Prezes MTSu o niełączeniu mandatu sędziego i arbitra (oraz o skażeniu azbestem Pałacu Pokoju)

Sala narad MTS (przed renowacją). Źródło: UN Mutlimedia

Na stronie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości opublikowano wystąpienie prezesa MTS, Abdulqawi A. Yusufa, z okazji 73. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W tradycyjnym przemówieniu podsumowano roczny dorobek Trybunału, w szczególności rozprawy w 6 sporach i 4 wyroki (z 17 trwających postępowań spornych, 1 procedury o wydanie opinii doradczej, nie wspominając o postępowaniach którymi Trybunał przestał się w ubiegłym roku zajmować). Na szczególną uwagę może jednak zasługiwać fragment wystąpienia dotyczący pozasądowej aktywności sędziów Trybunału.

Prezes MTS przyznał, że przez lata utarło się, iż sędziowie obok pełnienia swojego mandatu mogli równocześnie pełnić funkcje arbitrów w arbitrażach międzypaństwowych oraz państwo-inwestor. Ze względu na stale narastającą ilość pracy, kilka miesięcy temu Trybunał dokonał przeglądu tych praktyk i przyjął odnośne wytyczne.

Prezydent Trump chce zrezygnować z zasady prawa ziemi przy nabywaniu amerykańskiego obywatelstwa

Zgodnie z obietnicami składanymi w kampanii wyborczej, prezydent Trump powtórzył zapowiedź rezygnacji z zasady prawa ziemi przy nabywaniu amerykańskiego obywatelstwa. W wywiadzie, który zostanie nadany przez telewizję HBO w dokumencie "Axios on HBO", prezydent Trump stwierdził m.in., że wbrew informacjom, które mu przekazano, zmiana tej zasady nie wymaga wprowadzenia poprawki do konstytucji USA, ponieważ on sam, jako prezydent, może zmienić zasady nadawania obywatelstwa rozporządzeniem. Prezydent Trump powiedział także, że USA są jedynym państwem na świecie, które stosuje taką zasadę (nie są) i jest "absurdem", że każde dziecko urodzone na terytorium USA otrzymuje automatycznie amerykańskie obywatelstwo z "wszystkimi jego przywilejami".

GUEST POST: Zbrodnie w Mjanmie popełniane co najmniej od dekady

Konflikty etniczne w Mjanmie (dawnej Birmie) sięgają czasów odzyskania przez nią niepodległości w 1948 roku.  Podczas ostatnich kilkunastu lat m.in. w stanach Karen, Szan, Kaczin, i Arakan (Rakhine) toczyły konflikty na tle etnicznym.

            Harvard Human Rights Program (HHRP) od 2004 roku prowadzi badania w ramach Burma Program, a od 2008 roku dokumentuje zbrodnie międzynarodowe popełnione  we wschodniej części kraju. HHRP przez lata lobbował za powstaniem Komisji Śledczej ONZ w sprawie Birmy. W 2010 roku wsparł je Specjalny Sprawozdawca ONZ do spraw Mjanmy jak również szereg państw. (zobacz tu) Warto wspomnieć, że pierwszy Specjalny Sprawozdawca do spraw sytuacji praw człowieka w Mjanmie został powołany już w roku 1992, a obecnie Sprawozdawcą jest Pani Profesor Yanghee Lee z Republiki Korei. Raporty składane przez Sprawozdawcę w ostatnich latach, przyczyniły się do utworzenia przez Radę Praw Człowieka nowego mechanizmu dokumentacji zbrodni popełnionych w Mjanmie. Niestety rząd Mjanmy, w styczniu 2018 roku zaprzestał współpracy ze Specjalnym Sprawozdawcą uniemożliwiając mu dalsze prace. Natomiast rząd Bangladeszu umożliwił wizytę Sprawozdawcy i w dniach od 29 czerwca do 9 lipca 2018 roku odbyła się wizyta mająca za zadanie dokumentację sytuacji Rohindża w Bangladeszu (zobacz szerzej tu). 

GUEST POST: Mjanma - Powołano nowy mechanizm mający za zadanie gromadzenie dokumentacji popełnienia zbrodni międzynarodowych

Rada Praw Człowieka ONZ, 28 sierpnia 2018 roku, powołała nowy niezależny mechanizm mający za zadanie zbieranie dowodów popełnienia najbardziej poważnych zbrodni międzynarodowych. Tym razem sprawa dotyczy trwającego od szeregu lat konfliktu na terytorium Mjanmy, dawniej Birmy, a w szczególności kryzysu dotyczącego ludności Rohindża zamieszkującej zachodnią część kraju. Rada równocześnie wydłużyła mandat Niezależnej  Międzynarodowej Komisji Śledczej w sprawie Mjanmy, do czasu podjęcia działań przez nowo powołany mechanizm (zobacz tu oraz  tu).

Niedawno pisaliśmy na blogu o powołaniu przez Zgromadzenie Ogólne ONZ nowego mechanizmu III M -  Międzynarodowego, Bezstronnego, i Niezależnego Mechanizmu mającego asystować w Śledztwach i Ściganiu Osób Odpowiedzialnych za Najpoważniejsze Zbrodnie Prawa Międzynarodowego Popełnione w Syryjskiej Republice Arabskiej od Marca 2011 r.  Mechanizm ten powstał  po przeszło pięciu latach działalności Komisji Śledczej do spraw Syrii i ma korzystać z jej dorobku.  Jak wspominaliśmy, IIIM ma za zadanie gromadzenie i analizę dokumentacji zawierającej dowody popełnienia zbrodni międzynarodowych. Wprawdzie dokumentacja zgromadzona może również zostać wykorzystana w postępowaniach krajowych, ale większy nacisk w przypadku Syrii położony jest na komplementarne postępowania międzynarodowe karne. Tu szerzej.  

USA wycofują się z kolejnej ważnej umowy międzynarodowej

Pod koniec zeszłego tygodnia prezydent Donald Trump ogłosił, że USA wycofają się z Układu o całkowitej likwidacji pocisków rakietowych pośredniego zasięgu. Podpisany ponad trzydzieści lat temu Układ uważany był za przełomowy akt, który pozwolił na przejście od ery zagrożenia wojną nuklearną do demilitaryzacji.

Od grudnia przekazywanie pism w postępowaniach przed Sądem UE wyłącznie przez Internet

Istniejąca od listopada 2011 r. aplikacja e-Curia stanie się od 1 grudnia wyłączną drogą przekazywania dokumentów sądowych między przedstawicielami stron a Sądem. Zmiana wynika z wrześniowej nowelizacji regulaminu i, wbrew pozorom, nie stanowi wielkiej rewolucji.

Były konsul honorowy RP w Monako przyznał się do zlecenia zabójstwa swojej teściowej

Polskie i zagraniczne media w ostatnim czasie doniosły o przełomowym wydarzeniu w trakcie trwającego procesu byłego konsula RP, oskarżanego o zlecenie zabójstwa teściowej, w wyniku którego zginął również jej kierowca. Wojciech Janowski kolejny raz (pierwszy raz uczynił to bezpośrednio po zatrzymaniu w 2014 r., jednak szybko się z tego wycofał, tłumacząc się słabą znajomością języka francuskiego) przyznał się do zlecenia zabójstwa - wówczas najbogatszej kobiety w Monako - Helene Pastor. Prokurator domaga się kary dożywocia.

W związku z wyjątkowością tej sprawy trudno obwiniać polskie władze za błąd w wyborze swojego reprezentanta, jednocześnie jednak równie trudno wyobrazić sobie bardziej spektakularny przykład sprzeniewierzenia się cechom, jakie ma uosabiać osoba powołana na to stanowisko. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy o funkcjach konsulów Rzeczypospolitej, a więc ustawy, jaka obowiązywała w momencie powoływania Wojciech Janowskiego na stanowiska konsula honorowego, mógł być na nie „powołany obywatel polski zamieszkały w państwie przyjmującym, obywatel państwa przyjmującego lub państwa trzeciego, posiadający wysoki autorytet, cieszący się zaufaniem oraz dający rękojmię wykonywania funkcji zgodnie z interesami Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli”.

Pokłosie Achmea: wyroki Vattenfall oraz Chèque Déjeuner

Bezpośrednio po wyroku Achmea (o wyroku zaskakującym w świetle opinii Rzecznika Generalnego pisaliśmy m.in. tu, tu i tu) zarówno rządy jak i inwestorzy (zob. choćby poniżej post o sprawie Airbus-Polska) sprawiali wrażenie przekonanych, że to już koniec wewnątrzunijnego arbitrażu inwestycyjnego. W niektórych komentarzach co najwyżej sugerowano, że może nie będzie to dotyczyć rozstrzygania sporów na podstawie klauzul arbitrażowych zawartych w traktatach multilateralnych, takich jak Traktat Karty Energetycznej. Kolejne miesiące przyniosły orzeczenia m.in. w sprawach Vattenfall (1) oraz najnowszy Chèque Déjeuner (3) zdające się ograniczać doniosłość Achmea.

1. Vattenfall

31 sierpnia b.r. Orzeczenie w kwestii Achmei wydał trybunał arbitrażowy ICSID orzekający w sprawie Vattenfall v. Germany. Orzeczenie jest o tyle znamienne, że postępowanie między pięcioma szwedzkimi inwestorami a RFN, w związku z niemiecką decyzją o zarzuceniu energetyki jądrowej, wszczęto w 2012 r. Jurysdykcję trybunału dopiero w 2015 r. zakwestionowała Komisja Europejska (Niemcy nie podniosły takiego zarzutu). Już po wydaniu wyroku Achmea trybunał arbitrażowy samzwrócił się do stron o zajęcia stanowiska i wydał orzeczenie odrębne w sprawie.

Ekstraterytorialne stosowanie sankcji USA wobec podwójnego obywatela UE i Rosji

Niebawem być może będziemy mieli okazję do obserwowania interesującego sporu sądowego wynikłego z konfliktu między reżimami sankcji wobec Rosji ustanowionymi przez UE oraz Stany Zjednoczone. Miliarder Boris Rotenberg pozwał grupę największych skandynawskich banków (m.in. Nordea, Svenska, Danske) w związku zastosowaniem się przez te instytucje finansowe do amerykańskich sankcji, nałożonych na niego po rozpoczęciu rosyjskiej okupacji Ukrainy, jako członka najbliższego kręgu współpracowników prezydenta Władimira Putina (NY Times, Russian Oligarch Under U.S. Sanctions Files Suit Against Nordic Banks). Powód zwrócił się do sądu okręgowego w Helsinkach o stwierdzenie dyskryminacyjnego traktowania i zmuszenie banków do realizacji zleconych transakcji. Pan Rotenber, obok obywatesltwa rosyjskiego, legitymuje się bowiem również paszportem Finalndii (Bloomberg, Russian Oligarch Rotenberg Files Lawsuit Against Nordic Banks).

Monopolizacja dystrybucji podręczników szkolnych naruszeniem prawa własności - wyrok ETPC w sprawie Konyv - Tar KFT i inni p. Węgrom

Podręczniki szkolne. Wydawałoby się, że jest to kwestia jakże daleka od praw człowieka, przynajmniej w wymiarze finansowym, a jednak nie.

Ustawodawca węgierski reformując system edukacji szkolnej zajął się także dystrybucją podręczników i rozwiązania wolnorynkowe zastąpił państwowym przedsiębiorstwem. Nowoutworzona firma, od roku szkolnego 2013/2014 jest jako jedyna uprawniona do dostarczania podręczników szkołom. Jej powstanie wyeliminowało z rynku szereg firm prywatnych, które złożyły do Trybunału skargi zarzucając rządowi węgierskiemu naruszenie prawa własności. Rząd węgierski bronił się twierdząc, że uregulowanie rynku było konieczne, biorąc pod uwagę liczne nieprawidłowości jego funkcjonowania.

W orzeczeniu w sprawie Konyv - Tar KFT i inni p. Węgrom Trybunał uznał, że doszło do ingerencji państwa, ponieważ poprzez wyeliminowanie możliwości dostarczania szkołom podręczników przez firmy prywatne, pozbawiono je klienteli, która zgodnie z orzecznictwem Trybunału stanowi chronione uprawnienie majątkowe. Trybunału nie przekonały natomiast z kilku powodów argumenty rządu, iż celem zmian była racjonalizacja wydatków państwowych. Po pierwsze, nie zmieniła się sytuacja ostatecznych odbiorców podręczników, czyli uczniów i nauczycieli, ponieważ ceny podręczników nie zmieniły się. Po drugie, nowej firmie dystrybucyjnej zagwarantowano możliwość pobierania marży w wysokości do 20 %, co było poziomem znacznie wyższym niż gwarantowany do tej pory. Po trzecie, Trybunał zaakceptował argument skarżących spółek, że działania państwa doprowadziły do monopolizacji rynku i po czwarte, przewidziany 18 miesięczny okres przejściowy był za krótki, aby przedsiębiorstwa mogły szybko przestawić się na inną działalność poza rynkiem książek szkolnych. Decydującym w rozumieniu Trybunału argumentem było to, że odbiorcy książek nie odnieśli ze zmian żadnych korzyści, natomiast państwo poprzez swoje działania doprowadziło do zlikwidowania dobrze prosperujących firm.

W kontekście należnego firmom słusznego zadośćuczynienia Trybunał orzekł, że sprawa nie dojrzała jeszcze do rozstrzygnięcia i zwrócił się do stron o podjęcie w ciągu trzech miesięcy negocjacji ugodowych.

Do wyroku dołączone zostały dwa zdania zbieżne – sędziów Pinto Albuquerque i Kuris oraz zdanie odrębne sędziego Wojtyczka.

Sędzia Wojtyczek zdecydowanie przychylił się do argumentów rządu węgierskiego, który celowość zmian uzasadniał potrzebą uporządkowania rynku. Sędzia, co zdarza się zdecydowanie rzadko, sugerował, iż Trybunał powinien był zasięgnąć opinii eksperckich w zakresie oceny całościowych kosztów i kształtu reformy. W jego opinii orzeczenie wydane zostało bez zapoznania się przez ETPC z całokształtem okoliczności. Uznał on, że choć nowe przepisy miały negatywny wpływ na funkcjonowanie firm prywatnych, działania władz węgierskich trudno uznać za stanowiące bezpośrednią ingerencję w mienie skarżących.