Wojna z "Państwem Islamskim" (i przy okazji z reżimem Assada?) - wszystkie chwyty dozwolone

Już od ponad roku  trwają walki z tzw. Państwem Islamskim (ISIL, ISIS), które mimo działań podjętych przez różne państwa i organizacje (o czym pisaliśmy choćby  tu i tutaj), stwarza bezpośrednie zagrożenie dla coraz większej grupy państw.

Ta sytuacja prowokuje wiele pytań z zakresu prawa międzynarodowego, jak choćby:

• czy zbrodnie popełniane przez bojowników Państwa Islamskiego mogą stać się przedmiotem postępowania przed Międzynarodowym Trybunałem Karnym, o czym pisaliśmy tutaj, a która to opcja nadal jest rozważana przez niektórych członków RB?

• czy Państwo Islamskie to jedynie grupa zbrojna, czy może ruch narodowowyzwoleńczy korzystający z prawa do samostanowienia, a może już państwo w świetle prawa międzynarodowego - co wpływałoby także na kwalifikację prawna konfliktu i jego uczestników?

• jakie jest uzasadnienie prawne użycia siły przez poszczególne państwa (o czym pisaliśmy m.in. tutaj)?

Ta ostatnia kwestia jest szczególnie interesująca ze względu na to, że ataki przeciwko bojownikom ISIL/ISIS dokonywane są na terytorium Iraku oraz Syrii. W przypadku Iraku uzasadnieniem może być zgoda Iraku, choć pojawiają się niekiedy wątpliwości, co do obowiązywania zasady nieudzielania pomocy żadnej ze stron w przypadku konfliktu wewnętrznego.

Skandal w Stałym Trybunale Arbitrażowym

W sporze dotyczącym delimitacji terytorialnej (wliczając w to obszary morskie) pomiędzy Słowenią i Chorwacją nastąpił zaskakujący zwrot. Chorwacja wycofała się z arbitrażu po tym jak 22 lipca 2015 ujawniono zapisy rozmów telefonicznych prowadzonych pomiędzy jednym z arbitrów Dr Jernejem Sekolecem, a przedstawicielką władz Słowenii w sporze, panią Simoną Drenik. Rozmowa dotyczyła opracowania strategii udziału Słowenii w postępowaniu, a nawet lobbowania przez dr Jerneja Sekoleca u innych arbitrów na rzecz rozwiązań sprzyjających stanowisku Słowenii.

Postępowanie takie narusza nie tylko normy etyki w postępowaniach tego typu, ale wprost jest sprzeczne z postanowieniami PCA Optional Rules for Arbitrating Disputes between Two States (np. art. 6, 9 i 10). W konsekwencji skandalu dr Jernej Sokolec ustąpił z funkcji a Słowenia na jego miejsce nominowała Ronnego Abrahama, przewodniczącego Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości. Więcej informacji tutaj i tu.

Bez niespodzianek - Rosja zawetowała projekt rezolucji w sprawie wyjaśniania katastrofy MH17

Zgodnie z przewidywaniami Rosja zawetowała projekt rezolucji dotyczący utworzenia trybunału ad hoc na podstawie Rozdziału VII ds. osądzenia winnych zestrzelenia MH 17. Trybunał ten miał być utworzony na kształt Międzynarodowego Trybunału Karnego dla byłej Jugosławii czy dla Rwandy, choć projekt statutu przypominał przede wszystkim statut Specjalnego Trybunału dla Libanu, który powstał na podstawie porozumienia między NZ a Libanem, usankcjonowanego rezolucją RB nr 1757.

Projekt rezolucji oprócz powołania trybunału ad hoc zakładał, że Rada Bezpieczeństwa uzna zestrzelenie MH17 za zagrożenie dla pokoju i bezpieczeństwa. W poprzedniej rezolucji RB - jak do tej pory jedynej odnoszącą się do zestrzelenia MH17 - nr 2166 z 21 lipca 2014 r., o której pisaliśmy tutaj, mowa była "jedynie" o przeprowadzeniu śledztwa, pociągnięcia winnych do odpowiedzialności i ogólne słowa wyrażające żal, smutek....

Debata RB ONZ nad problemami małych wyspiarskich państw

Ostatnio na blogu pisaliśmy o obywatelu Kiribati, który ubiegał się o status uchodźcy, ze względu na to, że jego państwo powoli znika pod powierzchnią wody (zobacz tutaj). Otóż w najbliższy czwartek z inicjatywy Nowej Zelandii Rada Bezpieczeństwa będzie debatować nad problemami, z którymi mierzą się małe wyspiarskie państwa. Wśród kluczowych dla nich problemów wymienia się zmiany klimatu i ich najgroźniejszy dla tych państw skutek  - podnoszenie się stanu wód i zmniejszanie terytorium danych państw.

Rada Bezpieczeństwa, choć nie uznała jeszcze w żadnej ze swych rezolucji zmian klimatycznych jako zagrożenia dla pokoju, to już niejednokrotnie o zmianach zachodzących w klimacie ziemskim debatowała w kontekście bezpieczeństwa (po raz pierwszy w 2007 r. z  inicjatywy UK, a z kolei w czerwcu 2009 r. debatę na ten temat odbyło ZO, zob. A/RES/63/281 z 11.09.2009), a w lipcu 2011 r. przyjęła odpowiednie oświadczenie prezydialne. 

Innym problemem, z którym borykają się małe wyspiarskie państwa to przestępstwa transnarodowe takie jak przemyt narkotyków, broni, piractwo. Przy tej okazji warto wspomnieć, że właśnie z inicjatywy Togo  RB w lutym 2012 r. przyjęła oświadczenie prezydialne odnoszące się do tych problemów. Problem ten szczególnie interesuje RB w kontekście finansowania terrorystów. Przypomnijmy również, że to z inicjatywy Trynidadu i Tobago impetu nabrały prace nad przyjęciem statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego w latach 90-tych XX wieku. Nie można więc nie doceniać wpływu małych wyspiarskich państw na rozwój prawa międzynarodowego.

Nowe prozumienie WTO w sprawie handlu produktami technologii informatycznej

Pod koniec ubiegłego tygodnia (24 lipca) członkowie Światowej Organizacji Handlu (WTO) doszli do porozumienia w sprawie nowej umowy, której celem jest dalsza liberalizacja handlu w zakresie zaawansowanych produktów technologicznych. Negocjacje w tej sprawie trwały od 2012 r.

Nowa umowa będzie stanowiła uzupełnienie zawartego w 1996 r. (i obowiązującego od 1997 r.) porozumienia - tzw. Deklaracja Ministerialna o handlu produktami technologii informatycznej. Oba porozumienia są umowami plurateralnymi – ich stronami nie są wszyscy członkowie WTO (jak to jest w przypadku innych umów), a jedynie te państwa, które zdecydowały się na ich podpisanie. Samą Deklarację podpisało do tej pory 81 członków (m in. państwa członkowskie Unii Europejskiej, Stany Zjednoczone, Korea Południowa oraz Chiny i Rosja), reprezentujących 97% handlu w tym obszarze. Przyjęcie nowego porozumienia okazało się niezbędne ze względu na bardzo szybki rozwój technologii informatycznych – w efekcie wiele podstawowych produktów dla tego rynku nie było objęte zakresem Deklaracji. 

ETPCz: prawo do życia prywatnego obejmuje korzystanie z tajemnicy bankowej

Orzekając w sprawie M.N. i in. p. San Marino (Application no. 28005/12) ETPCz stwierdził, że brak poszanowania tajemnicy bankowej, w wynik wykonania orzeczenia o zatrzymaniu dokumentacji bankowej, stanowiło naruszenie prawa do ochrony życia prywatnego i korespondencji (art. 8 EKPCz) czterech obywateli Włoch. Orzeczenie wydano na wniosek włoskiej prokuratury w związku z toczącym się postępowaniem karnym ws. między innymi prania pieniędzy, uchylania się od opodatkowania i oszustw, jednak nie przeciwko skarżącym.

Turcja w walce z państwem islamskim

Niedawny zamach terrorysty - samobójcy z państwa islamskiego (ISIS) w tureckim mieście Suruc spowodował nie tylko śmierć kilkudziesięciu osób, ale także spotkał się z międzynarodowym oburzeniem i dodatkowo sprawił, że Turcja postanowiła w końcu podjąć szeroko zakrojoną akcję zbrojną przeciwko ISIS. W tym celu zawarła pakt ze Stanami Zjednoczonymi aby zintensyfikować ataki powietrzne przeciwko ISIS (tu).

Polski Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy występuje z pytaniem prejudycjalnym do ETS

Postanowieniem z 7 lipca 2015 r. polski Trybunał Konstytucyjny po raz pierwszy w historii naszego członkostwa w Unii Europejskiej zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniami prejudycjalnymi na podstawie art. 267 TFUE. Przypomnijmy, że - zgodnie z tym przepisem - sąd krajowy może, a jeśli jest sądem ostatniej instancji - ma obowiązek, zwrócić się do ETS o rozpatrzenie kwestii wykładni prawa UE lub ważności aktu unijnego prawa pochodnego, która pojawiła się w sprawie przed tym sądem i której wyjaśnienie uzna on za niezbędne dla jej rozstrzygnięcia. W przypadku polskiego TK właśnie do takiej sytuacji doszło w sprawie K 61/13, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich (zob. wniosek RPO), a dotyczącej zróżnicowania stawek podatku VAT na publikacje wydawane na nośnikach fizycznych (papier, CD itp. - 5% lub 8%) i tych udostępnianych w formie zapisu cyfrowego (np. jako pliki do pobrania czy metodą streamingu - 23%).

Czy można zostać uchodźcą ze względu na zmiany klimatu?

Sąd Najwyższy Nowej Zelandii podtrzymał wyroki sądów pierwszej i drugiej instancji, i odmówił przyznania Ioane Teitiota statusu uchodźcy. Obywatel Kiribati, po tym jak wygasła mu wiza, złożył w 2013 r. wniosek o azyl w Nowej Zelandii, powołując się na niemożność powrotu do domu, do Kiribati, gdyż część wysp zatonęła w związku z podnoszącym się poziomem wody w oceanach. Podnosił on, że powrót do zagrożonego całkowitym zatonięciem Kiribati mogłoby zagrozić życiu i zdrowiu jego oraz jego małych dzieci (urodzonych już w Nowej Zelandii).

Sąd w Nowej Zelandii odmówił przyznania panu Teitiota statusu uchodźcy, ze względu na fakt, że po powrocie do Kiribati nie grozi mu niebezpieczeństwo. Nie spełnia zatem przesłanek określonych w prawie międzynarodowym.

Obowiązek zapewnienia możliwości legalizacji związków homoseksualnych - nowy kierunek wskazany przez ETPCz?

Intensywna praca przedwakacyjna Trybunału zaowocowała bardzo interesującym orzeczeniem Izby w sprawach Oliari i inni p. Włochom (skargi nr 18766/11 i 36030/11). Dotyczyły one trzech męskich par homoseksualnych, które bezskutecznie – z powodu braków odpowiednich przepisów prawa krajowego, domagały się legalizacji swoich związków we Włoszech.

Już na wstępie należy zauważyć, że sytuacja prawna par homoseksualnych we Włoszech jest dosyć skomplikowana z uwagi na to, że prawo dopuszcza a praktyka sądowa sankcjonuje pewną ochronę par homoseksualnych – jednakże w dość ograniczonym, wyrywkowym zakresie. Pary takie mogą w niektórych miejscowościach uzyskać potwierdzenie instytucjonalizacji wniosku, mogą niekiedy korzystać z pewnych świadczeń podobnych jak te przysługujące osobom pozostającym w związkach małżeńskich. I tak naprawdę owa niekonsekwencja ustawodawcy włoskiego, a także brak implementacji wyroków włoskiego trybunału konstytucyjnego dotyczących praw osób w związkach jednopłciowych przyczyniły się do jednomyślnej konkluzji Trybunału, że rząd włoski nie wypełnił ciążących na nim obowiązków o charakterze pozytywnym wynikających z art. 8 EKPCz zapewnienia, by skarżący mogli skorzystać z systemu krajowego zapewniającego uznawanie i ochronę związków osób tej samej płci.