(Niepewne) dziedzictwo Donalda Trumpa w prawie międzynarodowym

Prezydentura Donalda Trumpa kończy się równie spektakularnie co rozpoczynała, dając zarazem lekcję nt. znaczenia ciągłości funkcjonowania instytucji państwa. W pierwszych tygodniach urzędowania Trumpa wielokrotnie pisaliśmy o gorliwości nowego prezydenta w niszczeniu dorobku poprzednich administracji, a w szczególności unieważnianiu prezydentury Baracka Obamy. Po 4 latach Trump równie energicznie stara się związać ręce swojemu następcy utrudniając powrót do polityki multilateralizmu. Z kolei prezydent elekt Joe Biden już zapowiedział niezwłoczne przyjęcie 10 dekretów wykonawczych, które mają rozpocząć zacieranie śladów urzędowania Trumpa m.in. poprzez powrót USA do Porozumienia Paryskiego i WHO, czy uchylenie zakazu wjazdu dla osób z państw muzułmańskich (Il Sore 24 Ore, Usa, Biden inizierà il mandato con 10 ordini esecutivi per “correggere” il trumpismo).

Newsweek, Read Full Text of Donald Trump's Farewell Speech on Final Day of Presidency

Z okresu poprzedzającego objęcie urzędu przez Trumpa dość przypomnieć posty nt. zapowiadanego wycofania się z Porozumienia Paryskiego, renegocjacji NAFTA i wycofania z TPP, niezwłocznego sprowokowania Chin przy wykorzystaniu Tajwanu, opodatkowania amerykańskich inwestycji zagranicznych, czy przeniesienia ambasady USA z Tel Awiwu do Jerozolimy. Samo piastowanie urzędu Trump zaczął m.in. od ustanowienia dekretu antyimigracyjnego, moratorium na zatwierdzanie nowych traktatów multilateralnych i ograniczenia finansowania organizacji międzynarodowych.

Rosja, Chiny i Kuba wybrane do Rady Praw Człowieka ONZ

13 października odbyły się wybory do Rady Praw Człowieka ONZ. Zgodnie z procedurą ustanowioną w rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ 60/251 (par. 7) wyboru 47 członków Rady dokonuje Zgromadzenie w bezpośrednim głosowaniu większością głosów. Podział miejsc w Radzie został dokonany na podstawie kryterium geograficznego: państwom afrykańskim oraz Azji i Pacyfiku przysługuje odpowiednio po 13 miejsc; państwom Ameryki Łacińskiej i Karaibów - 8 miejsc; Europie Wschodniej - 6 miejsc, a Europie Zachodniej i pozostałym państwom – 7 miejsc. Kadencja w Radzie Praw Człowieka trwa 3 lata. W tej chwili członkiem Rady jest m.in. Polska, której kadencja kończy się w 2022 r. 

Ataki soniczne na amerykańskich dyplomatów na Kubie

Seria ataków miała podobno rozpocząć się w listopadzie lub grudniu zeszłego roku. Skutkiem ataków było złe samopoczucie pracowników amerykańskiej ambasady, którzy odczuwali zarówno różne dolegliwości somatycznych (łącznie z bólami i zawrotami głowy oraz stopniową, nieodwracalną utratą słuchu), jak i zaczęli cierpieć na bezsenność, a nawet słyszeć odgłosy takie jak wydawane przez owady czy uderzenia metalowymi przedmiotami. W sumie miało dojść do ponad 50 ataków, w których ucierpiało 21 amerykańskich dyplomatów. Zdaniem agencji Associated Press jednymi z pierwszych ofiar ataku byli przedstawiciele amerykańskiego wywiadu przebywający na Kubie. Zbadanie przyczyny i źródła ataków było tym trudniejsze, że ofiary odczuwały ich skutki dopiero po pewnym czasie.

Do tej pory nie wiadomo co było bezpośrednim źródłem ataków; najprawdopodobniej było to nieznane urządzenie, które emitowało fale dźwiękowe, mające bezpośredni wpływ na zdrowie ludzi. Departament Stanu USA podejrzewa, że urządzenie to mogło zostać zainstalowane w pobliżu domów, w których mieszkają amerykańscy dyplomaci, a za które odpowiadają władze Kuby. Na atak była jednak narażona również amerykańska ambasada w Hawanie. Zarówno Departament Stanu, jak i amerykańskie media podkreślają, że cała sprawa jest bardzo tajemnicza.

Amerykanie rozważali wycofanie części lub całości swojego personelu dyplomatycznego z Kuby. Ostatecznie, pod koniec września ogłoszono, że do Stanów Zjednoczonych wróci 60% obsady placówki USA w Hawanie.

Rynek finansowy barometrem relacji Kuby z zagranicą

Jednym z pierwszych konkretnych przejawów nadziei Hawany na odbudowę relacji z zagranicą była liberalizacja w marcu 2014 r. dostępu do rynku krajowego dla inwestorów zagranicznych (nasz post tutaj). Od tego czasu na szczeblu stosunków międzyrządowych poczyniono znaczne postępy; choćby w lipcu ubiegłego roku informowaliśmy, że po 54 latach  Kuba wznowiła stosunki dyplomatyczne z USA. To jednak zaufanie inwestorów, a przede wszystkim wierzycieli, zdaje się najlepszym wskaźnikiem tempa reintegracji ze światem zewnętrznym. W tym kontekście znamienna wydaje się atmosfera wokół zadłużenia zagranicznego.

Kuba i USA wznawiają stosunki dyplomatyczne po 54 latach

Z końcem maja b.r., po upływie 45. dniowego okresu konsultacyjnego (o notyfikacji Kongresu przez administrację pisaliśmy tutaj), Kuba została usunięta z amerykańskiej listy państw wspierających terroryzm (National Security Council, Rescission of Cuba as a State Sponsor of Terrorism). Mimo to strony nie porozumiały się wówczas co do wznowienia działalności ambasad, co stanowiło rozczarowanie przede wszystkim dla amerykańskich negocjatorów, w związku z polityzacją sprawy w przededniu wyborów prezydenckich 2016 (NYT, U.S. Removes Cuba From State-Sponsored Terrorism List). 

Kwestią sporną pozostawały żądania Stanów Zjednoczonych przyznania ich dyplomatom prawa do swobodnego poruszania się po wyspie i swobodnej rozmowy z wszystkimi jej mieszkańcami, w tym z opozycją, oraz gwarancji nie prześladowania Kubańczyków, którzy zechcieliby odwiedzić amerykańską ambasadę.

The White House,
The President on Re-establishing Diplomatic Relations with Cuba

Negocjacje zakończyły się sukcesem 1 lipca.

Kuba o krok od opuszczenia amerykańskiej listy państw wspierających terroryzm

Mimo że nie spełniły się, wspomniane przez nas tutaj, nadzieje Białego Domu na otwarcie ambasad w Hawanie i Waszyngtonie jeszcze przed Szczytem Ameryk w Panamie - tuż po szczycie media sugerowały, że może do tego dość w kwietniu (The Washington Pot, The U.S. and Cuba will soon agree to reopen their embassies. Here’s what happens next) - w kakofonii głosów państw reprezentowanych w Panamie na pierwszy plan wysunęło się właśnie spotkanie Prezydentów Obamy i Castro. 

Określony mianem historycznego uścisk dłoni i kolejne 3 rundy negocjacji między oboma politykami przykuły uwagę całego świata do tego stopnia (CNN, Historic handshake: Obama, Castro meet and greet), że część komentatorów zdawała się przeoczyć brak merytorycznych decyzji, a przynajmniej ich ogłoszenia. Administracja Obamy wprawdzie deklarowała, że dokumenty Departamentu Stanu potrzebne do wykreślenia Kuby z listy państw wspierających terroryzm były już w ostatniej fazie formalnego sprawdzania, jednak na czas Szczytu sprawa uległa zawieszeniu.

Źródło: Gazeta

Dalsze ocieplenie w stosunkach USA i UE z Kubą

Amerykański Departament Skarbu ogłosił zniesienie sankcji gospodarczych wobec 60 kubańskich osób fizycznych i prawnych. Większość osób usuniętych z listy objęto sankcjami, mimo że działalność prowadzą w Panamie; podstawą do wpisu było zawieranie transakcji z państwem objętym amerykańskimi sankcjami gospodarczymi (OFAC, Kingpin Act Designations; Cuba Removals 3/24/2015). 

O decyzji poinformowano w związku z trzecim już, od czasu przełomu w relacjach dwustronnych w grudniu ubiegłego roku (nasz post tutaj), szczytem amerykańsko-kubańskim. Zgodnie z zapowiedziami Białego Domu jeszcze przed Szczytem Ameryk, który odbędzie się w dniach 10-11 kwietnia w Panamie, ma dojść do otwarcia ambasad w obu krajach (Le Monde, Les Etats-Unis comptent rouvrir leur ambassade à Cuba en avril). Właśnie od liberalizacji reżimu sankcji Hawana uzależniała tempo współpracy w kwestiach dyplomatycznych, na której zależy przede wszystkim Waszyngtonowi. Okazją do obwieszczenia kolejnych osiągnięć będzie zatem spotkanie Prezydentów Obamy i Castro w Panamie. 

Na zmianę klimatu w relacjach z Ameryką Łacińską w ostatnich miesiącach można też spojrzeć w nieco szerszym kontekście.

Przełom w relacjach Kuba-USA

W nieoczekiwanej deklaracji Prezydenci Barack Obama i Raúl Castro zapowiedzieli w tym tygodniu przywrócenie stosunków dyplomatycznych między Stanami Zjednoczonymi a Kubą. USA mają znieść ograniczenia w handlu pozostające w gestii Prezydenta, ograniczenia inwestycji zagranicznych i podróży; kwalifikacja Kuby jako państwa wspierającego terroryzm ma zostać "poddana przeglądowi". Mimo powszechnego zaskoczenia oświadczeniem szybko pojawiły się informacje, że zakulisowe rozmowy na ten temat trwały od 1,5 roku, a dobre usługi w rozwiązaniu konfliktu miał świadczyć Papież Franciszek. 

Krok BRICS w stronę "własnego" banku rozwojowego

W marcu ubiegłego roku informowaliśmy o deklaracji przywódców państw BRICS ws. powołania banku rozwojowego, który miałby stanowić alternatywę dla zachodnich inwestycji infrastrukturalnych w państwach rozwijających się (zobacz post tutaj). Nie przedstawiono wówczas żadnych szczegółów, a temat w kolejnych miesiącach przycichł.

Teraz jednak, zgromadzeni na 6. szczycie w brazylijskiej Fortalezie, przywódcy BRICS zapowiedzieli otworzenie instytucji o kapitale zakładowym w wysokości 100 mld $, tj. dwukrotnie wyższym od kwot o których początkowo wspominano. Jak podkreślił Guido Manteda, minister finansów Brazylii, w przeciwieństwie do najważniejszego obecnie banku rozwojowego jakim jest MBOiR, nowa instytucja ma realizować zasadę pełnego równouprawnienia członków, czego przejawem ma być rotacyjna, 5-letnia prezydencja (FT, Emerging economies: Taking a stand). Prezes banku ma mieć 4 zastępców z pozostałych państw BRICS i odpowiadać przed Radą Dyrektorów, w skład której wejdą specjaliści z państw członkowskich. Pierwsi przewodniczący Rady Dyrektorów i Gubernatorów (a zatem układ instytucjonalny nawiązuje do architektury MBOiR/MFW) będą pochodzić odpowiednio z Brazylii i z Rosji. Siedzibą Banku ma być Szanghaj. 

Kuba otwiera się na inwestycje zagraniczne

Kubański parlament przyjął dziś ustawę otwierającą, pod pewnymi warunkami, dostęp do rynku krajowego dla inwestorów zagranicznych (Corriere della Sera, Svolta a Cuba: l’Avana dice sì ai capitali stranieri). Zagraniczny kapitał zostanie dopuszczony do wszystkich sektorów za wyjątkiem ochrony zdrowia i edukacji (CNBC, Cuba to allow wholly owned foreign companies). Rząd ma także zapewnić bezpieczeństwo inwestycji przed wywłaszczeniem, a także zniesione zostanie ograniczenie formy prawnej inwestycji do spółek mieszanych (w praktyce z przynajmniej 51%. udziałem Skarbu Państwa). Stawki podatkowe w stosunku do niektórych BIZ mają zostać obniżone z 30 do 15%, a większość inwestorów ma zostać zwolniona z obowiązku podatkowego przez okres 8 lat. Zapewnione ma zostać wreszcie prawo transferu zysków.

Źródło: http://latinopoliticsblog.com/wp-content/uploads/2011/02/cuba-libre.jpg