Rzecznik generalny TSUE: organizmy powstałe w wyniku mutagenezy to nie GMO

Organizm zmodyfikowany genetycznie to taki, którego genom został zmieniony metodami inżynierii genetycznej w celu uzyskania nowych cech fizjologicznych. Zgodnie z dyrektywą w sprawie GMO, organizmy objęte jej zakresem mogą zostać zatwierdzone po przeprowadzeniu oceny ryzyka dla środowiska naturalnego. Podlegają one także obowiązkom w zakresie identyfikowalności, etykietowania i monitorowania. Techniki mutagenezy zostały co do zasady wyłączone spod zakresu dyrektywy, ponieważ polegają na zmianie DNA, a nie na wprowadzeniu obcego DNA do żywego organizmu. W świetle zmian technik mutagenezy, polegających na kierunkowej zmianie DNA, stanowisko takie przestaje być jednak oczywiste. W miniony czwartek, 18 stycznia, rzecznik generalny TSUE Michal Bobek potwierdził jednak w swojej opinii w sprawie C-528/16 Confédération paysanne i inni / Premier ministre et ministre de l’Agriculture, de l’Agroalimentaire et de la Forêt, że techniki mutagenezy są zasadniczo wyłączone z obowiązków ustanowionych w dyrektywie w sprawie GMO.

PE odrzuca projekt Komisji dotyczący GMO

28 października Parlament Europejski przytłaczającą większością głosów odrzucił projekt Rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1829/2003 w odniesieniu do umożliwienia państwom członkowskim ograniczenia lub zakazu stosowania genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy na swoim terytorium (COM(2015)177) przedstawiony przez Komisję Europejską w kwietniu. Projekt przewidywał, że państwa członkowskie będą mogły zablokować jednostronną decyzją na swoim terytorium dodawanie roślin modyfikowanych genetycznie do żywności i paszy. Parlament stwierdził, że takie rozwiązanie byłoby niezgodne z fundamentalną dla UE swobodą przepływu towarów.  

Państwa członkowskie UE coraz bliżej możliwości blokowania upraw GMO

3 grudnia, po wielogodzinnych negocjacjach udało się osiągnąć kompromis pomiędzy Radą UE i Parlamentem Europejskim w sprawie możliwości wprowadzenia przez państwa członkowskie UE zakazu uprawy GMO na swoim terytorium. Jak donosiliśmy wcześniej, Rada przyjęła wspólne stanowisko w tej sprawie już w czerwcu, jednak dopiero teraz udało się uzgodnić wspólny tekst z PE.

Propozycja zmiany dyrektywy 2001/18/WE została przedstawiona przez poprzednią Komisję w 2010 (historia prac nad projektem rozporządzenia), jednak dotychczas nie udawało się uzgodnić kompromisu pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami GMO. Obecna Komisja dokończenie prac nad projektem uznała za jeden ze swoich priorytetów.  Głównym elementem kompromisu było ustalenie, że państwa będą wprowadzały zakazy uprawy konkretnych odmian GMO lub ich grup, ale nie uprawy GMO w całości. Wydłużono w stosunku do propozycji Rady okres, na który będzie można wprowadzić zakaz. Zdaniem Komisarza Andriukaitisa, który z zadowoleniem przyjął kompromis, jest to realizacja założeń nowej Komisji, a nowe prawo pozwoli demokratycznie wybranym rządom państw wpływać na bezpieczeństwo żywności.  

Państwa członkowskie UE osiągnęły porozumienie w sprawie uprawy GMO

Podczas dzisiejszej Rady ds Środowiska ministrowie z państw członkowskich dyskutowali na temat unijnej procedury dopuszczalności upraw GMO, czyli projektu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego dyrektywę 2001/18/WE w odniesieniu do możliwości ograniczenia lub zakazu uprawy GMO przez państwa członkowskie na swoim terytorium. Projekt dyrektywy (jako COM(2010)375) został przestawiony przez Komisję Europejską już w 2010 r. jednak dotychczas nie udało się osiągnąć porozumienia w tej sprawie. Projekt przedstawiony przez KE zmienia procedurę określoną w dyrektywie 2001/18/WE w ten sposób, że dodaje możliwość wprowadzenie zakazu uprawy (ale nie handlu i wprowadzania do obrotu) organizmów modyfikowanych genetycznie przez poszczególne państwa. Podstawą takiego zakazu nie mogła być jednak ocena niekorzystnego skutku uprawy GMO do zdrowia i środowiska, która nadal pozostawałaby w kompetencjach Komisji Europejskiej. 

Czy kolejny GMO zostanie dopuszczony do uprawy w UE?

We wtorek Rada UE głosowała w sprawie dopuszczenia uprawy modyfikowanej genetycznie kukurydzy TC1507 w Unii Europejskiej. Przeciwko autoryzacji opowiedziało się aż 19 państw członkowskich, co jednak nie wystarczyło by zgłosić sprzeciw i spowodować niewydanie decyzji autoryzacyjnej. Komisja Europejska może zatem wydać decyzję zezwalającą na uprawę kukurydzy opracowanej przez Pioneer Du Pont.

Sąd UE o modyfikowanych genetycznie ziemniakach

W wyroku wydanym 13 grudnia Sąd UE stwierdził nieważność decyzji Komisji Europejskiej zezwalającej na uprawę modyfikowanego genetycznie ziemniaka amflora, wyprodukowanego przez BASF.

Komisja Europejska podjęła decyzję zezwalającą na uprawę ziemniaka do celów przemysłowych (zawiera on wyłącznie skrobię potrzebną do produkcji celulozy) oraz decyzję o wprowadzeniu do obrotu paszy z amflorą w marcu 2010 r. po trzynastoletnim postępowaniu. Podstawę prawną do wydania obu decyzji stanowiła dyrektywa 2001/18. To właśnie uchybienia w tej procedurze stały się podstawą stwierdzenia przez Sąd nieważności decyzji. Komisja nie przedstawiła bowiem właściwym komitetom  do ponownego zaopiniowania projektów decyzji po otrzymaniu w 2009 r. dodatkowej opinii od Europejskiego Urzędu ds.Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Same projekty decyzji nie różniły się w niczym od opiniowanych wcześniej, w 2005 r. Mimo to, Sąd stwierdził, że uchybienia te mogłyby stać się  przyczyną zmiany decyzji komitetów i wpłynąć na treść ich opinii. Uznał, że jest to poważne naruszenie wymogów proceduralnych, o którym mowa w art 263 TFUE. Decyzję w 2010 r. zaskarżyły Węgry, a interwenientami w sprawie były Francja, Luksemburg, Austria i Polska.

Świat coraz bardziej podzielony w sprawie GMO

Niedawno pisaliśmy o tym, że Monsanto zrezygnowało z ubiegania się o nowe zgody na uprawę GMO w Unii Europejskiej. Tłumaczą to problemami w uzyskiwaniu takich zgód oraz kontrowersjami jakie GMO budzi w Europie. Na większą skalę GMO uprawia się w UE jedynie w Hiszpanii i Portugalii.

Ostatnio (1 sierpnia) doszło natomiast do przełomowego wydarzenia jeśli chodzi o wprowadzanie krajowych moratoriów na GMO. Takie rozwiązanie wprowadziło aż osiem państw członkowskich, w tym Polska. Jednakże tylko we Francji zostało ono formalnie zaskarżone. Francuska Conseil d'Etat (sąd konstytucyjny) wydała orzeczenie, w którym uznała rządowe moratorium na uprawę dozwolonej w UE kukurydzy MON810 (produkcja Monsanto) za nieważne. Powodem takiego orzeczenia był fakt, że moratorium nie spełnia kryteriów wskazanych w prawodawstwie unijnym - nie ma sytuacji nagłego niebezpieczeństwa czy ryzyka dla zdrowia, nie zostały odkryte żadne nowe zagrożenia związane z uprawą MON810. 

Monsanto ogłosiło wycofanie się z Europy

Monsanto, amerykańska korporacja zajmująca się nowoczesnym rolnictwem i biotechnologią, ogłosiła, że nie będzie się dłużej starała o pozwolenia na uprawę roślin modyfikowanych genetycznie. Ograniczy się jedynie do lobbowania na rzecz dopuszczania paszy modyfikowanej genetycznie, która budzi znacznie mniej kontrowersji w Unii Europejskiej oraz na sprzedaży swoich produktów z rolnictwa konwencjonalnego.

Zdanie na temat tej decyzji są podzielone. Podczas gdy Greenpeace nie kryje radości, niektórzy autorzy przestrzegają, że uczyni to rolnictwo europejskie coraz bardziej przestarzałym i nieefektywnym. 

Komisja Europejska pozywa Polskę za brak wdrożenia przepisów o GMO

20 czerwca Komisja Europejska zdecydowała o pozwaniu Polski do Trybunału Sprawiedliwości za nieprzestrzeganie przepisów dotyczących monitorowania upraw organizmów modyfikowanych genetycznie.Obowiązek taki wynika z dyrektywy 2001/18/WE. Polska tłumaczy się jednak tym, że prowadzenie upraw GMO, nawet roślin dopuszczonych przez prawodawstwo unijne, jest zakazane. Argumenty te najwyraźniej jednak nie przekonały Komisji, która konsekwentnie stoi na stanowisku, że nawet w takim przypadku odpowiednie przepisy powinny zostać przyjęte.