczniejsze działanie.

Zatem właściwe jest krytyczne spojrzenie na równość w konflikcie oskarżenie-obrona, która w procesach przed MTK w praktyce nie występuje. Powoduje to konieczność ponownego przemyślenia konstrukcji obrony w międzynarodowym prawie karnym przez pryzmat zagrożeń potęgowanych przez wzrastające wykorzystanie nowych technologii przez Biuro Prokuratora MTK.

Narracja czy rzeczywistość – zagadnienie silnej pozycji pokrzywdzonych w międzynarodowym prawie karnym w kontekście prześladowania ze względu na płeć

Wbrew pozorom, osłabienie pozycji obrony w konflikcie z oskarżeniem nie powoduje, że pozycja pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK zyskuje na znaczeniu. Wręcz przeciwnie, mimo zapewnienia im silnej pozycji w warstwie narracyjnej, w rzeczywistości jest wiele do zrobienia w kwestii zapewnienia skuteczności realizacji ich uprawnień z jednej strony oraz realnego uwzględniania ich interesów z drugiej strony. Pomimo potwierdzenia popełnienia zbrodni międzynarodowych, Izba Orzekająca MTK nie pociągnęła Al Hassana do odpowiedzialności za przemoc seksualną stosowaną przez policję islamską, pozostawiając część pokrzywdzonych w stanie rozczarowania, co podkreśla potrzebę dokładnego zbadania wszystkich naruszeń związanych z konfliktem w Mali[13]. Ponadto, wskazuje się, że pokrzywdzeni negatywnie zareagowali na uniewinnienie Al Hassana od wszystkich zarzutów związanych z przemocą seksualną[14].

Można więc stwierdzić, że głosy pokrzywdzonych nie zostały w wystarczający sposób wysłuchane w procesie Al Hassana. Ważne jest bowiem, aby umożliwić im korzystanie ze swoich uprawnień zagwarantowanych w Statucie Rzymskim. Nie jest możliwe, aby troje wyznaczonych reprezentantów procesowych pokrzywdzonych mogło w całości przedstawić ich poglądy (lub w jakikolwiek usystematyzowany sposób). Tym bardziej, że w sprawie Al Hassana pełnomocnicy reprezentowali aż 2,196 pokrzywdzonych, a wezwali jedynie dwie osoby jako świadków. Możliwym rozwiązaniem byłoby zapewnienie większej roli lokalnych (tj. działających w miejscu, w którym odbywał się konflikt) organizacji pozarządowych we współpracy z reprezentantami procesowymi pokrzywdzonych.

Konkluzje: MTK daleko od ustanawiania wzorca

MTK został stworzony jako pierwszy w historii stały międzynarodowy trybunał karny i wiodący punkt międzynarodowego wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych. Jak stwierdził Kai Ambos, międzynarodowy proces karny ma na celu przywrócenie pokoju i bezpieczeństwa w krajach po zakończeniu konfliktu oraz zadośćuczynienie ofiarom[15]. Należy jednak podkreślić, że aby spełnić te cele, jest jeszcze wiele pracy do wykonania przez MTK. W zamyśle został on także ustanowiony jako wzorzec dla krajowych postępowań karnych[16]. Jednak, aby MTK taką rolę mógł pełnić, a jednocześnie realizować cele międzynarodowego procesu karnego, konieczne jest zaprowadzenie realnej równości broni oraz skutecznej realizacji praw pokrzywdzonych w postępowaniu przed MTK.

 Autor: Kamil Sobański, doktorant w Centrum Digital Justice, działającym na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

 

---

[1] Zob. więcej na temat tej sprawy: ‘Case Information Sheet’, <https://www.icc-cpi.int/sites/default/files/2024-01/al-hassanEng.pdf> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[2] Zob. więcej: ‘Situation in Mali: Mr Al Hassan convicted of war crimes and crimes against humanity committed in Timbuktu’, <https://www.icc-cpi.int/news/situation-mali-mr-al-hassan-convicted-war-crimes-and-crimes-against-humanity-committed> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[3] Zob np. Feminist Judgments: Re-imagining the International Criminal Court, red. Kcasey McLoughlin, Rosemary Grey, Louise Chappell, Suzanne Varrall (Cambridge: Cambridge University Press, 2024).

[4] ‘Al Hassan Case’, <https://www.icc-cpi.int/mali/al-hassan> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[5] ‘Trial Judgment in Al Hassan case on 26 June 2024 – Practical information’, <https://www.icc-cpi.int/news/trial-judgment-al-hassan-case-26-june-2024-practical-information> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[6] Zob. <https://situ.nyc/research/profile> (dostęp: 3 lipca 2024 r.)

[7] Vittoria Elliott, ‘War Crime Prosecutions Enter a New Digital Age’, <https://www.wired.com/story/icc-investigation-digital-media/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[8] Tamże.

[9] Tamże.

[10] Tamże.

[11] Zob. np. Kenneth S. Gallant, ‘Politics, Theory and Institutions: Three Reasons Why International Criminal Defence is Hard, and What Might be Done About One of Them’, 14(3) Criminal Law Forum (2003), s. 327–334.

[12] Tamże.

[13] Amnesty International, ‘Mali: ICC conviction of Al Hassan for war crimes and crimes against humanity provides a measure of justice for victims’, <https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/06/mali-icc-conviction-of-al-hassan-for-war-crimes-and-crimes-against-humanity-provides-a-measure-of-justice-for-victims/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[14] Boubacar Sidiki Haidara, ‘ICC/Mali: Al Hassan verdict leaves bitter taste’, <https://www.justiceinfo.net/en/133680-icc-mali-al-hassan-verdict-leaves-bitter-taste.html#authorModalc7e1249ffc03eb9ded908c236bd1996d> (dostęp: 3 lipca 2024 r.); zob. także Kevin Jon Heller, ‘The Role of Gender Persecution in the Al Hassan Judgment’, <https://opiniojuris.org/2024/06/27/the-role-of-gender-persecution-in-the-al-hassan-judgment/> (dostęp: 3 lipca 2024 r.).

[15] Kai Ambos, Treatise on International Criminal Law. Volume III: International Criminal Procedure (Oxford: Oxford University Press, 2016), s. 46–48.

[16] Hanna Kuczyńska, ‘Postępowanie przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym’, 43 Studia Iuridica (2004), s. 83.