79. konferencja generalna International Law Association, 29 listopada – 13 grudnia 2020 r.

W ostatnią niedzielę, 13 grudnia 2020 r., zakończyła się 79. konferencja generalna International Law Association (ILA). Tematem przewodnim tego wydarzania było “Bridging for the Future” (zob. program). Po raz pierwszy w historii tej organizacji konferencja generalna została przeprowadzona w formule online. Pierwotnie miała się ona odbyć w dniach 23-27 sierpnia w Kioto, jednak w związku z globalnym kryzysem pandemicznym Rada Wykonawcza (Executive Council) podjęła decyzję o zorganizowaniu konferencji w trybie zdalnym. Część planowanych sesji panelowych została odwołana, ale mimo tych trudności należy uznać wydarzenie za udane. 13 z 20 obecnie działających komitetów ILA zorganizowało otwarte sesje. Ponadto, poza 2 sesjami plenarnymi odbyło się także 5 spotkań grup roboczych oraz 7 sesji panelowych. Wiele osób zarejestrowało się do udziału w obradach online i faktycznie wzięło w nich udział. Trudno na razie ocenić, czy konferencja miała więcej uczestników niż poprzednie, należy jednak przypuszczać, że formuła online umożliwiła udział w obradach wielu osobom, które często nie mogły uczestniczyć w poprzednich konferencjach ILA ze względu na bardzo wysokie koszty. 

Polska stroną konwencji UNESCO o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego z 2001 r.

Źródło: https://www.naszbaltyk.com/aktualnosci/3468-balticrim-wspiera-ochrone-dziedzictwa-morskiego.html

We wtorek, 8 grudnia, Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawę wyrażającą zgodę na ratyfikację przez Rzeczpospolitą Polską Konwencji o ochronie podwodnego dziedzictwa kulturowego, przyjętej w Paryżu dnia 2 listopada 2001 r. (tu). Jak podkreślono na stronie Kancelarii Prezydenta: „Związanie się przez Rzeczpospolitą Polską Konwencją umożliwi włączenie się w działania na rzecz zachowania dla przyszłych pokoleń podwodnego dziedzictwa kulturowego na poziomie globalnym, ale także wzmocni jej pozycję w zakresie wyznaczania standardów i dobrych praktyk w odniesieniu do ochrony podwodnego dziedzictwa kulturowego znajdującego się na obszarze Morza Bałtyckiego.” Ustawa wejdzie w życie w dniu 24 grudnia 2020 r.

Guest post: O suwerenności czyli przyczynek do teorii wytrycha

 

O suwerenności czyli przyczynek do teorii wytrycha

 1. Jednym z głównych i oficjalnych zarzutów przeciwko rozporządzeniu Unii Europejskiej ustanawiającemu system warunkowości ochrony budżetu Unii jest argument, że stanowi ono próbę „odebrania Polsce suwerenności” oraz pretekst do „instytucjonalnego i politycznego zniewolenia państwa polskiego”. Politycy posługują się pojęciem suwerenności jako politycznie wygodnym wytrychem, który jednak nie w każdym przypadku dopasowany jest do rodzaju zamka.

W opinii polityków obozu rządzącego mamy do czynienia z zamiarem „odebrania nam suwerenności”, której będziemy bronić za wszelką cenę (prezes PiS Jarosław Kaczyński).

Zdaniem premiera jest to „gra o suwerenność (…) gra o samostanowienie, o autonomiczność, o niezawisłość. Według innych głosów, nie po to nasi przodkowie przelewali krew, żebyśmy za pieniądze mieli „oddawać suwerenność Brukseli” (sekretarz stanu w kancelarii premiera). W innych kontekstach „Polska przez wiele lat żyła w sytuacji państwa niesuwerennego”, lecz przekopanie kanału przez Mierzeję Wiślaną oznacza, że „także na tych ziemiach mamy pełną suwerenność” (prezes PiS). Uchwała Izby Reprezentantów Niderlandów wzywającą holenderski rząd do zaskarżenia Polski do TSUE została zakwalifikowana przez Marszałek Sejmu jako naruszenie zasady suwerenności oraz próbę ingerencji w relacje między państwami UE.

Powrót roszczeń Schooner Capital p. Polsce?

W listopadzie 2015 r. informowaliśmy o sukcesie Polski w sporze inwestycyjnym przeciwko Vincent J. Ryan and Schooner Capital dotyczącym okoliczności upadku Kama Foods, tj. potentata na polskim rynku margaryny w drugiej połowie lat 1990 (ICSID Case No. ARB(AF)/11/3).

Postępowanie arbitrażowe na podstawie BITu Polska-USA wszczęto przed trybunałem ICSID w 2011 r. Wyrokiem z 2015 r. trybunał odrzucił większość roszczeń, uznając że były one objęte wyłączeniem z BITu dotyczącym stosowania środków podatkowych. Roszczenie w pozostałym zakresie - dotyczące wywłaszczenia i swobody transferu kapitału - zostało oddalone. 

W 2019 inwestor poniósł kolejną porażkę przed sądem apelacyjnym w Paryżu, który oddalił wniosek o uchylenie wyroku. Inwestor podniósł bowiem dwa nowe zarzuty nie właściwości zastosowania wyłączenia podatkowego ze względu na brak dobrej wiary państwa pozwanego lub, alternatywnie, nie zastosowanie KNU. Kwestie te nie były jednak podniesione w postępowaniu arbitrażowym, co sędziowie uznali za sprzeczne z francuskimi normami postępowania cywilnego (art. 1466 francuskiego KPC). 

2 grudnia jednak Sąd kasacyjny uchylił  wyrok apelacyjny w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sędziowie orzekli, że estoppel nie mógł pozbawić amerykańskich inwestorów prawa do przedstawienia nowych argumentów ani dowodów na potrzeby sądowej kontroli decyzji trybunału arbitrażowego w przedmiocie jurysdykcji. 

Szerzej tu i tutaj.

Guest post: Zasada „równości wobec prawa” (art. 2 Karty NZ) w praktyce Zgromadzenia Ogólnego NZ

 Zasada „równości wobec prawa” (art. 2 Karty NZ) w praktyce Zgromadzenia Ogólnego NZ

27/XII ZO NZ uchwaliło Rezolucję „Problem of the militarization of the Autonomous Republic of Crimea and the city of Sevastopol, Ukraine, as well as parts of the Black Sea and the Sea of Azov” (A/75/29). W jej tekście potwierdzono uznanie, że Federacja Rosyjska jest „okupantem” i wezwano ją do „natychmiastowego, całkowitego i bezwarunkowego wycofania swoich sił wojskowych z Krymu i bezzwłocznego zakończenia tymczasowej okupacji terytorium Ukrainy”.

Za przyjęciem Rezolucji głosowały 63 państwa, przeciwko 17, od głosu wstrzymały się 62.

 1/XII ZO NZ przyjęło 5 rezolucji obejmujących kwestie: Palestyny[1] i Bliskiego Wschodu. W Rezolucji "Peaceful settlement of the question of Palestine" (A/75/L.34). ZO wezwało do „nieuznawania żadnych zmian granic …, poza zmianami uzgodnionymi przez strony w drodze negocjacji”.

Za przyjęciem Rezolucji głosowały 145 państw, przeciwko 7, od głosu wstrzymało się 9.

Nad przyjęciem Rezolucji odbyto głosowanie „imienne”; w gronie państw głosujących „za” była Rosja (!- J.M.[2]), przeciwko, m.in., Australia, Kanada, Izrael, Stany Zjednoczone, wśród wstrzymujących się była, m.in., Brazylia i Republika Południowej Afryki (https://www.un.org/press/en/2020/ga12292.doc.htm).

Zapowiedź guest posta: O suwerenności czyli przyczynek do teorii wytrycha

 Szanowni Czytelnicy,  

zapraszamy do lektury posta, który ukaże się w niedzielę. Będzie to głos profesora Jerzego Kranza, który mierzy się z narracją obecnej władzy dotyczącą suwerenności państwa, a zwłaszcza jej "utraty". 

Zapraszamy do lektury i komentowania. 

Niedziela, 13.12.2020.

Guest post: Stosunki USA-Tajwan

 

Administracja amerykańska zintensyfikowała kontakty z Tajwanem. W sierpniu wizytę na Tajwanie złożył Minister zdrowia Alex M. Azar II, we wrześniu wiceminister spraw zagranicznych Keith Krach (odpowiedzialny za stosunki gospodarcze, energię i środowisko), a pod koniec listopada z wizytą przebywał wiceadmirał Michael Studeman (czego USA oficjalnie nie potwierdziły). Studeman jest „dwugwiazdkowym” admirałem nadzorującym wywiad w dowództwie Indo-Pacyfiku, szefem J2 (https://www.japantimes.co.jp/news/2020/11/23/asia-pacific/politics-diplomacy-asia-pacific/taiwan-us-official-visit/). Ranga wizyty Studemana jest  bezprecedensowa[1] (jeśli takie wizyty były wcześniej, to informacje nie przedostały się na zewnątrz). Wizyta ta znacząco podnosi poziom kontaktów wojskowo-politycznych USA-Tajwan; w ostatnich 4 latach z wizytami na Tajwanie przebywali jedynie „jednogwiazdkowi” admirałowie.

Wiadomość o wizycie Giny Haspel – szefowej CIA została oficjalnie zdementowana przez władze Tajwanu (https://www.taipeitimes.com/News/taiwan/archives/2020/11/23/2003747430).

Do końca roku planowana jest jeszcze wizyta Andrew Wheelera z Agencji Ochrony Środowiska.

Wizyty są elementem szerszej współpracy obejmującej m.in. sprzedaż uzbrojenia. Formalnie amerykańską wizytą najwyższej rangi na Tajwanie – od 1979 roku – była wizyta „pełnego” ministra Azar’a.

Istotnym faktem politycznym było dodanie, przez Departament Stanu, dodatkowej wagi wizycie Krach’a. Formalnie miał on uczestniczyć w uroczystościach pośmiertnego uhonorowania Prezydenta Lee, jednak Departament Stanu podkreślił, że Lee przeprowadził Tajwan od „dyktatury do demokracji”.  

Każdorazowo wizyty spotykały się z wrogą reakcją Chin (kontynentalnych), m.in. w postaci wysyłania bojowych grup myśliwców (np. samolotów przeznaczonych do zwalczania łodzi podwodnych) w okolice Tajwanu. W oficjalnej reakcji na wizytę Studemmana rzecznik prasowy chińskiego ministerstwa spraw zagranicznych zapowiedział, że Chiny „take necessary and justified response in accordance with the development of the situation” oraz „We urge the U.S. to recognize the highly sensitive nature of the Taiwan question, abide by the one-China principle and three joint communiques and stop any official ties and military contacts with Taiwan,” (https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-11-23/u-s-navy-rear-admiral-on-surprise-visit-to-taiwan-reuters-says).

Wizyty wpisują się w politykę USA ustanowienia „nowego dialogu gospodarczego” z Tajwanem (https://www.ait.org.tw/remarks-by-david-r-stilwell-assistant-secretary-of-state-for-east-asian-and-pacific-affairs-at-the-heritage-foundation-virtual/),  jak również uzupełniają współpracę wojskową realizowaną w ramach ożywiania współpracy na mocy Ustawy o stosunkach z Tajwanem – Taiwan Relations Act z 1979 r. (https://www.state.gov/The-United-States-Taiwan-and-the-World-Partners-for-Peace-and-Prosperity/).

Po stronie Tajwanu formułowane są dalej idące oczekiwania w postaci pełnego nawiązania stosunków dyplomatycznych. Z taką ponadpartyjną inicjatywą wystąpił w październiku br. tajwański parlament (https://www.taiwannews.com.tw/en/news/4024401). W dwóch rezolucjach legislatywa wyraziła oczekiwanie powrotu do pełnych stosunków dyplomatycznych USA-Tajwan, podniesienia poziomu współpracy obronnej w obliczu wzrostu zagrożenia ze strony Chin oraz przerwania izolacji międzynarodowej Tajwanu.  

Komentarz: Ożywienie i wzmocnienie stosunków amerykańskich z Tajwanem można postrzegać dwojako: 1) można w tym widzieć asertywną reakcję na wyzwanie, jakie Chiny rzuciły USA i ich strategicznym partnerom. Oznaczałoby to instrumentalne traktowanie Tajwanu – jako narzędzia w zestawie środków i metod polityki amerykańskiej; 2) można w tym widzieć próbę spłaty długu przez USA, przeproszenia za nieuczciwe potraktowanie, lojalnego, partnera. Kiedy (w latach 70. XX w.) kierowana przez dr Kissingera administracja Prezydenta Nixona nawiązywała stosunki z komunistycznymi Chinami, to podejmowała strategiczną grę z rywalami w „zimnej wojnie”. Od tego momentu USA miały dwie opcje w grze (współpracę z ZSRR albo Chinami) – rywale tylko jedną (współpracę z USA). To była wielka rozgrywka. Natomiast kiedy w 1979 r. administracja Prezydenta Cartera zerwała stosunki dyplomatyczne z Tajwanem po to, by nawiązać je z Chinami, to nie wynikało to z interesu politycznego, a dodatkowo zostało zrealizowane w wyjątkowo złym stylu (Tajwan został uprzedzony zaledwie na parę godzin przed). Potraktowanie Tajwanu uprawnia do analizy wiarygodności USA w relacjach partnerskich. Od 1979 r. w rezultatach amerykańskiej polityki wobec Chin widać, jak można „cnotę stracić, rubla nie zyskać”; 3) można też widzieć współwystępowanie obu czynników.

Prof. Jerzy Menkes

 

---

[1] „If it is Indopacom J2 Studeman, I know of no precedent for such a visit.” Douglas Paal b.szef Przedstawicielstwa USA na Tajwanie (https://www.aljazeera.com/news/2020/11/23/senior-us-admiral-in-unannounced-taiwan-visit-report)

Kontrowersje wokół wieloetatowości w MTS

Na nowo rozgorzały kontrowersje dotyczące przyjmowania przez czynnych sędziów Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości nominacji na arbitrów (tzw. double-hatting). Wątpliwości dotyczące takich praktyk powróciły w zw. z przyjęciem przez SMTS Petera Tomki nominacji od Chin w arbitrażu inwestycyjnym wszczętym przez japońskiego inwestora (informacje tu i tu). Tomka pełni również funkcję przewodniczącego trybunału arbitrażowego w sporze między Kirgizją i rosyjski inwestorem. 

Zaistniała sytuacja budzi zastrzeżenia w świetle oświadczenia Prezesa MTSu Abdulqawi Yusuf, z 2018 r., który zapewnił ZO ONZ że sędziowie zaniechają takich praktyk.

Również inni sędziowie MTSu - Joan Donaghue i James Crawford - obecnie łączą obie funkcje, aczkolwiek w ich przypadku przyjęcie nominacji nastąpiło przez przyjęciem odnośnej polityki Trybunału przed dwoma laty.

Peter Tomka jest sędzią MTSu od 2003 r., a jego 9. letnia kadencja została odnowiona 12 listopada b.r. W tym kontekście autorzy artykułu odnotowują, że nominację na arbitra przyjął przed głosowaniem kandydatur na sędziego kolejnej kadencji, a Tomka uzyskał 4 wynik (na 5. dostępnych miejsc), zatem mógł mieć wątpliwości co do swojej reelekcji.

UE ustanawia reżim sankcji za naruszenia praw człowieka

7 grudnia Rada uchwaliła Decyzję 2020/1999 oraz Rozporządzenie 2020/1998 ustanawiające unijny reżim stosowania sankcji w przypadkach naruszeń praw człowieka (Dz.Urz. UE, L 410I, 7 grudnia 2020). 

Instrumentarium może służyć przyjmowaniu środków ograniczających wobec osób fizycznych i prawnych, w tym wobec podmiotów nie-państwowych. Pakiet obejmuje zakazy podróży, zamrożenie aktywów oraz wtórne ograniczenia zakazu udostępniania środków finansowych adresatom sankcji. 

Sankcje będą stosowane w reakcji na zbrodnię ludobójstwa, zbrodnie przeciwko ludzkości oraz inne pogwałcenia praw człowieka. Przypadki naruszenia praw niższej ranki zastosowanie sankcji będzie możliwe, gdy takie akty będą miały charakter powszechny, systematyczny lub w innym sposób budzić poważne obawy o realizację celów wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa UE.

Inicjatywę zaproponowania nowych środków będzie miał Wysoki przedstawicie UE ds. zagranicznych i bezpieczeństwa oraz państwa członkowskie, a odnośną decyzję będzie podejmować Rada.

Prace przygotowawcze do przyjęcia ww. pakietu podjęto 9 grudnia 2019.

Podobne ramy prawne obowiązują m.in. w Wielkiej Brytanii (SAMLA oraz akty wykonawcze o których pisaliśmy tu oraz tu) czy USA (tzw. Magnitsky Act wraz z aktami wykonawczymi o czym pisaliśmy tutaj).

Zmarł prof. Ryszard Szawłowski - autor biografii Rafała Lemkina

Dotarła do nas smutna informacja, że prof. Ryszard Szawłowski wczoraj (tj. 3.12.2020) zmarł.

Prof. Szawłowski w gronie prawników międzynarodowych był znany ze swoich badań nad Lemkinem i jego wkładem w rozwój prawa międzynarodowego. Lemkinowską koncepcję ludobójstwa przykładał do zbrodni sowieckich czy ukraińskich, na równi do zbrodni nazistowskich. Przez lata zapowiadał wydanie biografii Lemkina i tuż przed śmiercią udało mu się ją wydać. Kilka tygodni temu ukazała się książka: Rafał Lemkin. Biografia intelektualna, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa 2020 (do kupienia np. tutaj). Dzieło nad którym profesor pracował nawet nie od lat, ale dekad. Tylko szkoda, że o tym dziele z profesorem już nie porozmawiamy.