Unia Europejska odrzuca brytyjską propozycję Brexitu w obszarze usług finansowych

Unia Europejska odrzuciła brytyjską propozycję regulacji dostępu do unijnego rynku usług finansowych po Brexicie. Zdaniem Brukseli pozbawiała ona UE "autonomii decyzyjnej" (FT, Brussels rejects UK’s financial services Brexit plan). Jak stwierdził główny negocjator UE ds. Brexitu, Michel Barnier, przyjęcie stanowiska zaprezentowanego przez rząd Theresy May w niedawno opublikowanej Białej Księdze oznaczałoby naruszenie zasady, zgodnie z którą prawo dostępu do unijnego rynku usług jest wyrazem dobrej woli Brukseli i jako takie może być swobodnie odebrane.

W opublikowanej na początku lipca Białej Księdze, Wielka Brytania zrezygnowała z domagania się "wzajemnego uznania" (mutual recognition) i akceptowała perspektywę utraty tzw. jednolitej licencji europejskiej (jednolitego paszportu), pozwalającej bezpośrednio oferować usługi londyńskiego sektora finansowego  klientom z pozostałych państw UE.

Sezon wakacyjny

Drodzy Czytelnicy,

W minionych latach okres wakacyjnego braku dostępu do sieci zmuszał niektórych do bolesnego oderwania się od ulubionej lektury Przeglądu Prawa Międzynarodowego. 

W trosce o niezmącony spokój wypoczynku naszych Czytelników w tym roku w sierpniu ograniczymy działalność do sporadycznego informowania o najważniejszych wydarzeniach. Do ciągłego blogowania wracamy we wrześniu. 

Tymczasem życzymy wszystkim udanych wakacji! 

Redakcja PPM

UE przyjmuje blocking statute przeciwko amerykański sankcjom: nieskuteczny środek neutralizacji nieskutecznych sankcji.

Pod koniec maja, w kontekście doniesień o pogwałceniu przez USA porozumienia nuklearnego i przywrócenia sankcji przeciwko Iranowi, zwracaliśmy uwagę na zapowiedź Unii Europejskiej posłużenia się tzw. blocking statute - instrumentem wywierania presji na przedsiębiorców celem zmuszenia ich do niepodporządkowania się amerykańskim sankcjom. 

Podstawą prawną neutralizacji sankcji gospodarczych państw trzecich o ekstraterytorialnym zasięgu stosowaniu jest Rozporządzenie Rady (WE) 2271/96 z 22 listopada 1996 r. Odpowiednio, Komisja wystąpiła z propozycją Rozporządzenia delegowanego C(2018) 3572 final, nowelizującego załącznik do Rozporządzenia Rady, które wyznacza jego zakres przedmiotowy. Unijne środki odwetowe mają wejść w życie z początkiem przyszłego tygodnia tj. 6 sierpnia (państwa członkowskie nie wniosły sprzeciwów, PE od 6 czerwca do dziś się w tej kwestii nie wypowiedział, zatem nie należy spodziewać się sprzeciwu w ciągu ostatnich 5 dni terminu konsultacji).

Oczywiście wewnętrzny akt prawny Unii Europejskiej nie może podważyć mocy prawnej regulacji amerykańskich. Jego skutkiem jest natomiast możliwość nałożenia, na mocy art. 5 Rozporządzenia, sankcji na "podmioty unijne", które zastosowałoby się do amerykańskich sankcji wtórnych w tym do orzeczeń sądowych (do "jakichkolwiek wymogów lub zakazów ustanowionych na podstawie lub wynikających z, pośrednio lub bezpośrednio, aktów prawnych wskazanych w załączniku").  Zarazem ten sam akt prawny stanowi możliwość ograniczenia jego stosowania, gdyby złamanie (amerykańskich) sankcji pociągnęło za sobą "istotne konsekwencje dla danego podmiotu lub UE". Innymi słowy, blocking statute obowiązuje przede wszystkim w sytuacjach o ograniczonej doniosłości faktycznej.

Guest post: Immunitet obcego państwa, czyli o wkładzie PiS w rozwój prawa międzynarodowego

Zgodnie z niedawną informacją prasową, sejmowa komisja ustawodawcza poparła w czwartek jednogłośnie propozycję stanowiska Sejmu dla Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności przepisu dotyczącego immunitetu obcych państw, na podstawie którego polski sąd bezwarunkowo musi odrzucić pozew w sprawach dotyczących zbrodni wojennych (zob. http://orka.sejm.gov.pl/opinie8.nsf/nazwa/ust_o247/$file/ust_o247.pdf i o samym poselskim wniosku do tzw. TK na blogu).

Niezależnie od oceny politycznej awanturniczej praktyki wyciągania  straszaka niemieckiego przy okazji turbulencji wewnętrznych, praktykowanej tradycyjnie od zamierzchłych czasów PRLu (historia powtarza się - szczęśliwie - jako farsa), wspomniana propozycja Sejmu wzbudza bardzo poważne zastrzeżenia z punktu widzenia prawa międzynarodowego. Niniejsza analiza jest z konieczności skrótowa, ale mamy nadzieję, że będzie przyczynkiem dla oceny polskiej praktyki prawnej.

Wszyscy autorzy w gruncie rzeczy bezrefleksyjnie akceptują prymat konstytucji RP nad wszystkimi pozostałymi normami prawnymi. Tymczasem również na gruncie tejże konstytucji prymat ten nie jest absolutny. Konstrukcja art.8 i 9 wskazuje, że zasada prymatu dotyczy tylko krajowej przestrzeni prawnej (potwierdził to TK chociażby w wyroku w sprawie traktatu akcesyjnego do UE). Nakaz przestrzegania wiążącego prawa międzynarodowego stanowi lex specialis w odniesieniu do pierwszeństwa konstytucji i implikuje konieczność dostosowania jej przepisów do prawa międzynarodowego (możliwość przeprowadzenia efektywnej zmiany prawa międzynarodowego w przedmiocie immunitetu państwa w obecnej sytuacji i pozycji Polski wydaje się nierealna, a ze wspólnoty międzynarodowej byłoby trudno wystąpić). Przypominamy naszą ulubioną frazę z orzecznictwa STSM: w sprawie niektórych interesów niemieckich na Górnym Śląsku (1926) trybunał stwierdził, że prawo wewnętrzne państw z punktu widzenia prawa międzynarodowego jest tylko faktem, objawem woli i działalności (praktyki) państw. Dotyczy to również konstytucji.

Raport panelu WTO w sprawie wymogu jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych

Pod koniec czerwca 2018 r. zespół orzekający WTO wydał długo oczekiwany raport w sprawie jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Wymóg taki wprowadziła w 2012 r. Australia (nota bene jako pierwszy kraj na świecie). Celem nowego prawa było zwiększenie ochrony zdrowia publicznego poprzez zniechęcanie potencjalnych użytkowników przed rozpoczynaniem lub powrotem do używania wyrobów tytoniowych oraz zachęcanie tych którzy już używają tych produktów do ich porzucenia. Cel ten miał być realizowany poprzez zwiększenie skuteczność ostrzeżeń zdrowotnych umieszczanych na opakowaniach oraz generalne ograniczenie atrakcyjność wyrobów tytoniowych.

Ustawa oraz jej akty wykonawcze określiły w szczegółowy sposób wygląd opakowań produktów tytoniowych, w tym ich kolor, kształt i wielkość, a także rozmieszczenie na nich poszczególnych elementów. Zgodnie z tymi przepisami wszystkie opakowania wyrobów tytoniowych muszą mieć ciemnooliwkowe tło (ang. drab dark brown lub – w technicznej nomenklaturze – Pantone 448C). Ustawa wprowadziła również zakaz umieszczania na opakowaniach wyrobów tytoniowych jakichkolwiek znaków towarowych i innych oznaczeń, poza marką wyrobu, nazwą producenta oraz określeniem wariantu produktu (np. menthol, gold , blue lub white). Nazwy te mogą być umieszczone na opakowaniu jedynie w określonych miejscach oraz przy użyciu obowiązkowej czcionki (Lucida Sans). Również wielkość i kolor czcionki są uregulowane. Standaryzacji poddano także wielkość oraz kształt opakowania – zarówno jednostkowego, jak i zbiorczego (kartony).

Wygląd opakowania papierosów
(źródło: https://www.telegraph.co.uk/science/2017/04/26/plain-cigarette-packaging-works-scientists-suggest-ahead-uk/) 

Kolejna rekordowa kara nałożona przez Komisję Europejską

W ubiegłym tygodniu Komisja Europejska nałożyła karę w wysokości 4,34 mld euro na Google za naruszenie unijnych przepisów dotyczących ochrony konkurencji. Kara ta jest niemal dwukrotnie wyższa od poprzedniego „rekordu” w tej dziedzinie. W ubiegłym roku Komisja nałożyła (także na Google) karę w wysokości „zaledwie” 2,4 mld euro. 

Wyrok TS UE w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality v LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa): sąd państwa członkowskiego musi wstrzymać wykonanie ENA w przypadku rzeczywistego ryzyka naruszenia prawa do niezawisłego sądu

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał wczoraj (25 czerwca) bardzo ważny z perspektywy oceny naruszeń zasady praworządności w Polsce, a zwłaszcza zmian w polskim sądownictwie wyrok w sprawie C-216/18 PPU Minister for Justice and Equality/LM (Nieprawidłowości w systemie sądownictwa).

Odpowiadając w trybie prejudycjalnym (art. 267 TFUE) na pytania irlandzkiego High Court Trybunał stwierdził, że sąd państwa członkowskiego, musi (a nie "tylko" może) wstrzymać wykonanie europejskiego nakazu aresztowania (ENA), jeśli uzna, że osoba, której nakaz dotyczy mogłaby, ze względu na nieprawidłowości mogące mieć wpływ na niezawisłość władzy sądowniczej w państwie członkowskim wydającym ENA, zostać narażona na ryzyko naruszenia swojego prawa podstawowego do niezawisłego sądu, które stanowi istotę prawa podstawowego do rzetelnego procesu sądowego (pkt 78 wyroku).

Ponieważ sprawę śledzimy od samego początku i jej okoliczności, same pytania prejudycjalne i opinię rzecznika generalnego opisywaliśmy już w poprzednich postach (zob. tu i tu), tutaj skupimy się na samym wyroku TS.   

ETPC wspiera więźnia politycznego Olega Sentsova

Rozgrywany w Rosji Mundial był okazją do nagłosnienia sprawy prowadzącego strajk głodowy ukraińskiego filmowca Olega Sentsova, który odbywa w kolonii karnej Labytnangi karę 20 lat pozbawienia wolnosci. W maju rozpoczął strajk głodowy domagając się uwolnienia wszystkich ukraińskich więźniów politycznych pozbawionych wolności w Rosji i na Krymie. Równoczesnie złożył skargę do ETPC podnosząc zarzuty na podstawie art. 3 - zakaz tortur w związku ze sposobem traktowania go w więzieniu, art. 5 brakiem podstawy prawnej do pozbawienia wolności oraz art. 34 w zakresie uniemożliwienia mu skutecznego złożenia skargi do Trybunału. Mimo dużego zainteresowania światowej opinii publicznej jego losem, więzień nie doczekał się żadnej reakcji władz rosyjskich. W związku ze znacznym pogorszeniem jego stanu zdrowia w skutek prowadzonego strajku, pełnomocnik Sentsova wystąpił do ETPC o nałożenie na Rosję środków tymczasowych co do zapewnienia skarżącemu odpowiedniej opieki medycznej. 25 lipca ETPC taki środek nałożył zwracając się do Sentsova o zaprzestanie strajku głodowego i przyjęcie oferty leczenia władz rosyjskich. 

Teraz należy czekać na reakcję wladz rosyjskich na środki nałożone przez Trybunał.

Pokłosie Achmea: komunikat KE ws. wewnątrz-unijnych inwestycji

Nie milkną echa wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE ws. Achmea (o którym pisaliśmy tu, tu i tu). Mimo że Komisja Europejska sprawiała wówczas wrażenie przekonanej, że wyrok oznaczał jej ostateczne zwycięstwo w krucjacie przeciwko wewnątrz-unijnym traktatom o popieraniu i ochronie inwestycji (BITów), ani późniejsze wyroki arbitraży inwestycyjnych ani opinie komentatorów wcale nie są w tej kwestii jednomyślne. To właśnie mogło skłonić KE do podjęcia próby odzyskania inicjatywy w debacie (aczkolwiek sama Komisja utrzymuje, że celem poniższego oświadczenia jest uspokojenie inwestorów potencjalnie wystraszonych konsekwencjami prawnymi Achmea).

Odpowiednio Komisja opublikowała Komunikat o ochronie wewnątrz-unijnych inwestycji, w którym podkreśliła: 

• doniosłość swobód przepływu kapitału, usług, towarów i pracowników dla wspólnego rynku i podstawowych wolności w UE, 
• sprzeczność arbitrażu państwo-inwestor z prawem UE,
• doniosłość prawa państw do regulacji funkcjonowania rynków dla ochrony interesu publicznego, nawet gdy ma to negatywny wpływ na pozycję prawną inwestorów.

Iran pozywa USA w związku z przywróceniem sankcji gospodarczych

W maju b.r. informowaliśmy, że prezydenta USA Donald Trump zadecydował o wycofaniu z porozumienia nuklearnego z Iranem, JCPOA (tutaj) a następnie o przywróceniu sankcji gospodarczych (tu). Mimo że pozornie USA jedynie przywróciły stan uprzedni w zakresie korzystania ze środków przymuszających, normatywny kontekst uległ diametralnej zmianie. Nie dość bowiem, że Stany Zjednoczone pogwałciły postanowienia JCPOA (nad statusem prawnym porozumienia dyskutowaliśmy zresztą przy okazji posta), to jednocześnie pogwałciły rezolucję Rady Bezpieczeństwa ONZ, mocą której Rada jednomyślnie poparła irański kompromis. W związku z powyższym można dowodzić, że amerykańskie sankcje naruszają i naruszą (kolejna transza) szereg traktatów.