Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wytłumaczyła Radzie Europy czym jest praworządność

Neo-prezes SN Małgorzata Manowska wzięła udział w konferencji Prezesów Sądów Najwyższych państw członkowskich Rady Europy pt. „Rządy prawa i wymiar sprawiedliwości w erze cyfrowej” oraz w uroczystej inauguracji roku sądowego w ETPCz 10 września 2021 roku. Przy tej okazji złożyła wizytę Sekretarz Generalnej RE Mariji Pejčinović Burić, jak również odbyła oficjalne spotkania z Przewodniczącym Komitetu Ministrów RE oraz Komisarz Praw Człowieka RE Dunją Mijatović.

Więcej informacji nt. wizyt znajduje się w komunikacie SN zwieńczonym następującą złotą myślą:

Uczestnicy rozmów z uznaniem odnieśli się do działań, jakie Pierwsza Prezes podjęła celem stworzenia warunków do rozwiązania problemów, z jakimi mierzy się wymiar sprawiedliwości w Polsce. Podkreślali również doniosłość dialogu, jaki Pierwsza Prezes i Sąd Najwyższy prowadzi z Radą Europy. Pierwsza Prezes naświetliła szereg zagadnień związanych z trwającą reformą wymiaru sprawiedliwości w Polsce i zwróciła uwagę na kwestie, których niewzięcie pod uwagę prowadzi do nieporozumień i utrudnia dialog. Pierwsza Prezes uzyskała w związku z tym zapewnienie, że stanowisko Sądu Najwyższego będzie teraz brane pod uwagę we wszystkich aspektach.

Wszyscy uczestnicy rozmów z satysfakcją podkreślali doniosłość przeprowadzonych rozmów i konstruktywny charakter prowadzonego dialogu.

Guest post: O nadrzędności Konstytucji RP czyli rozważania o wyższości świąt …

 Rzeczpospolita Polska znalazła się w niebezpieczeństwie, o czym informują wysocy przedstawiciele władz państwowych. A więc Ojczyzna w potrzebie!

W opinii rządzącego obozu mamy do czynienia z objawami wojny hybrydowej lub agresji prawnej, nie tylko ze strony Białorusi, lecz również Unii Europejskiej (UE) i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Grożą nam też czescy sąsiedzi nie zapominając o politykach izraelskich.

1. Prawnika zaczyna jednak coraz bardziej boleć głowa, gdy słyszy kolejne wynurzenia o nadrzędności konstytucji, naruszonej polskiej suwerenności, braku kompetencji organów Unii czy też o niemieckim dyktacie[1]. W debacie tej ledwo słychać głosy prawników, zwłaszcza specjalistów prawa międzynarodowego i unijnego.

Kontrowersje na tym tle wiążą się z przestrzeganiem prawa międzynarodowego oraz pojmowaniem zasad praworządności[2] i suwerenności. Skąd jednak wiadomo, że nadrzędny charakter Konstytucji RP stanowi panaceum na wszelkie prawne dolegliwości?

 

Realizacja przez Polskę postanowień Konwencji Stambulskiej – rezultaty pierwszej ewaluacji

Kilka dni temu zostało opublikowane tzw. sprawozdanie bazowe (baseline evaluation report) z wykonywania przez Polskę zobowiązań nałożonych przez Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej (tzw. Konwencję Stambulską). Konwencja zobowiązuje państwa strony do cyklicznego składania sprawozdań dotyczących środków podjętych na rzecz jej wdrażania. Pierwsze sprawozdanie ma szczególny charakter, bowiem dotyczy wszystkich aspektów realizacji Konwencji, podczas gdy kolejne cykle sprawozdawcze będą odnosić się do jej wybranych artykułów. 

Prokurator MTK upoważniony do prowadzenia postępowania wobec Filipin

 15 września Międzynarodowy Trybunał Karny upoważnił prokuratora  (decyzja tu) do rozpoczęcia dochodzenia w sprawie sytuacji na Filipinach, w związku ze zbrodniami objętymi jurysdykcją Trybunału rzekomo popełnionymi na terytorium Filipin w okresie od 1 listopada 2011 r. do 16 marca 2019 r. w kontekście tzw. kampanii pt. „wojna z narkotykami”. Podczas tej kampanii zginęło wielu przypadkowych ludzi zabijanych arbitralnie za ich domniemane powiązania z nielegalnym handlem narkotykami. 

Wniosek o upoważnienie do prowadzenia postępowania złożyła odchodząca prokurator Fatou Bensouda (pisaliśmy o tym tu) a teraz będzie musiał się z tym postępowaniem zmierzyć nowy - Karim Khan. 

Oczywiście Filipiny w osobie prezydenta Rodrigo Duterte już ogłaszają, że nie będą współpracować z trybunałem ani nikogo z trybunału nie wpuszczą na teren państwa (zobacz tu czy tu), nie musi to jednak dziwić, przecież postępowanie prokuratora może dotyczyć prezydenta Duterte osobiście. To on prawdopodobnie odpowiada za tysiące ofiar "wojny z narkotykami".

ETPC odmawia wydania opinii doradczej na wniosek Komitetu Bioetyki Rady Europy na podstawie art. 29 Konwencji z Oviedo

Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał decyzję o nieprzyjęciu wniosku o wydanie opinii doradczej, przedłożonego przez Komitet Bioetyki Rady Europy (DH-BIO) na podstawie art. 29 Konwencji o prawach człowieka i biomedycynie („Konwencja z Oviedo”). Decyzja ETPC jest ostateczna i została wydana przez Wielką Izbę. DH-BIO zwrócił się do ETPC o opinię doradczą w sprawie dwóch pytań dotyczących ochrony praw człowieka i godności osób z zaburzeniami psychicznymi w kontekście wydawania przez władze publiczne decyzji o przymusowym umieszczaniu i/lub leczeniu w zakładzie zamkniętym. Choć ETPC odrzucił ten konkretny wniosek, równocześnie jednak potwierdził swoją jurysdykcję do wydania opinii doradczych na podstawie art. 29 Konwencji z Oviedo. Uzasadnieniem dla odrzucenia wniosku było to, że poruszone kwestie nie wchodziły w zakres kompetencji Trybunału, ponieważ nie dotyczyły kwestii o charakterze prawnym. 

Wniosek złożony przez DH-BIO był pierwszym wnioskiem na podstawie art. 29 Konwencji z Oviedo. Należy go odróżnić od wniosków o wydanie opinii doradczej na podstawie Protokołu nr 16, który przewiduje kompetencję najwyższych sądów i trybunałów do zwracania się do ETPC w kwestiach interpretacji lub stosowania praw i wolności określonych w EKPC.

Decyzja dostępna jest tu.

Wyrok ETPCz X. p. Polsce dotyczący dyskryminacji na tle orientacji seksualnej

ETPC wydał istotny wyrok w sprawie X. p. Polsce (skarga nr 20741/10). Wyrok był naprawdę długo oczekiwany, ponieważ skarga złożona została przed 11 laty, w 2010 r.

Zarzut podniesiony w skardze dotyczył dyskryminacji, której doznała skarżąca w trakcie postępowań dotyczących przyznania jej praw do wykonywania opieki nad małoletnim dzieckiem. Skarżąca podnosiła, iż okoliczność, że po rozwodzie związała się z osobą tej samej płci, czyli kobietą, był podnoszony w niekorzystnych dla niej rozstrzygnięciach sądów jako podstawowy argument przemawiający przeciwko przyznaniu jej prawa w zakresie opieki. 

ETPC podzielił argumentację skarżącej i uznał, że doszło do zróżnicowanego traktowania skarżącej, które wynikało z jej orientacji seksualnej i dlatego też stanowiło dyskryminację. Doszło więc do naruszenia art. 14 w zw. z art. 8 EKPC.

Długo oczekiwany wyrok będzie teraz niewątpliwie przedmiotem intensywnej debaty publicznej. Warto w nim natomiast zwrócić uwagę na zdanie odrębne sędziego Wojtyczka, który nie podzielił poglądu większości o naruszeniu praw skarżącej. W opinii sędziego szczególnie interesujący - i bardzo aktualny - należy uznać argument dotyczący braku zapewnienia sprawiedliwości proceduralnej innym uczestnikom postępowania krajowego, a mianowicie w szczególności byłemu mężowi skarżącej oraz synowi. Sędzia podkreślił, że żaden z uczestników postępowania krajowego nie miał możliwości wypowiedzenia się w postępowaniu przed Trybunałem. Jest to bardzo istotna uwaga, która wpisuje się w szerszą dyskusję dotyczącą tej kwestii. W przypadku spraw przeciwko Polsce szczególnie istotne byłoby zapewnienie możliwości wzięcia udziału w postępowaniu przed ETPC pokrzywdzonym przestępstwem, ponieważ skutkiem wyroku ETPC w zakresie postępowań karnych może być wznowienie postępowania. Takiego skutku ustawodawca polski nie przewidział dla postępowań z obszaru prawa cywilnego (w tym rodzinnego).

ETPC uchyla stosowanie środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy z Białorusią

15 września ETPC uchylił stosowanie (nałożonych 25. sierpnia 2021) środków tymczasowych w stosunku do Łotwy w związku z sytuacją na granicy łotewsko - białoruskiej (pisaliśmy tu). Jak się wydaje decyzja ta została podjęta w obliczu faktu, że z 41 osobowej grupy irackich Kurdów, 11 osób (6 dorosłych i 5 dzieci) zostało wpuszczonych na terytorium Łotwy ze względu na stan zdrowia oraz wiek. Jak podaje Trybunał, pozostałe osoby nie przebywają już na granicy.

Choć tego samego dnia, tj. 25 sierpnia 2021, Trybunał nałożył środki tymczasowe także na Polskę zobowiązując władze polskie do dostarczenia żywności, leków i pomocy medycznej, w ostatnim komunikacie Trybunału nie ma nawiązania do sytuacji w Polsce i zniesienia obowiązywania środków. Trzeba jednak wskazać, że w pierwotnej decyzji Trybunału jako termin obowiązywania środków został wskazany właśnie 15 września. Biorąc pod uwagę upływ tego terminu należy chyba przyjąć, że środki nie obowiązują także w stosunku do Polski.  

  

Oferty pracy w MSZ

Ministerstwo Spraw Zagranicznych poszukuje aktualnie specjalistów do spraw procedur skargowych (postępowanie przed międzynarodowymi organami ochrony praw człowieka - aspekty cywilne, administracyjne oraz karne). Praca w Departamencie Prawno - Traktatowy.

Więcej szczegółów można znaleźć tu (aspekty cywilne i administracyjne) oraz tu (aspekty karne).

Od 1 września 2021 r. ETPC wprowadza nowy format orzeczeń

Od 1 września 2021 r. i na dwuletni okres próbny ETPC wprowadza nowy format wyroków. Orzeczenia w sprawach rozpatrywanych w składzie 3 osobowych Komitetów będą redagowane w znacznie bardziej zwięzły i ukierunkowany sposób. Nowy format wyroków i decyzji ma na celu dalsze zmniejszenie zaległości Trybunału i jest zgodny z ogłoszoną na początku tego roku strategią rozpatrywania spraw przez Trybunał.

Celem strategii jest wypracowanie sposobów postępowania ze sprawami, które - w zakresie priorytetyzacji skarg - należą do tzw. IV kategorii. Z jednej strony są to sprawy, które nie dotyczą praw o charakterze fundamentalnym (np. prawo do życia), ale z drugiej strony nie kwalifikują się do rozstrzygnięcia w drodze już uproszczonych mechanizmów stosowanych przez Trybunał (kat. V - VIII). Czas rozpatrywania tych spraw to ok. 5 - 6 lat, przy czym trzeba podkreślić, że są to często sprawy mające duże znaczenie dla państw.

Wśród tych spraw Trybunał ma zamiat identyfikować tzw. sprawy wpływowe ("impact" cases) i rozpatrywać je w szybszy, ale bardziej ustandaryzowany i prostyszy sposób.  

Więcej szczegółow nt. strategii Trybunału tu i tu.

Guest Post: Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

 

Czy wprowadzenie stanu wyjątkowego obliguje Polskę do dokonania derogacji na podstawie art. 15 EKPC?

Kryzys na granicy polsko-białoruskiej ma wiele aspektów prawnych, humanitarnych i politycznych, których nie da się omówić w ramach jednego postu.  Truizmem byłoby powiedzieć, że sytuacja ta skupia jak w soczewce bardzo zasadnicze kwestie, takie jak humanitaryzm i szacunek do praw człowieka w konkretnej, ekstremalnie trudnej sytuacji życiowej grupy cudzoziemców.

Poniższe uwagi są tylko krótkim komentarzem do tego, jakie konsekwencje  mogą wynikać (lub nie) z decyzji o wprowadzeniu 30-dniowego stanu wyjątkowego na obszarze części województwa podlaskiego i lubelskiego z dniem 2 września 2021 r., z perspektywy Europejskiej konwencji praw człowieka.

1.      Odnotujmy, że art. 7 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o stanie wyjątkowym (Dz.U. 2002 nr 117 poz. 985) przewiduje obowiązek notyfikacji wprowadzenia i zniesienia stanu wyjątkowego dwóm podmiotom: Sekretarzowi Generalnemu ONZ i Sekretarzowi Generalnemu Rady Europy.

2.      Organizacje międzynarodowe zajmujące się prawami człowieka będą dzięki takiej notyfikacji oficjalnie wiedziały, że władze RP podjęły decyzję, która potencjalnie i faktycznie może wpływać na sposób wykonywania zobowiązań międzynarodowych z zakresu praw człowieka. Wyłącznie od tych organizacji zależy, czy taka notyfikacja wywoła jakąkolwiek reakcję (np. w drodze działań Biura Wysokiej Komisarz ONZ ds. Praw Człowieka czy procedur specjalnych ONZ).