Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego: Kilka uwag na temat zmian do ustawy o IPN-ie

Na tle dyskusji o zmianach do ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, które po kryzysie międzynarodowym zostały częściowo wycofane, oraz po ostatnim wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym stwierdzono niekonstytucyjność niektórych z wprowadzonych zmian, polecamy Państwa lekturze dwugłos naszych redakcyjnych koleżanek, który niedawno ukazał się na łamach Polish Yearbook of International Law. 

Pierwszy artykuł - autorstwa Karoliny Wierczyńskiej - traktuje o samej ustawie, wskazując między innymi na błędy w zakresie przyjętej definicji zbrodni międzynarodowej oraz niezgodność określonych rozwiązań przyjętych w ustawie z zasadą nullum crimen sine lege certa (z artykułem w pełnej wersji można zapoznać się tu). Natomiast drugi artykuł - którego autorką jest Patrycja Grzebyk - wyjaśnia na czym polegają wątpliwości związane z wprowadzonymi zmianami, wskazując w tym kontekście między innymi na użycie sformułowań niezgodnych z prawem międzynarodowym (tekst jest dostępny tu). Oba artykuły oczywiście w języku angielskim.

Stanowisko UE ws. reformy UNCITRAL arbitrażu inwestycyjnego

W listopadzie 2018 r. informowaliśmy, że III Grupa Robocza UNCITRAL ds. reformy arbitrażu inwestycyjnego państwo-inwestor (ISDS) podjęła decyzję o przejściu do fazy 3 reformy arbitrażu inwestycyjnego, tj. podjęcia prac na wybranymi problamami. Sugerowaliśmy wówczas, że materialny zakres reformy został tym samym zdefiniowny. Uczestnicy debaty zostali zaproszeni do przedłożenia stanowisk dotyczących rekomendowanych reform oraz sugestii dotyczących dalszego procedowania.

W odpowiedzi na zaproszenie Unia Europejska przesłała do UNCITRAL dwa stanowiska (European Commission, The EU moves forward efforts at UN on multilateral reform of ISDS). Jedno dość intrugujące.

Prawnomiędzynarodowe aspekty rozruchów w Wenezueli

O Wenezueli, która ze sponsora rewolucji m.in. na bratniej Kubie stopniowo zmieniała się w, szargane krwawo tłumionymi zamieszkami, państwo na skraju bankructwa pialiśmy od 2014 r. (posty tu i tu). Pod koniec 2017 r. zadaliśmy pytanie, czy rozwój wypadków stanie się przedmiotem postępowania przed MTK. Pisaliśmy również o rozważanej przez administrację amerykańską interwencji humanitarnej. W ostatnich dniach konflikt trawiący to państwo uległ gwałtownemu zaostrzeniu, a przyszłość prezydenta Maduro zdaje się spoczywać w rękach wojska (i dalszego finansowania przez Rosję).

Obok intrygujących aspektów krajowych i ściśle politycznych, sytuacja jest nader interesująca z punktu widzenia prawa międzynarodowego.

Źródło: The National Interest, Is Venezuela on the Brink of Economic and Social Collapse?

Pierwsze efekty pogróżek Boltona i Trumpa - rezygnacja niemieckiego sędziego

Guardian donosi, że niemiecki sędzia Christoph Flügge (zobacz tutaj) zrezygnował ze stanowiska sędziego Międzynarodowego Mechanizmu Rezydualnego dla Trybunałów Karnych (który zastąpił Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii, oraz Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy) ze względu m.in. na polityczne naciski Stanów Zjednoczonych. 

Flügge twierdzi, że od czasu, gdy wstępne dochodzenie prokuratora Międzynarodowego Trybunału Karnego objęło kwestię odpowiedzialności amerykańskich żołnierzy za zbrodnie wojenne w Afganistanie, sędziowie są zastraszani. 

To zaskakujące stwierdzenie, biorąc pod uwagę, że wstępne dochodzenie toczy się przed MTK, a Flügge orzekał w ramach wspomnianego Mechanizmu (na stronie widnieje już jako były sędzia, zobacz tutaj). 

Flügge w rozmowie dla Die Zeit nie sprecyzował, jakiego rodzaju były te groźby, ale zaczął spekulować na temat ewentualnego zakazu wjazdu do USA dla sędziów MTK a nawet wszczynaniu postępowań karnych przeciwko nim. Jak to się ma do jego działalności w MTKJ, a potem Mechanizmie - nie wiadomo. 

W każdym razie swoje odejście Flügge wpisał w walkę o niezależność sądownictwa, gdyż w innym razie wspominano by go jedynie jako tego sędziego, który kwestionował kwalifikację zbrodni w Srebrenicy jako ludobójstwa i został odsunięty od orzekania w sprawie Karadzicia. 

Syria przywrócona w prawach członka Ligi Państw Arabskich?

Syria, jedno z państw założycielskich Ligi Państw Arabskich, została zawieszona w prawach członkach Ligi w listopadzie 2011 r., po kilku miesiącach krwawego tłumienia przez prezydenta Assada antyrządowych demonstracji. 

Brexit opóźniony czy jednak twardy Brexit?

Czas upływa, a kształt Breitu jest w dalszym ciągu bardzo niepewny. Warunki wystąpienia i kształt przyszłych relacji, zawarte w omawianym już na naszych łamach Withdrawal Agreement, zostały 15 stycznia w sposób bardzo wyraźny odrzucone przez brytyjską Izbę Gmin. 

Norwegia wzywa do odwołania polskiego konsula – zaskakujący komentarz i stanowisko ministra Jacka Czaputowicza

Od kilku dni media donoszą (zob. m.in. tu, tu, tu) o wezwaniu polskiego MSZ do odwołania jednego z konsulów Polski w Norwegii – Sławomira Kowalskiego. Decyzja norweskiego MSZ jest podyktowana „niezgodną z rolą dyplomaty działalnością konsula w kilku sprawach konsularnych, w tym jego niewłaściwym zachowaniem wobec funkcjonariuszy publicznych". Norwegia wyznaczyła 3 tygodnie na opuszczenie jej terytorium przez konsula Kowalskiego. W doniesieniach medialnych spekuluje się, że w tle jest aktywna rola konsula Sławomira Kowalskiego w sprawach dotyczących ograniczania i pozbawiania władzy rodzicielskiej Polakom przebywającym w Norwegii. Za swoją aktywność na tym polu konsul Sławomir Kowalski został w 2016 r. odznaczony tytułem „Konsula roku”. MSZ wskazało, że taka nagroda jest „ukłonem wobec wszystkich, którzy walczą o polskie dzieci i godność polskiej rodziny za granicą".

Niepewna przyszłość unijnego systemu rozrachunków transakcji (i dalszej współpracy) z Iranem

We wrześniu 2018 r. informowaliśmy o szumnych acz dość enigmatycznych zapowiedziach UE, jakoby w związku z arbitralnym stosowaniem przez Stany Zjednoczone sankcji wtórnych m.in. wobec europejskich instytucji finansowych Unia miała powołać niezależny system rozrachunków płatności międzynarodowych. 

W kolejnych miesiącach pojawiały się sugestie, że mechanizm celowy (Special Purpose Vehicle, SPV) miałby zostać stworzony jedynie na potrzeby transakcji z Iranem, a zakres jego działania byłby ograniczony do mniej kontrowersyjnych transakcji handlowych.

Guest post: Opowiedz na komentarz do postu "Kilka słów na temat roszczeń finansowych Związku Polaków w Niemczech"

Jakiś czas temu zamieściliśmy na blogu post zatytułowany "Kilka słów na temat roszczeń finansowych Związku Polaków w Niemczech". W odpowiedzi na komentarz prof. W. Czaplińskiego jaki pojawił się pod postem, autor zdecydował się na przygotowanie odpowiedzi. W związku z tym, że odpowiedź ta jest rozbudowana zdecydowaliśmy się na jej publikację w formie posta. 

Redakcja PPM

***

W nawiązaniu do mojego wpisu na blogu pt. „Kilka słów na temat roszczeń finansowych Związku Polaków w Niemczech” (zamieszczonego w dniu 3 stycznia 2019 r.) pragnę ustosunkować się w określonym zakresie do komentarza Pana prof. W. Czaplińskiego, który przeczytałem z uwagą i dużym zainteresowaniem. 

W poście odniosłem się do stanowiska Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości RFN z dnia 13 października 2009 r. w zakresie nieważności rozporządzenia Rady Ministrów na Rzecz Obrony Rzeszy z dnia 27 lutego 1940 r. o organizacjach polskiej grupy narodowej w Rzeszy Niemieckiej. Stanowisko to zostało w mojej ocenie szeroko omówione w artykule śp. prof. J. Sandorskiego pt. "Polska mniejszość narodowa w Niemczech w świetle prawa międzynarodowego" (RPEiS, Zeszyt 2, 2010, s. 105-106). W powołanym wyżej artykule został zacytowany fragment pisma Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości, który pozwolę sobie przytoczyć: "artykuł 123 ustęp 1 ustawy zasadniczej stanowi, że prawo uchwalone przed posiedzeniem niemieckiego Bundestagu w dniu 7 września 1949 r. tylko wtedy obowiązuje, gdy nie jest sprzeczne z ustawą zasadniczą’’. ,,[...] Rozporządzenie w sprawie organizacji mniejszości polskiej w Rzeszy Niemieckiej jest sprzeczne z wolnością stowarzyszeń, jak również z ogólną zasadą równości, gwarantowanymi w artykułach 9 i 3 ustawy zasadniczej".

Oświadczenie państw członkowskich dotyczących wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych na podstawie BITów i TKE

Rządy 22 państw członkowskich UE, w tym Polski, we wspólnym oświadczeniu dot. konsekwencji prawnych wyroku Achmea (nasz post tutaj) dla wewnątrz-unijnych arbitraży inwestycyjnych państwo-inwestor uznały pierwszeństwo prawa unijnego nad bilateralnymi traktatami inwestycyjnymi zawartymi między członkami Unii (DECLARATION OF THE REPRESENTATIVES OF THE GOVERNMENTS OF THE MEMBER STATES). 

Odpowiednio, po pierwsze, klauzule arbitrażowe inwestor-państwo zawarte w takich BITach określono mianem sprzecznych z prawem UE. To zaś ma uzasadniać "natychmiastową utratę mocy prawnej postanowień o rozszerzeniu ochrony inwestycyjnej aż do czasu nabrania mocy prawnej przez oświadczenia o wypowiedzeniu" BITów (tj. w okresie obowiązywania tzw. sunset clauses). Brak wiążącej zgody na udział w postępowaniu arbitrażowym powinien zaś skutkować brakiem jurysdykcji trybunałów powołanych na podstawie takich traktatów.