Opinia TSUE w sprawie CETA – status UE jako podmiotu prawa międzynarodowego uratowany

Trybunał Sprawiedliwości wydał dziś opinię doradczą w sprawie 1/17, dotyczącej pytania Belgii o zgodność z prawem UE Kompleksowej umowy gospodarczo-handlowej pomiędzy Unią Europejską i Kanadą (tzw. CETA). Trybunał potwierdził zgodność CETA z prawem Unii Europejskiej nie znajdując naruszenia ani autonomii prawa UE ani zasady równego traktowania ani prawa dostępu do niezawisłego sądu. Otworzył tym samym drogę do pełnego wejścia w życie umowy, która w części handlowej jest tymczasowo stosowana już września 2017 r. Ocena TSUE dotyczyła części inwestycyjnej (rozdział 8), przede wszystkim mechanizmu rozstrzygania sporów inwestor-państwo. 

Dzisiejsze orzeczenie pozwala tym samym na to, aby weszła w życie pierwsza umowa inwestycyjna zawarta przez UE jako całość, a nie przez poszczególne państwa członkowskie. Otwiera także drogę dla kolejnych takich umów, w tym już podpisanej umowy inwestycyjnej z Singapurem. 

ETS o rozstrzyganiu sporów inwestycyjnych na podstawie wewnątrzunijnych BIT-ów

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał dziś orzeczenie w sprawie C-284/16 Słowacja p-ko Achmea, w którym jednoznacznie stwierdził, że postanowienia dwustronnych umów inwestycyjnych (BIT-ów) pomiędzy państwami członkowskimi, które dotyczą mechanizmów rozstrzygania sporów w drodze arbitrażu są niezgodne z prawem UE, a konkretnie z zasadą autonomii prawa UE. 

Orzeczenie zostało wydane w odpowiedzi na pytania sądu niemieckiego, który rozstrzygał o wykonalności wyroku sądu arbitrażowego (w orzeczeniu w wersji polskiej mowa jest o sądzie polubownym). Wyrok został wydany przez trybunał arbitrażowy we Frankfurcie nad Menem ustanowiony na podstawie BITu zawartego pomiędzy Czechosłowacją (w odniesieniu do którego sukcesorem jest Słowacja) a Holandią. Holenderski inwetsor, Achmea, pozwał Słowację w związku z faktem, że Słowacja wycofała się z liberalizacji usług medycznych, stanowiących przedmiot działalności Achmei. Rozstrzygający sprawę trybunał arbitrażowy przyznał rację inwestorowi nakazując zapłatę 22,1 mln EUR odszkodowania. W postępowaniu przed ETS wątek materialny sporu pomiędzy Achmea a Słowacją w zasadzie nie zaistniał. Kluczowym elementem jest podnoszony konsekwentnie podczas całego postępowania przez Słowację zarzut niezgodności postanowienia BIT (w tym przypadku jego art. 8) ustanawiającego możliwość rozstrzygnięcia sporu przez trybunał arbitrażowy z zasadą prawem UE, a konkretnie z art. 344, 267 oraz 18 TFUE. Sąd niemiecki, mając liczne wątpliwości co do słuszności tego zarzutu, zdecydował się zadać pytanie prejudycjalne. 

TSUE: Arbitraż inwestycyjny i inwestycje pośrednie poza wyłączną kompetencją UE

W wydanej 16 maja 2017 r. Opinii nr 2/15  Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) stwierdził, że uregulowania umowy o wolnym handlu między Unią Europejską a Singapurem (EUSEFTA) dotyczące inwestycji pośrednich oraz mechanizmu rozstrzygania sporów między inwestorami zagranicznymi a państwami (arbitrażu inwestycyjnego, ISDS) nie należą do wyłącznej kompetencji UE. Może to zniechęcić UE i jej partnerów handlowych do włączania zapisów o ochronie inwestycji do umów o wolnym handlu. Co więcej, opinia TSUE zapewne oznacza koniec aktywnej polityki UE w kwestii ISDS, w tym prób jego zreformowania.