ETPC: piąta opinia doradcza na podstawie Protokołu nr 16 (Francuska Rada Stanu) oraz drugi wyrok w trybie art. 46 ust. 4 czyli stwierdzenie niewykonania wyroku (Kavala p. Turcji)

ETPC nie zwalnia tempa pracy pomimo miesięcy wakacyjnych.

11 lipca br. Trybunał wydał drugi w historii (o pierwszym wyroku ETPC wydanym w trybie art. 46 Konwencji w sprawie Mammadov p. Azerbejdżanowi pisaliśmy tu) wyrok na podstawie art. 46 ust. 4. Na wniosek Komitetu Ministrów stwierdził, że Turcja nie wykonała wyroku w sprawie Kavala p. Tucji (o wniosku KM pisaliśmy tu). Jest to dopiero drugi wyrok wydany w tej procedurze, dlatego też w trakcie jego realizacji pojawi się z pewnością wiele nowych problemów prawnych. Już teraz trzeba jednak zwrócić uwagę na okoliczności, którymi ETPC uzasadnił swoją decyzję.

Sąd krajowy doprowadził 18 lutego 2022 r. do uniewinnienia skarżącego od zarzutów, które w pierwotnym wyroku ETPC z 2019 r. zostały ocenione jako bezpodstawne, co miało prowadzić do wypuszczenia go z więzienia i wykonania wyroku Trybunału. W tym samym dniu, kiedy skarżący miał opuścić areszt dokonano jednak jego ponownego zatrzymania i w kolejnych dniach przedstawiono mu nowe zarzuty. Trybunał krytycznie ocenił te okoliczności. Jako brak wykonania wyroku z 2019 r. ocenił kontynuację pozbawienia wolności skarżącego bez wystarczająco dobrze uzasadnionych powodów i na podstawie tych samych okoliczności faktycznych, jedynie po ich "reklasyfikacji", które doprowadziły do pierwotnego pozbawienia wolności i w konsekwencji wydania wyroku ETPC z 2019 r. Teraz "piłeczka" w zakresie wykonania orzeczenia ETPC leży po stronie Turcji.

Z kolei 13 lipca br. Trybunał wydał swoją piątą już opinię doradczą w trybie Protokołu nr 16 do EKPC. Inicjatorem postępowania była ponownie (już drugi raz) francuska Rada Stanu. Treść opinii dostępna jest tu.

Kavala p. Turcji - Komitet Ministrów RE po raz drugi w historii wszczyna procedurę wz. z niewykonaniem wyroku ETPC (art. 46 ust. 4 Konwencji)

Komitet Ministrów RE podjął 3 lutego br. formalną decyzję o zwróceniu się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z pytaniem w trybie art. 46 ust. 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka o to, czy Turcja wywiązała się z obowiązku wykonania wyroku w sprawie Kavala z 10.12.2019 r. Decyzja była kolejnym krokiem procedury rozpoczętej 2 grudnia 2021, kiedy to KM  podjął decyzję o oficjalnej notyfikacji Turcji intencji zwrócenia się do Trybunału (interim decision dostępna tu).

Jest to już druga sprawa skierowana do rozstrzygnięcia przez ETPC w trybie art. 46 ust. 4 EKPC. O zakończonej "sukcesem" sprawie wyrokonania wyroku Mamadov p. Azerbejdżanowi pisaliśmy obszernie na blogu (m.in. tu, tu i tu). Skuteczność procedury nadzoru nad wykonywaniem przez państwa wyroków Trybunału zostanie więc tym razem przetestowana w odniesieniu do Turcji. A główny problem z wykonaniem orzeczenia polega i tym razem na braku zwolnienia skarżącego z trwającego już lata i stosowanego - zdaniem Trybunału - bez podstawy prawnej - tymczasowego aresztowania.

Powodzenie procedury, podobnie jak w przypadku sprawy Mamadov, będzie zależało od tego, czy Turcja - w przypadku potencjalnego stwierdzenia przez ETPC uchybienia wykonania wyroku - zastosuje się do rozstrzygnięcia. Na orzeczenie Wielkiej Izby przyjdzie nam jednak jeszcze poczekać.

Guest post: Odpowiedzialność państwa-strony EKPC z tytułu niewykonania wyroku – pierwsze orzeczenie ETPC w trybie art. 46 ust. 4 Konwencji

Warto odnotować wyrok ETPC z 29 maja 2019 r., wydany na podstawie art. 46 ust. 4 Konwencji w sprawie Ilgar Mammadov p. Azerbejdżanowi, gdyż jest to pierwsze orzeczenie o naruszeniu zobowiązania państwa do wykonania wyroku ETPC w tym trybie. Przypomnijmy, że z mocy art. 46 ust. 1 Konwencji państwa-strony zobowiązały się do przestrzegania wszystkich wyroków, w których są stronami. Nad wykonywaniem wyroków czuwa Komitet Ministrów Rady Europy (art. 46 ust. 2 EKPC). Natomiast art. 46 ust. 4 EKPC (wprowadzony Protokołem nr 14 w 2010 r.) dotyczy kompetencji Komitetu Ministrów do zwrócenia się do ETPC z pytaniem, czy państwo-strona wykonała zobowiązanie określone w art. 46 ust. 1 Konwencji. Komitet Ministrów RE zdecydował się po raz pierwszy wykorzystać tę kompetencję w 2017 r. i zapytał, czy Republika Azerbejdżanu naruszyła swoje zobowiązania w związku z brakiem pełnego wykonania wyroku w sprawie Ilgar Mammadov p. Azerbejdżanowi z 22 maja 2014 r. (na blogu pisaliśmy o sprawie tu i tu). Esencją tej sprawy było stwierdzenie naruszenia kilku postanowień Konwencji (w tym art. 5 ust. 1(c), a także – co zdarza się nieczęsto – art. 18 EKPC) w zw. z postawieniem skarżącemu zarzutów i jego tymczasowym aresztowaniem, które miało charakter polityczny. W sprawie Ilgara Mammadova zapadł także drugi wyrok ETPC – z 16 listopada 2017 r. – w którym ETPC stwierdził naruszenie standardów rzetelnego procesu w postępowaniu karnym. W obu wyrokach ETPC zasądził słuszne zadośćuczynienie, które w obu przypadkach zostało zapłacone. Problemem było jednak to, że mimo jednoznacznego stwierdzenia bezprawności aresztu – w świetle art. 5 ust. 1 (c) Konwencji, a konkretnie: braku przesłanki „uzasadnionego podejrzenia” – skarżący pozostawał pozbawiony wolności od 4 lutego 2013 do 18 sierpnia 2018 r. Nie wnikając w szczegóły przebiegu postępowania karnego (uchylenie pierwszego wyroku w 2015 r. i ponowne skazanie w 2016 r.), był to okres detencji zakwestionowany przez ETPC zarówno w okresie tymczasowego aresztu (art. 5 ust. 1 (c), jak i co do zasady w okresie detention after conviction, skoro całe postępowanie przeciwko skarżącemu nie spełniało gwarancji art. 6 Konwencji (wniosek płynący z drugiego wyroku Mammadov p. Azerbejdżanowi).

Mammadov p. Azerbejdżanowi - cd. procedury niewykonywania wyroku

Komitet Ministrów Rady Europy podjął 5 grudnia br. formalną decyzję o zwróceniu się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z pytaniem w trybie art. 46 ust. 4 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka o to, czy Azerbejdżan wywiązał się z obowiązku wykonania wyroku w sprawie Mammadov p. Azerbejdżanowi. Przegłosowana decyzja była kolejnym krokiem procedury rozpoczętej 25 października tego roku, kiedy to KM  podjął decyzję o oficjalnej notyfikacji Azerbejdżanowi intencji zwrócenia się do Trybunału (na blogu pisaliśmy o tym tu).

Teraz ciężar decyzji został przełożony na Trybunał. Państwa członkowskie udowodniły, że są w stanie zmobilizować się i zebrać niezbędną większość 2/3 głosów w celu przegłosowania decyzji, teraz Trybunał będzie miał szansę zaprezentowania swojego podejścia do obowiązku wykonywania swoich wyroków.

Mammadov p. Azerbejdżanowi - Komitet Ministrów RE po raz pierwszy w historii wszczyna procedurę z art. 46 ust. 4 EKPC w zw. z niewykonywaniem wyroku ETPC

Komitet Ministrów RE wszczął 25 października br. po raz pierwszy w historii procedurę na podstawie art. 46 ust. 4 EKPCz w związku z niewykonywaniem przez jedno z państw członkowskich wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wykonanie wyroku w sprawie Igmara Mammadova - bo o ten wyrok oczywiście chodzi - pozostaje przedmiotem zainteresowania nie tylko Komitetu Ministrów, ale też np. Sekretarza Generalnego organizacji (na blogu pisaliśmy o tym m.in. tu). Jest to jeden z pięciu wydanych do tej pory wyroków ETPC, w których uznał on, że w sprawie doszło do naruszenia art. 18 Konwencji, ponieważ faktyczną przyczyną skazania i uwięzienia skarżącego było ukaranie go za krytyczny stosunek do rządu. Jest to jednak jedyna sytuacja, w której mimo orzeczenia Trybunału skarżący nie został w takiej sytuacji zwolniony i nadal jest pozbawiony wolności.

ETPC - czy jeszcze sąd? Wyrok ETPC w sprawie Burmych i inni p. Ukrainie dotyczący łącznie ponad 12 tys. skarg

Wyrokiem w sprawie Burmych i inni p. Ukrainie ETPC bez merytorycznego rozpatrzenia przekazał do procedury wykonywania skargi pięciu skarżących i 12.143 innych skarg. Wszystkie dotyczyły problemu niewykonywania orzeczeń krajowych, który to problem został oceniony już w wyroku pilotażowym Iwanow p. Ukrainie z 2009 r. jako mający charakter systemowy. Trybunał wskazał, że od 1999 r. łącznie wpłynęło do niego ponad 29 tys. skarg przeciwko Ukrainie podnoszących ten problem. Mimo wydania orzeczeń rozstrzygających ponad 14 tys. takich spraw, władze ukraińskie nadal nie uporały się z kwestią niewykonywania orzeczeń sądów krajowych, a skarżący traktowali ETPC jako jedyny organ mający władzę i możliwość doprowadzenia do ich wykonania. I jak łatwo można wyczytać z orzeczenia Trybunału, jego cierpliwość się wyczerpała. Postanowił "podzielić" się ciążącą na nim odpowiedzialnością z Komitetem Ministrów zajmującym się nadzorem nad wykonywaniem orzeczeń. Uznał, że zarzuty skarżących powinny być zaadresowane przez władze ukraińskie w ramach środków generalnych, które Ukraina i tak jest zobowiązana przedsięwziąć w ramach wykonania wyroku pilotażowego Iwanow, z którym przez tyle lat nie jest się w stanie uporać. A przedsięwzięcie tych środków na poziomie krajowym nadzorowane jest przez Komitet Ministrów.

Raport Komitetu Ministrów RE z nadzoru nad wykonywaniem wyroków ETPC w 2016 r.

KM opublikował właśnie doroczny raport z nadzoru nad wykonywaniem wyroków i decyzji ETPC w 2016 r. Ogromny wysiłek skoncentrowany w ostatnich latach na polepszeniu wykonywania orzeczeń przyniósł kolejny rekord. W 2016 r. Komitet uznał za wykonane 2066 orzeczeń w porównaniu do 1537 w 2015 r., co i tak było już ogromnym postępem. Na podkreślenie zasługuje fakt, że wiele z zakończonych spraw dotyczyło problemów strukturalnych, które jak wiadomo wymagają od państw dużo większego zaangażowania, a często też nakładów finansowych.

Deklaracja Brukselska – impuls do poprawy wykonywania wyroków ETPCz

Dnia 27 marca br. państwa członkowskie RE zgromadzone na Konferencji Rady Europy nt. usprawnienia wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przyjęły tzw. Deklarację Brukselską, dokument programowy nakreślający zakres działań koniecznych do poprawy implementacji w krajowych systemach prawnych orzecznictwa ETPCz. Konferencja w Brukseli była kolejną konferencją w ramach procesu reformy systemu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, zapoczątkowanego podczas konferencji w Interlaken w 2010 r., Izmirze (w 21011 r.) oraz w Brighton (w 2012 r.). 

Raport Komitetu Ministrów RE z nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń ETPCz w 2014 r.

Komitet Ministrów Rady Europy opublikował 23 marca br. raport ze swojej działalności w zakresie nadzorowania wykonywania przez państwa orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w roku 2014 r. Statystyki za 2014 r. potwierdzają trendy zapoczątkowane w 2011 r. Nastąpił dalszy spadek w zakresie liczby spraw zawisłych w wykonywaniu – jest ich obecnie 10.904. Rekordowa jest liczba spraw zamkniętych w nadzorze w wyniku podjęcia przez władze krajowe koniecznych działań o charakterze legislacyjnym bądź związanych z praktyką stosowania przepisów. W 2014 r. zamknięto nadzór nad wykonywaniem 1502 spraw, dla porównania można wskazać, że w 2013 r. była to liczba 1398, natomiast w 2010 r. jedynie 455. Od 2012 r. państwa podwoiły liczbę złożonych planów działań i raportów z wykonania orzeczeń, które to dokumenty są kluczowe w procesie nadzoru.

Raport Komitetu Ministrów RE za 2013 r. z nadzoru nad wykonywaniem orzeczeń ETPCz

Wiosna jest zdecydowanie okresem podsumowań. 2 kwietnia br. Komitet Ministrów Rady Europy opublikował raport roczny za 2013 r. w zakresie nadzorowania wykonywania wyroków i decyzji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Kompetencje w zakresie nadzoru przynależą do Komitetu zgodnie z art. 46  Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Statystyki za 2013 r. potwierdzają pozytywne trendy z roku 2011 i 2012. Po raz pierwszy nastąpił spadek ogólnej liczby spraw zawisłych. Na koniec 2013 r, było ich jednak aż 11 017! Odnotowano także najwyższą w historii liczbę spraw zamkniętych rezolucjami końcowymi (1398). Podobnie jak w 2012 r. statystyki pokazują także poprawę w przestrzeganiu terminów wypłat zadośćuczynień.