Od kryzysu zdrowotnego przez kryzys gospodarczy do kryzysu zadłużenia

Aktualny kryzys zdrowia publicznego niewątpliwie wywoła poważny kryzys gospodarczy, oba zaś pociągną za sobą istotne zmiany prawne. Szczególna odpowiedzialność za nadzorowanie przyjmowanych obecnie środków nadzwyczajnych ciąży zaś na prawnikach. Z jednej strony niezbędna jest bieżąca kontrola proporcjonalności i niezbędności owych działań (nasz post tutaj). Z drugiej strony, niemniej istotne jest sygnalizowanie obszarów wymagających interwencji, zanim trwająca pandemia zmutuje w nowe kryzysy. Dość przypomnieć, że relatywnie krótki światowy kryzys finansowy z 2008 r. w Europie zdegenerował w kryzys zadłużenia publicznego, bezpośrednia walka z którym trwała do 2018 r. (CNN, European Debt Crisis Fast Facts) po czym pozostały miliardy euro zobowiązań finansowych (Debating Europe, Is the European debt crisis finally over?).

W tym kontekście warto odnotować pojawiające się ostrzeżenia przed ryzykiem wybuchu kolejnego kryzysu zadłużenia publicznego i serii upadłości państw. 

Harmomizacja unijnych przepisów w zakresie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków

Na podstawie kompromisu wypracowanego w grudniu ubiegłego roku przez litewską Prezydencję (zobacz m.in. nasze posty tu i tu), Rada przyjęła Dyrektywę ustanawiająca ramy na potrzeby prowadzenia działań naprawczych oraz restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w odniesieniu do instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych (PE-CONS 14/14).

Przełom w pracach nad powołaniem Unii Bankowej

Minister finansów Grecji Yannis Stournaras ogłosił, że wczoraj w godzinach porannych grecka Prezydencja osiągnęła porozumienie z przedstawicielami Parlamentu Europejskiego ws. powołania Jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, SRM (Rada UE, Statement by Minister Yannis Stournaras on the Single Resolution Mechanism). 

Kompromis stanowi przełom, jako że mimo porozumienia na forum ECOFIN w grudniu ubiegłego roku (zobacz nasz post tutaj) to właśnie szefowie partii zasiadających w Parlamencie Europejskim w styczniu b.r. sprzeciwili się przyjętej metodzie procedowania (pisaliśmy o tym tu). 

Precedensowe pytanie prejudycjalne Trybunału w Karlsruhe dot. kompetencji EBC

7 lutego b.r., Trybunał Konstytucyjny Bundesverfassungsgerricht po raz pierwszy zwrócił się z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości (FT, German court refers ECB bond-buying programme to European justice) dotyczącym zgodności z prawem unijnym inicjatywy skupowania przez EBC obligacji skarbowych na rynkach wtórnych  w ramach tzw. Bezwarunkowych transakcji monetarnych (Outright Monetary Transactions, OMT), co zdaniem Banku nie narusza traktatowego zakazu finansowania długu państw w myśl art. 123 TFUE.  

Kompromis ECOFIN ws. II filaru Unii Bankowej

Po 12 godzinach negocjacji unijni ministrowie finansów zasiadający w ECOFIN osiągnęli porozumienie ws. II filaru Unii Bankowej (Les Echos, Accord des Européens sur l’union bancaire), którego podstawę wypracowali w środę w godzinach porannych (po 7 godzinnym maratonie negocjacyjnym) ministrowie finansów państw EMU (FT, Eurozone agrees ‘backstop’ for failing banks).

Przesądzone wydaje się wreszcie powołanie jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (SRM), co stanowiło szczególnie trudny obszar negocjacyjny (z obaw przed przedwczesnym upublicznieniem negocjowanych rozwiązań Komisja Europejska wręcz uciekła się do druku dokumentów "niewidzialnym atramentem" o czym wspominaliśmy tu). SRM miałby rozpocząć funkcjonowanie w roku 2016 (Les Echos). 

Kluczową rolę w procesie decyzyjnym w sprawie dofinansowania lub uporządkowanej likwidacji banków ma pełnić Rada ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków (Single Resolution Board, tak: komentujący stanowisko ECOFIN Komisarz Michel Barnier, MEMO/13/1186), w której skład wejdą przedstawiciele Komisji, Rady UE, EBC i organów krajowych. 

"Niewidzialny projekt" jednolitego mechanizmu restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków

Komisja Europejska zaproponowała jednolity mechanizm restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków, tj. jeden z trzech (obok jednolitego mechanizmu nadzoru i gwarancji depozytów) filarów budowanej Unii Bankowej. Koncepcję mechanizmu nadzoru przestawiono we wrześniu ubiegłego roku (IP/12/953); wdrożenie mechanizmu przez EBC ma się rozpocząć z końcem przyszłego roku.

Zasadniczym celem nowego podejścia do resolution regimes - w połączeniu z wdrożeniem CRD IV/CRR (zob. wcześniejszy post) - ma być ochrona podatników i całej gospodarki przed ponoszeniem kosztów niewypłacalności instytucji bankowych. W czerwcu stanowisko w sprawie proponowanej Dyrektywy opublikowała Komisja Gospodarcza i Monetarna Parlamentu Europejskiego, a przywódcy państw UE zadeklarowali wolę zakończenia prac legislacyjnych w 2014, przed upływem kadencji PE. Szerzej nt. samej inicjatywy pisaliśmy po jej zatwierdzeniu przez ECOFIN (tutaj).

Do czasu wejścia w życie nowych przepisów, zgodnie z komunikatem Komisji, nowa filozofia obciążania ciężarem utraty płynności finansowej przede wszystkim samych instytucji ma być wdrażana z jednej strony dzięki opublikowanym dzisiaj zmianom wytycznych w zakresie udzielania pomocy publicznej bankom, a z drugiej poprzez funkcjonowanie Europejskiego Mechanizmu Stabilizacyjnego (zob. post tutaj). W ramach nowych zasad udzielania pomocy publicznej ograniczone mają zostać wynagrodzenia i premie wypłacane pracownikom wyższych szczebli instytucji bankowych. Zmianom tym przeciwna jest Wielka Brytania (FT, EU curbs executives’ pay at failing banks).

Jak podaje agencja Reuters "w ciągu kilku godzin od oświadczenia Komisji Niemcy, w dość niezwykłym stylu, publicznie skrytykowały propozycję, sugerując, że ochrona suwerenności państw wymagać będzie ambitniejszych rozwiązań" (UPDATE 3-EU's scaled-down agency to shut banks fails to please Germany), mimo że w przedstawionej koncepcji obniżono skalę funduszu restrukturyzacyjnego, co było ukłonem właśnie w stronę Niemiec (Bloomberg, EU Unveils Bank-Crisis Plan With 55 Billion-Euro Fund). Przedmiotem sprzeciwu jest przede wszystkim koncepcja stworzenia pan-europejskiego organu ds. upadłości kompetentnego do zadecydowania o finansowym wsparciu instytucji, a podstawowym argumentem wykorzystywanym w debacie jest powoływanie się na konieczność rewizji TUE.

Projekt poparł - i zaapelował o jego szybkie wdrożenie - włoski Premier Enrico Letta (Nota di Palazzo Chigi su proposta Commissione Ue per risoluzione crisi bancarie)

Jak podaje Bloomberg, Komisja Europejska tak bardzo obawiała się przedwczesnego upublicznienia propozycji, że została ona wydrukowana 'niewidzialnym atramentem', uniemożliwiającym skanowanie.

EMS bezpośrednio dokapitalizuje banki komercyjne

20 czerwca członkowie Europgrupy zadecydowali, że powołany do doraźnej pomocy państwom członkowskim UGW Europejski Mechanizm Stabilizacyjny, gdy będzie tego wymagać stabilność finansowa całej strefy Euro, będzie mógł bezpośrednio dokapitalizować banki komercyjne zagrożone niewypłacalnością. Przeznaczy na ten cel nie więcej niż 60 z 500 mld Euro zdolności pożyczkowej EMS.

Warunkami uzyskania pomocy będą:

• niezdolność lub nadmierny koszt udzielenia takiego wsparcia samodzielnie przez zainteresowane państwo członkowskie,
• udzielenie pomocy finansowej danemu państwu jest potrzebne dla ochrony stabilności finansowej całej strefy Euro lub jej państw członkowskich,
• instytucja wymagająca pomocy nie spełnia wymogów kapitałowych EBC i nie jest w stanie samodzielnie zgromadzić dodatkowego kapitału,
• instytucja wymagająca pomocy ma znaczenie systemowe dla całej strefy Euro lub dla państwa wnioskującego o pomoc EMS.